Trước tình trạng giao dịch vàng bằng tiền mặt tiềm ẩn nhiều rủi ro và khó kiểm soát, Chính phủ đã ban hành Nghị định 232/2025 (sửa đổi, bổ sung Nghị định 24/2012), yêu cầu các giao dịch mua, bán vàng từ 20 triệu đồng trở lên trong ngày phải thực hiện qua tài khoản ngân hàng. Quy định mới này nhằm tăng tính minh bạch, phòng ngừa vi phạm và siết chặt quản lý thị trường vàng.
Mua vàng trên 20 triệu đồng phải thanh toán bằng chuyển khoản
Theo khoản 10 Điều 4 Nghị định 232/2025 (sửa đổi, bổ sung Nghị định 24/2012) quy định, việc thanh toán mua, bán vàng có giá trị từ 20 triệu đồng trong ngày trở lên của một khách hàng phải được thực hiện thông qua tài khoản thanh toán của khách hàng và tài khoản thanh toán của doanh nghiệp kinh doanh vàng mở tại ngân hàng thương mại, chi nhánh ngân hàng nước ngoài.
Bên cạnh đó, theo khoản 2 Điều 28 Nghị định 340/2025 (sẽ có hiệu lực từ ngày 9-2-2026) quy định phạt 10-20 triệu đồng đối với cá nhân có một trong các hành vi: Mua, bán vàng miếng với tổ chức tín dụng hoặc doanh nghiệp không có giấy phép kinh doanh mua, bán vàng miếng trong trường hợp tái phạm hoặc vi phạm nhiều lần; sử dụng vàng làm phương tiện thanh toán trong trường hợp tái phạm hoặc vi phạm nhiều lần; không thực hiện thanh toán mua, bán vàng qua tài khoản thanh toán theo quy định của pháp luật.
Như vậy, từ những quy định trên thì khi thanh toán mua, bán vàng có giá trị từ 20 triệu đồng trong ngày trở lên của một khách hàng phải được thực hiện thông qua tài khoản thanh toán của khách hàng và tài khoản thanh toán của doanh nghiệp kinh doanh vàng mở tại ngân hàng thương mại, chi nhánh ngân hàng nước ngoài. Nếu mua, bán vàng từ 20 triệu đồng trong ngày trở lên không qua chuyển khoản có thể bị phạt đến 20 triệu đồng.
Lưu ý: Mức phạt tiền quy định trên là mức phạt tiền áp dụng đối với cá nhân; mức phạt tiền áp dụng đối với tổ chức có cùng một hành vi vi phạm hành chính bằng 2 lần mức phạt tiền áp dụng đối với cá nhân.
Xé nhỏ giao dịch khó qua mắt cơ quan chức năng
Trao đổi với PV, luật sư Phan Mậu Ninh, Đoàn Luật sư TP.HCM, cho biết quy định mới không chỉ là biện pháp chống rửa tiền mà còn nhằm minh bạch hóa thị trường, xóa bỏ tình trạng "vàng hóa" và quản lý dòng tiền hiệu quả hơn.
Đối với người bán vàng (doanh nghiệp kinh doanh vàng), quy định pháp luật đặt ra nghĩa vụ kiểm soát chặt chẽ phương thức thanh toán.
Theo đó, doanh nghiệp có trách nhiệm hướng dẫn khách hàng thanh toán qua thẻ hoặc chuyển khoản khi giao dịch đạt ngưỡng quy định. Có nghĩa là chỉ thực hiện thanh toán qua tài khoản thanh toán mở tại ngân hàng khi giao dịch đạt ngưỡng quy định. Tuyệt đối không được nhận tiền mặt trong trường hợp thuộc diện bắt buộc chuyển khoản.
Bên cạnh đó, chỉ được mua, bán vàng miếng nếu có Giấy phép kinh doanh mua, bán vàng miếng. Đồng thời, phải sử dụng hóa đơn điện tử và thực hiện kết nối dữ liệu giao dịch trực tiếp với cơ quan quản lý.
Nếu người bán vẫn nhận tiền mặt, dù với lý do “khách yêu cầu” hay “tiện giao dịch”… người bán vẫn bị xử phạt theo khoản 2 Điều 28 Nghị định 340/2025, với mức phạt 10 - 20 triệu đồng đối với cá nhân, và 20 - 40 triệu đồng đối với tổ chức. Đây là lỗi vi phạm hành chính độc lập, không phụ thuộc vào ý chí của khách hàng.
Đối với người mua (cá nhân/tổ chức), quy định mới xác định rõ người mua không còn là “bên yếu thế” hoàn toàn trong giao dịch. Người mua cũng là chủ thể có nghĩa vụ tuân thủ pháp luật.
Cụ thể, người mua cần chủ động sử dụng các phương thức thanh toán không dùng tiền mặt (Internet banking, quét mã QR, chuyển khoản tại quầy). Trường hợp cố tình thanh toán bằng tiền mặt cho giao dịch từ 20 triệu đồng trở lên, cá nhân vi phạm có thể bị xử phạt hành chính với mức phạt từ 10 - 20 triệu đồng.
Luật sư Phan Mậu Ninh lưu ý, việc chia nhỏ giao dịch trong cùng một ngày nhằm né ngưỡng 20 triệu đồng nhưng tổng giá trị vẫn vượt mức quy định có thể bị xem xét là hành vi vi phạm
Lưu giữ chứng từ để tránh rủi ro tranh chấp
Việc siết chặt thanh toán không dùng tiền mặt trong lĩnh vực vàng là xu thế tất yếu. Để bảo đảm an toàn pháp lý, người dân cần sớm thay đổi thói quen giao dịch tiền mặt và đặc biệt lưu ý bốn vấn đề sau:
Thứ nhất, xác định giá trị giao dịch trong ngày. Quy định tính trên tổng giá trị giao dịch trong ngày của một khách hàng. Do đó, ngay cả khi mua vàng ở hai cửa hàng khác nhau nhưng tổng giá trị vượt 20 triệu đồng mà vẫn dùng tiền mặt, người mua vẫn đối mặt với rủi ro pháp lý nếu cơ quan chức năng truy xuất dữ liệu, phát hiện.
Thứ hai, hình thức thanh toán bắt buộc là chuyển khoản từ tài khoản của người mua sang tài khoản của doanh nghiệp kinh doanh vàng. Người mua cần yêu cầu xuất hóa đơn điện tử và lưu lại bằng chứng chuyển khoản. Đây được xem là "lá chắn pháp lý” quan trọng để bảo vệ quyền sở hữu và chứng minh tính hợp pháp của vàng khi có thanh tra, kiểm tra.
Thứ ba, không được dùng vàng làm phương tiện thanh toán hàng hóa, dịch vụ khác. Trường hợp vi phạm, tổ chức sẽ bị phạt gấp đôi cá nhân, chưa kể các biện pháp bổ sung như tịch thu tang vật, buộc khắc phục hậu quả.
Thứ tư, chỉ giao dịch tại các cơ sở có giấy phép. Nghị định 340/2025 nâng mức phạt mua bán vàng miếng tại đơn vị không có giấy phép lên tới 400 triệu đồng và kèm theo hình thức phạt bổ sung là tịch thu số vàng vi phạm. Đây là chế tài rất nghiêm khắc nhằm triệt tiêu thị trường vàng lậu, bảo đảm trật tự, kỷ cương trong hoạt động kinh doanh vàng.
Luật sư PHAN MẬU NINH, Đoàn Luật sư TP.HCM