Iran ‘khóa’ Eo biển Hormuz: Tác động đến đâu?

Cuộc chiến của Mỹ và Israel với Iran đã lan sang Eo biển Hormuz, một trong những điểm nghẽn năng lượng quan trọng bậc nhất thế giới. Ngày 2-3, ông Ebrahim Jabari, cố vấn cấp cao của Tổng tư lệnh Lực lượng Vệ binh Cách mạng Iran (IRGC), tuyên bố rằng eo biển đã “bị đóng”, và bất kỳ tàu thuyền nào cố đi qua tuyến đường thủy này sẽ bị “thiêu rụi”.

Điều gì đang diễn ra tại Eo biển Hormuz?

Tuyến đường biển chiến lược này nằm ở phía nam Iran, nối Vịnh Ba Tư với Vịnh Oman và biển Ả Rập. Từ lâu, đây là tuyến thương mại quan trọng, cho phép khoảng 20% lượng dầu và khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) toàn cầu lưu thông qua lại. Các chuyên gia mô tả nơi đây là một “điểm nghẽn” chiến lược của thị trường dầu thô.

Eo biển dài gần 160 km, với điểm hẹp nhất chỉ khoảng 33-34 km, cho phép những tàu cỡ lớn nhất thế giới vận chuyển dầu và khí đốt từ Trung Đông tới Trung Quốc, châu Âu và Mỹ. Phần lớn lượng dầu này đến từ Saudi Arabia, Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE), Iraq, Kuwait, Qatar và Iran.

Xung đột giữa Mỹ, Israel và Iran đã khiến hoạt động vận chuyển tàu chở dầu qua eo biển gần như tê liệt, khi các tập đoàn vận tải biển lớn tuyên bố tạm ngừng toàn bộ hoạt động qua tuyến này.

Hệ quả là giá dầu tăng mạnh do lo ngại việc gián đoạn kéo dài nguồn cung dầu thô trong khu vực có thể đẩy chi phí năng lượng tăng vọt. Giá dầu ổn định trở lại trong phiên giao dịch đầu giờ tại châu Á hôm 3-3, với dầu West Texas Intermediate đứng ở mức 71,23 USD/thùng, không đổi sau khi tăng 6,3% hôm 2-3.

Dầu Brent, sau khi tăng 7,3% hôm 2-3, tiếp tục nhích thêm 1,43% trong phiên đầu ngày 3-3, lên 77,25 USD/thùng.

“Trên thực tế, eo biển đã bị đóng vì không ai dám đi qua” - ông Arne Lohmann Rasmussen, Trưởng bộ phận phân tích tại Global Risk Management – đơn vị cung cấp thông tin thị trường năng lượng – nói với đài CBS News.

“Tàu có thể bị tấn công, bảo hiểm thì không mua được hoặc giá cực kỳ đắt đỏ, nên họ phải chờ đến khi tình hình an ninh cải thiện. Nếu dòng dầu và khí đi qua eo biển bị cắt đứt, thị trường sẽ chịu tác động rất lớn. Dù chưa có phong tỏa vật lý, các mối đe dọa từ phía Iran cùng các cuộc tấn công bằng UAV và tên lửa khiến tàu chở dầu không thể đi qua” - ông Rasmussen nói thêm.

Theo các nhà phân tích, điều then chốt hiện nay là cuộc xung đột sẽ kéo dài đến khi nào và Eo biển Hormuz sẽ còn ở trong tình trạng rủi ro cao trong bao lâu.

“Nếu tình trạng sụt giảm lưu lượng tàu chở dầu kéo dài khoảng một tuần, đó sẽ là sự kiện mang tính lịch sử. Nếu vượt quá thời gian đó, tác động đối với thị trường dầu mỏ sẽ mang tính bước ngoặt, với giá tăng cao để phân bổ nguồn cung khan hiếm và lan sang các thị trường tài chính” - ông Jim Burkhard, người đứng đầu bộ phận nghiên cứu dầu thô tại S&P Global, nhận định.

