Ngày 11-6, ông John Healey đã từ chức Bộ trưởng Quốc phòng Anh sau những bất đồng kéo dài giữa Văn phòng Thủ tướng, Bộ Tài chính và Bộ Quốc phòng nước này về kế hoạch đầu tư quốc phòng. Ông Healey cho biết kế hoạch này “còn thiếu sót rất nhiều so với những gì cần thiết cho quốc phòng và đất nước trong thời điểm nguy hiểm này”, theo trang tin The Conversation.
Sau khi ông Healey từ chức vào ngày 11-6, ông Al Carns cũng từ chức Bộ trưởng Lực lượng vũ trang. Trong bức thư gửi Thủ tướng Anh Keir Starmer, ông Carns cho biết kế hoạch đầu tư nói trên “không được xây dựng để đối phó mối đe dọa mà chúng ta đang phải đối mặt”.
Việc ông Healey và ông Carns từ chức diễn ra vào thời điểm khá nhạy cảm với thủ tướng Anh, sau những thất bại nặng nề của Công đảng trong cuộc bầu cử địa phương tháng 5 và sau việc ông Wes Streeting từ chức Bộ trưởng Y tế.
Nguyên nhân khiến ông Healey rời chức
Theo The Conversation, bất đồng trong nội các của thủ tướng Anh gần đây xoay quanh vấn đề tài trợ cho chi tiêu quốc phòng.
Sau cuộc tổng tuyển cử năm 2024, ông Starmer lên kế hoạch về đánh giá chiến lược quốc phòng để vạch ra tầm nhìn cho quốc phòng của Anh trong mười năm tới, đảm bảo quân đội được chuẩn bị cho các mối đe dọa hiện tại và tương lai. Bản đánh giá chiến lược quốc phòng đã nêu rõ cơ cấu lực lượng vũ trang tương lai, số lượng máy bay, tàu chiến và phương tiện quân sự cần thiết.
Tuy nhiên, bản đánh giá lại không đề cập cách thức tạo nguồn tiền đầu tư cho những kế hoạch này. Đây là lý do kế hoạch đầu tư quốc phòng ra đời.
Kế hoạch đầu tư quốc phòng được kỳ vọng giải thích cách thức chi trả cho các trang thiết bị và cơ sở hạ tầng mới được nêu chi tiết trong bản đánh giá quốc phòng. Điều đáng quan tâm là bản đánh giá quốc phòng đã được công bố cách đây 1 năm, nhưng đến nay kế hoạch đầu tư quốc phòng vẫn còn nhiều điểm gây bất đồng.
Ông Healey cho biết ông “không còn lựa chọn nào khác” ngoài việc từ chức sau khi thủ tướng “không có khả năng” và Bộ Tài chính “không sẵn lòng” cam kết các nguồn lực mà ông Healey tin là cần thiết để có thể bảo vệ Anh một cách hiệu quả.
“Tôi đang bị buộc phải đưa ra những quyết định sẽ làm giảm khả năng sẵn sàng chiến đấu của lực lượng vũ trang và tăng rủi ro cho binh sĩ trong các chiến dịch, và có thể khiến đất nước trở nên kém an toàn hơn” – ông viết trong thư gửi Thủ tướng Starmer.
Trong thư phản hồi ông Healey, ông Starmer cho rằng kế hoạch đầu tư quốc phòng hiện tại sẽ “chuyển đổi và hiện đại hóa” lực lượng vũ trang, đồng thời “bền vững và công bằng”.
Một số nguồn tin cho biết Bộ Tài chính Anh từ chối đầu tư hơn mức 13,5 tỉ bảng Anh (tăng 0,08% so với ngân sách), trong khi ông Healey và Bộ Quốc phòng yêu cầu 18 tỉ bảng Anh cho kế hoạch này.
Theo The Conversation, để chi trả cho toàn bộ gói tài chính 18 tỉ bảng Anh mà Healey mong muốn, việc cắt giảm chi tiêu ở các bộ khác là điều cần thiết. Một nguồn tin từ Bộ Tài chính Anh cho biết nếu làm theo yêu cầu của ông Healey, bộ này phải giảm ngân sách của Dịch vụ Y tế Quốc gia (NHS) và trường học để tìm ra nguồn tiền cần thiết – điều mà Bộ Tài chính và thủ tướng không ủng hộ.
Tình thế bất lợi cho thủ tướng Anh
Những chỉ trích từ ông Healey có thể gây ảnh hưởng lớn cho ông Starmer, khiến nhiều người hoài nghi về khả năng lãnh đạo của vị thủ tướng.
Ông Healey được nhiều người coi là đồng minh thân thiết với ông Starmer. Do đó, việc ông từ chức cũng đã gây sốc cho các nghị sĩ Công đảng.
Bên cạnh đó, điều này cũng gây ảnh hưởng uy tín của ông Starmer trên trường quốc tế.
Thủ tướng Anh dự kiến gặp Tổng thống Mỹ Donald Trump bên lề Hội nghị thượng định G7 tuần này tại Pháp. Đây cũng là lần đầu tiên hai nhà lãnh đạo gặp nhau, kể từ khi xuất hiện những bất đồng liên quan chiến sự Iran. Bên cạnh đó, Hội nghị thượng định Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) sẽ diễn ra vào tháng 7.
Sau những sự kiện trên, ông Starmer có thể đối mặt câu hỏi từ các nhà lãnh đạo G7 và NATO về việc tăng chi tiêu quốc phòng.
Trước tình hình này, ông Starmer khẳng định sẽ tiếp tục giữ chức vụ.
Ngày 12-6, Thủ tướng Starmer đã bác bỏ ý kiến cho rằng ông đã không còn quyền lực và tuyên bố ông sẽ đấu tranh để giữ chức vụ, đồng thời nói thêm rằng bất kỳ ai muốn thay thế ông sẽ phải đối mặt những thách thức tương tự.
"Tôi sẽ không bỏ cuộc. Hãy để tôi nói rõ với các bạn, điều đó không phải vì sự tự phụ cá nhân, không phải vì sự ngoan cố, mà xuất phát từ một ý thức trách nhiệm sâu sắc. Tôi được bầu để phục vụ đất nước này, bất chấp những hoàn cảnh khó khăn. Đó là những gì tôi đang làm” – ông Starmer nói với đài BBC.
Thủ tướng Starmer bác bỏ những lời chỉ trích của ông Healey, nói rằng quốc phòng và an ninh là những ưu tiên hàng đầu của ông và sẽ vẫn như vậy mỗi khi chính phủ phải đưa ra các quyết định chi tiêu trong tương lai.
Ông Starmer nói rằng ông đã đưa ra những quyết định "cứng rắn" để cắt giảm ngân sách của các bộ khác nhằm dành nhiều tiền hơn cho đầu tư quốc phòng.
"Bất cứ ai trở thành thủ tướng cũng sẽ phải đối mặt những khó khăn tương tự như tôi đang phải đối mặt. Điều đó sẽ không thay đổi" – Thủ tướng Starmer nói.
Ông Starmer cho rằng quan điểm Công đảng cầm quyền “đẩy đất nước vào tình trạng hỗn loạn của một cuộc bầu cử lãnh đạo” là một sai lầm, nhưng nhấn mạnh nếu có một cuộc thách thức lãnh đạo, ông “sẽ chiến đấu”.
