Với khoảng 80 km sông Sài Gòn bắt nguồn từ rừng Sác ở Cần Giờ đến rừng Củ Chi, sông Sài Gòn đã là một “báu vật” của đô thị TP.HCM. Tuy nhiên, quá trình phát triển đô thị qua các thời kỳ, TP chưa tính đến tiềm năng của con sông này như giá trị vốn có của nó. Tại hội thảo Quy hoạch để phát huy tiềm năng và lợi thế của sông Sài Gòn do báo Tuổi Trẻ phối hợp với Sở QH-KT tổ chức sáng 22-4, các chuyên gia một lần nữa cho rằng TP cần sớm có kế hoạch hành động để đưa sông Sài Gòn trở về giá trị vốn có.
 |
Sông Sài Gòn đoạn bao quanh khu đô thị Thủ Thiêm. Ảnh: KIÊN CƯỜNG |
Một tài sản lớn của đô thị TP.HCM
Phân tích về giá trị của sông Sài Gòn, kiến trúc sư (KTS) Hồ Viết Vinh đánh giá khu vực dọc theo 80 km sông Sài Gòn có cấu trúc đô thị rất lý tưởng. Bởi trên địa phận của TP.HCM, phía bắc có rừng Củ Chi, phía nam là rừng Sác. Dòng sông Sài Gòn có hình thái giống với đô thị Paris của nước Pháp.
Ông Vinh cho rằng sông Sài Gòn là một di sản, một báu vật của TP.HCM. Ông Vinh thử phép toán, sông Sài Gòn có chiều dài 80 km từ thượng lưu đến hạ lưu. Lấy bình quân lộ giới mỗi bên là 50 m thì quỹ đất hai bên sẽ là 100 m nhân với tổng chiều dài sẽ được 800 ha đất, một tài sản đô thị rất lớn. “Nếu 800 ha này được khai thác đúng tiềm năng, lợi thế thì chắc chắn sẽ mang lại giá trị rất lớn cho TP.HCM” - ông Vinh nói.
Tuy nhiên, theo ông Vinh, quá trình phát triển, sông Sài Gòn đã bị tổn thương rất nặng bởi nạn lấn chiếm, nhiễm mặn, không ít người đã coi dòng sông này như sân sau của mình để xả rác. “Ứng xử với một di sản như vậy là thiếu tôn trọng, chưa tương xứng với những gì nó mang lại. Sông Sài Gòn đã cho ta cơ hội phát triển nhưng chúng ta đã quay lưng lại với nó” - ông Vinh nhìn nhận.
PGS-TS Nguyễn Minh Hòa ví sông Sài Gòn như một dải lụa mềm, một di sản thiên nhiên vô cùng quý giá mà thiên nhiên ban tặng cho TP. Ông Hòa cho biết trên thế giới, các dòng sông đi qua TP đều thẳng như sông Seine, sông Hoàng Phố… nên việc khai thác dòng sông dễ dàng hơn.
Trong khi đặc thù của sông Sài Gòn là uốn lượn và có những phần nhô ra như những “cục u của con lạc đà”, thể hiện rõ nhất xung quanh bán đảo Thanh Đa, Thủ Thiêm. Ông Hòa cho rằng quá trình phát triển phải làm sao để những “cục u” đó không bị bào mòn hoặc biến mất.
Các chuyên gia một lần nữa cho rằng TP cần sớm có kế hoạch hành động để đưa sông Sài Gòn trở về giá trị vốn có.
Lấy bờ sông làm mặt tiền của TP
Góp ý về giải pháp khai thác hiệu quả và bền vững sông Sài Gòn, KTS Hồ Viết Vinh cho rằng TP nên lấy sông Sài Gòn làm trục phát triển mới, là mặt tiền của đô thị thay vì quay lưng với sông như hiện nay.