Kênh Channel NewsAsia ngày 3-3 đưa tin rằng chi phí thuê một siêu tàu chở dầu vận chuyển dầu từ Trung Đông sang Trung Quốc đã vọt lên mức cao kỷ lục hơn 400.000 USD/ngày. Mức giá này đã tăng gấp đôi so với hôm 27-2.

Giá dầu có thể tăng tới mức nào?

Theo các nhà phân tích, Iran có thể gặp khó khăn nếu muốn siết chặt vô thời hạn hoạt động tàu thuyền qua Eo biển Hormuz, trong bối cảnh Mỹ và Israel làm suy yếu hải quân cùng các năng lực quân sự khác của Tehran.

Các chuyên gia cũng lưu ý rằng việc chặn xuất khẩu dầu của Iran ra thị trường quốc tế sẽ giáng đòn nặng nề vào nền kinh tế vốn mong manh của nước này.

“Iran về cơ bản có hai cách để đóng eo biển. Một là quấy rối hoặc tấn công tàu thuyền, hai là rải thủy lôi. Nhưng nếu không có hải quân đủ mạnh, cả hai phương án đó đều rất khó thực hiện” - theo ông Kevin Book, Giám đốc điều hành tại công ty nghiên cứu Clearview Energy Partners.

Tuy vậy, ông Rasmussen của Global Risk Management nhận định việc đóng cửa eo biển trong thời gian dài nhiều khả năng sẽ khiến giá dầu tăng vọt.

“Đến nay mới chỉ vài ngày, nhưng nếu tình trạng này kéo dài hàng tuần hoặc hàng tháng, hệ lụy có thể rất nghiêm trọng và chúng ta có thể chứng kiến giá dầu lên mức ba con số. Khi đó, kinh tế toàn cầu sẽ chịu sức ép lớn và thậm chí có thể rơi vào suy thoái. Đây là một vũ khí rất mạnh” - theo nhà phân tích này.

Dù vậy, khả năng giá dầu tiến sát hoặc vượt 100 USD/thùng không phải điều chắc chắn. Ông Benny Wong, chuyên gia phân tích năng lượng cấp cao tại Pitchbook – đơn vị cung cấp dữ liệu và phân tích tài chính – cho biết Mỹ hiện đang dư thừa nguồn cung dầu, điều này sẽ giúp bảo vệ người tiêu dùng nếu lưu lượng tàu chở dầu qua eo biển chỉ bị gián đoạn trong vài ngày.

Theo ông Wong, Mỹ hiện là nước sản xuất dầu lớn nhất thế giới và đã tăng cường dự trữ, trong khi nhu cầu dầu toàn cầu những năm gần đây tương đối yếu do tăng trưởng kinh tế thế giới chậm lại.

Trong bối cảnh đó, câu hỏi được nhiều người quan tâm là có lựa chọn thay thế Eo biển Hormuz hay không?

Lượng dầu vốn được vận chuyển qua Eo biển Hormuz bằng tàu biển có thể xuất khẩu qua các tuyến khác. Trong đó có tuyến đường ống Đông-Tây, còn gọi là Petroline, dài gần 1.200 km tại Saudi Arabia, đưa dầu tới các cảng bên bờ Biển Đỏ. Ngoài ra, các lô hàng cũng có thể chuyển sang Đường ống Dầu thô Abu Dhabi, dài khoảng 640 km tại Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE), vận chuyển dầu tới một cơ sở nằm bên bờ Vịnh Oman.

Tuy nhiên, theo các chuyên gia, những tuyến thay thế này chỉ có thể đáp ứng một phần nhỏ so với khối lượng dầu thường xuyên đi qua Eo biển Hormuz mỗi ngày.

“Không có giải pháp thay thế thực sự đáng kể nào cho dòng chảy đó” - ông Wong nói.