Khu vực nào ở TP.HCM đang sụt lún nhanh chóng?

Sụt lún tăng dần qua từng năm

Sở NN&MT TP nhận định tình trạng sụt lún nền đất ở TP.HCM diễn ra liên tục từ năm 1990 đến nay với độ lún tích lũy ước tính khoảng 100cm. Tốc độ lún hiện nay khoảng 2-5cm mỗi năm. Riêng những khu vực tập trung các công trình thương mại tốc độ lún khoảng 7-8cm mỗi năm.

TP.HCM có địa hình đồng bằng thấp, trũng phân bố ở khu vực quận 7 và huyện Bình Chánh, Nhà Bè (thuộc TP.HCM trước sát nhập), vùng ven sông Đồng Nai và sông Sài Gòn (thuộc tỉnh Bình Dương trước sát nhập), vùng ven sông Ray, sông Dinh (thuộc tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu trước sáp nhập).

Các khu vực trên có địa hình bằng phẳng, xen lẫn vùng trũng và đầm lầy, có độ cao từ 0,5 - 5 m, mạng lưới kênh rạch dày đặc và chịu ảnh hưởng của thủy triều. Cùng với đó là nền đất yếu, thành phần chủ yếu là bùn sét, than bùn, phù sa trẻ, độ nén lún lớn nên phù hợp với nông nghiệp, du lịch sinh thái, hạn chế xây dựng công trình tải trọng lớn.

Theo PGS.TS Lê Trung Chơn, giai đoạn 2005 - 2015, nhiều khu vực tại TP.HCM lún trên 10cm, tổng diện tích bị ảnh hưởng 239 km², tập trung tại huyện Bình Chánh cũ, quận Bình Tân cũ (phía Nam), quận 8, quận 7 cũ (phía Tây), quận 2 cũ (phía Tây Bắc), quận 12 cũ (phía Đông), quận Thủ Đức cũ (phía Tây Nam) và huyện Nhà Bè cũ (phía Tây Bắc).

Quan trắc hằng năm tiếp tục ghi nhận tốc độ lún gia tăng. Báo cáo ngày 14-6-2019 cho thấy từ 2005 - 2017 lún 81,7cm/12 năm. Số liệu khẳng định sụt lún vẫn diễn ra và có xu hướng gia tăng, đòi hỏi biện pháp quản lý và khắc phục hiệu quả hơn.

Nguyên nhân dẫn đến sụt lún ở TP.HCM được các chuyên gia, nhà quản lý nhận định là do nhiều yếu tố tác động. TS Đỗ Thanh Hải, Giảng viên khoa Kỹ thuật xây dựng - Trường ĐH Bách khoa TP.HCM nhận định có nhiều tác nhân gây lún đất bề mặt trong đó có việc thay đổi bề mặt tự nhiên và tác động từ con người.

"Yếu tố tự nhiên điển hình như mực nước trong đất thay đổi, những biến đổi về lưu lượng dòng chảy, mực nước... Yếu tố về con người bao gồm các hoạt động xây dựng, cụ thể là mật độ xây dựng quá nhiều làm tăng tải trọng trong các khu vực, điều này làm tăng quá trình sụt lún"- TS Hải nhận định.

Cần xây dựng hệ thống giám sát và dự báo sụt lún

Từ thực trạng trên, TS Hải cho rằng để hạn chế tình trạng sụt lún cần có quy hoạch từng khu vực, những khu vực nào tập trung đông dân cư phải thiết kế công trình phù hợp để tránh áp lực trên nền đất tự nhiên.

Theo TS Hải, chúng ta có thể sử dụng nền móng cọc sâu để chịu lực xuống nền phía dưới, tránh làm ảnh hưởng đến độ lún trên bề mặt. Đồng thời có giải pháp thoát nước cho các khu vực, tránh để làm cho nền đất bị bão hòa nước do nền đất bị bão hòa nước sẽ làm nền đất bị thay đổi tính chất, mềm yếu hơn và dễ sụt lún hơn.

Để ứng phó hiệu quả với sụt lún, TP cần xây dựng hệ thống giám sát và dự báo sụt lún nền đất một cách thường xuyên, áp dụng công nghệ hiện đại, nhằm hỗ trợ chính quyền đưa ra quyết sách phù hợp với điều kiện tự nhiên và phát triển bền vững. Hệ thống này cần xác định được tốc độ lún theo thời gian kết hợp với mô phỏng tác động của các yếu tố nhân sinh như quy hoạch đô thị, phát triển giao thông, hay mở rộng xây dựng.

PGS.TS Lê Trung Chơn, Viện trưởng Viện nghiên cứu phát triển bền vững - Trường đại học Tài nguyên và Môi trường TP.HCM

Về khía cạnh nhà quản lý, đại diện Sở NN&MT TP.HCM cho biết sở đang thực hiện nhiệm vụ “hoàn thiện hệ thống mốc độ cao hạng IV khu vực TP.HCM” giai đoạn 2025-2026 phục vụ đa mục đích, ứng phó với biến đổi khí hậu và an ninh quốc phòng của TP.HCM, trong đó có phục vụ mục đích đánh giá hiện tượng sụt lún tại khu vực TP.

Trong giai đoạn hiện nay, để theo dõi, đánh giá và hạn chế sụt lún nền, TP đang thực hiện các nhóm giải pháp như: Tiếp tục thực hiện quan trắc biến dạng mặt đất tại hai trạm thuộc Khu Công nghiệp Tân Tạo (quận Bình Tân cũ) và xã Bình Hưng (huyện Bình Chánh cũ) kết hợp sử dụng kỹ thuật INSAR vi phân; thực hiện giảm khai thác nước dưới đất trên địa bàn TP.

Bên cạnh đó, TP đã ban hành danh mục, bản đồ phân vùng hạn chế khai thác nước dưới đất, đây là cơ sở pháp lý quan trọng để TP xem xét, cấp phép khai thác nước dưới đất hiệu quả gắn với công tác bảo vệ sụt lún mặt đất trong những năm tới...