Hàng ngàn ha đất và hàng trăm ngàn tỉ đồng chôn vùi trong các dự án "treo" suốt nhiều năm qua đang là điểm nghẽn lớn của kinh tế TP.HCM. Để khơi thông nguồn lực khổng lồ này, Hiệp hội Bất động sản TP.HCM (HoREA) vừa có văn bản kiến nghị khẩn gửi lãnh đạo thành phố, đề xuất các giải pháp gỡ vướng pháp lý triệt để cho gần 1.000 dự án đang rơi vào bế tắc.
Việc tháo gỡ nút thắt tại các công trình tồn đọng được xem là nhiệm vụ cấp bách, không chỉ nhằm bảo vệ quyền lợi của người dân và doanh nghiệp mà còn là bệ phóng quan trọng giúp thành phố hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số trong năm 2026.
Khối tài sản khổng lồ đang chờ tháo gỡ pháp lý
Theo báo cáo rà soát và thống kê chi tiết được công bố, Sở Tài chính TP.HCM đã tổng hợp một danh mục gồm 838 dự án và khu đất thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau đang rơi vào tình cảnh vướng mắc, khó khăn tồn đọng kéo dài trên địa bàn.
Số lượng này trải dài ở nhiều mảng, bao gồm 265 dự án đầu tư tư nhân, 13 dự án đầu tư theo phương thức đối tác công tư, 116 dự án đầu tư công, 28 tài sản của doanh nghiệp nhà nước, cùng hàng trăm cơ sở nhà đất và tài sản công khác chịu sự quản lý của cơ quan chức năng.
Dù danh sách đã dùng nhiều thuật ngữ để phân loại mức độ giải quyết, HoREA nhận thấy có đến 303 dự án, chiếm tỉ lệ hơn 36% tổng số lượng trong danh mục, vẫn đang ở trạng thái cơ bản hoàn thành tháo gỡ hoặc tiếp tục xử lý. Điều này đồng nghĩa với việc nút thắt pháp lý chưa được mở hoàn toàn.
Sự ách tắc kéo dài này đã trói buộc một quy mô sử dụng đất khổng lồ lên đến 17.000 ha, đồng thời giam lỏng tổng mức đầu tư ước tính khoảng 206.000 tỉ đồng, gây lãng phí nghiêm trọng nguồn lực kinh tế xã hội.
Đáng chú ý, sau thông báo của Sở Tài chính, hệ thống tiếp tục nhận thêm hàng loạt báo cáo mới, đẩy tổng số dự án tồn đọng tăng vọt lên 958 dự án. Nếu tính toán kỹ lưỡng đến tính chất phức tạp của mô hình dự án phân tầng với chủ đầu tư chính và các chủ đầu tư thành phần, con số thực tế đang vướng mắc đã chạm mốc 975 dự án, đòi hỏi một cuộc "đại phẫu" pháp lý khẩn cấp.
Ngăn chặn nguy cơ thất thoát, bảo vệ quyền lợi người mua
HoREA vạch rõ những hệ lụy pháp lý và nỗi bức xúc dai dẳng trong xã hội phát sinh từ các siêu dự án đang mòn mỏi chờ cơ chế.
Điển hình là dự án Khu dân cư Bình Trưng Đông - Cát Lái với quy mô 154 ha, dù được UBND TP giao đất từ năm 2001 nhưng do khâu đền bù dở dang cộng hưởng với sự thiếu năng lực của các chủ đầu tư thành phần, toàn bộ hệ thống hạ tầng và mạng lưới giao thông trục chính vẫn nằm trên giấy.
Hàng trăm khách hàng lỡ mua sản phẩm rơi vào cảnh chờ đợi suốt 25 năm ròng rã. Cùng lúc đó, những người dân sinh sống trong khu vực dự án chưa thỏa thuận bồi thường, hỗ trợ, tái định cư phải bám trụ trong điều kiện thiếu thốn hạ tầng, khiến bộ mặt đô thị tại khu vực này rất nhếch nhác.
Một điểm nóng pháp lý khác là dự án Khu đô thị mới Bắc Rạch Chiếc quy mô 82,52 ha, được phê duyệt từ năm 1997 do Công ty Cổ phần Địa ốc 10 làm chủ đầu tư chính. Do doanh nghiệp này bị thanh tra, điều tra và đã có kết luận của cơ quan cảnh sát điều tra, hàng loạt dự án thành phần bị kéo theo vào vòng xoáy bế tắc kéo dài.
Dự án nhà ở xã hội Nam Lý với quy mô 4.557,2 m², dự kiến xây 291 căn hộ dù đã giải phóng mặt bằng nhưng không thể thi công do vướng thủ tục điều chỉnh ranh đất.
Tương tự, dự án Khu nhà ở Him Lam quy mô 2,16 ha đã hoàn thiện xây dựng hạ tầng từ năm 2016 nhưng đến nay vẫn chưa được giao đất để hoàn thành nghĩa vụ tài chính với Nhà nước.
Nhằm ngăn chặn thiệt hại lan rộng, đại diện HoREA kiến nghị các cơ quan có thẩm quyền tiếp tục duy trì cổng tiếp nhận thông tin trên "Hệ thống 45" của Sở Tài chính để doanh nghiệp khai báo các dự án còn sót, đồng thời nhanh chóng phân loại để xác định đúng cấp có thẩm quyền xử lý.
Hiệp hội đặc biệt nhấn mạnh cảnh báo về rủi ro pháp lý theo điểm a4 khoản 2 Điều 17 Nghị quyết số 29/2026/QH16 của Quốc hội. Theo đó, nếu quá trình rà soát chậm trễ, Thủ tướng Chính phủ có thể thực hiện biện pháp khẩn cấp dừng hoặc tạm dừng thực hiện các cơ chế đặc thù để bảo đảm lợi ích quốc gia. Nếu kịch bản đó xảy ra, có thể sẽ có dự án chưa kịp tháo gỡ vướng mắc, khó khăn dẫn đến doanh nghiệp, nhà đầu tư, khách hàng có thể bị thiệt thòi.