Ông Vinh thông tin, TP Huế cũng đã biến sông Hương trở thành mặt tiền của đô thị. Cụ thể là mới đây, TP Huế đã chi hơn 2.000 tỉ đồng để di dời 1.000 hộ dân ven sông, đưa dòng sông này trở thành mặt tiền của đô thị Huế. “TP.HCM chỉ cần lấy lại được 800 ha đó là đã có một tài sản rất lớn và có một dòng sông vô cùng diễm lệ chảy qua trong lòng đô thị. TP cần can thiệp và có hành động tức khắc, nếu không trong 1/4 thế kỷ tới, TP sẽ phải chịu hệ lụy của sự thờ ơ ngày hôm nay” - ông Vinh nói.
PGS-TS Nguyễn Minh Hòa cho rằng khai thác tốt sông Sài Gòn cần mang tính liên vùng gồm các tỉnh Bình Dương, Bình Phước, Tây Ninh. Bởi sông Sài Gòn không chỉ là của riêng TP.HCM. “Muốn phát triển sông Sài Gòn thì không thể làm một phía mà cả bờ bên kia thuộc Bình Dương và các tỉnh khác. Phải là bài toán liên vùng nếu không sẽ rơi vào tình trạng bên lở bên bồi. Nếu làm tốt thì sông Sài Gòn sẽ là dòng sông di sản, dòng sông kinh tế như ở Bangkok, Thượng Hải, Moscow…” - ông Hòa nói.
Ông Hòa cũng cho rằng TP cần xây dựng triết lý để phát triển sông Sài Gòn, có quy hoạch tổng thể rồi mới đi vào các vấn đề cụ thể. Việc phát triển sông Sài Gòn không chỉ là Nhà nước mà TP cần có chính sách để khuyến khích người dân và doanh nghiệp cùng tham gia.
Ông Hòa cũng lưu ý việc xem xét cho doanh nghiệp làm dự án đường ven sông trải dài từ quận 1 đến Củ Chi là phải hết sức cân nhắc. Bởi cùng với việc hình thành đại lộ đó là các dự án nhà cao tầng. “Sẽ là một tai họa” - ông Hòa nói.
KTS Huỳnh Xuân Thụ, Phó Chánh văn phòng Sở QH-KT, nhìn nhận sông Sài Gòn đang đứng trước năm thách thức là biến đổi khí hậu; đô thị hóa; cơ chế thị trường phân lô, bán nền; hạn chế về nguồn lực và cuối cùng là thể chế chưa hoàn thiện.
Ông Thụ cũng đồng tình với quan điểm cần có hành lang pháp lý để quay mặt tiền TP ra sông Sài Gòn. Ông Thụ đưa ra bốn kiến nghị.
Thứ nhất, TP cần sớm xây dựng chương trình hành động để bảo vệ và phát triển bền vững sông Sài Gòn. Thứ hai là cần có quy chế bảo vệ, phát triển sông Sài Gòn bền vững. Thứ ba là cần khai thác tốt nguồn lực từ đất đai để tạo nguồn lực phát triển đô thị trong đó có sông Sài Gòn và thứ tư là Nhà nước phải luôn là người dẫn đầu, làm trước dự án mồi thí điểm để nhân rộng và kêu gọi đầu tư.•
Sông Sài Gòn là trục phát triển mới của TP
Quá trình phát triển đô thị lâu nay, chúng ta đã không đối xử với sông Sài Gòn như những gì ta mong đợi ở dòng sông này. Tuy nhiên, hai năm trở lại đây, chính quyền TP đã nhận ra vấn đề này và TP đã quan tâm nhiều hơn, sâu sắc hơn với cảnh quan sông Sài Gòn và đang hướng tới việc xem sông Sài Gòn là trục phát triển mới của TP. TP đã giao Sở QH-KT chuẩn bị đề án Quy hoạch phát triển kè sông phát triển kinh tế dịch vụ ven sông Sài Gòn…
Ông NGUYỄN THANH NHÃ, Giám đốc Sở QH-KT TP.HCM
