Bà Trọng 64 tuổi ngồi nhìn đám cải con lên xanh sau vườn. Chừng một tháng nữa, bà sẽ có cải đem ra chợ chồm hổm bán cho vui với chị em.
Bà nhớ ngày mới về cư ngụ gần khu nhà thờ Tin lành Mary Queen, New Orleans (bang Louisiana) hồi năm 1985, bà cứ tưởng như sống giữa làng quê Việt.
Khởi sự trồng rau cho vui
Dọc bờ kênh, người ta xẻ mương dẫn nước vào sau vườn nhà để tưới rau màu. Nhà nào cũng trồng đầy rau quả. Rau mọc cả trên bờ đê, thậm chí nơi đất trống của những căn nhà chủ không ở, bỏ xập xệ chẳng ai coi. Nước kênh rất tốt nên không chỗ nào không có màu xanh rau cải.
Vợ chồng nhà ông Tất đã về hưu, con cái trưởng thành làm việc ở New Orleans nhưng ông bà vẫn không muốn rời mảnh vườn gia đình đã vỡ cỏ trồng rau khi mới chân ướt chân ráo đến định cư tại khu này vào mùa hè năm 1979.
Gia đình ông Tất là một trong những người Việt đầu tiên về đây sinh sống. Ban đầu ông bà trồng rau cho vui sau ngày làm việc ở hãng xưởng. Rau lên tươi tốt, ông bà thích quá trồng thêm chuối và đủ thứ rau màu, biến sân cỏ sau nhà thành nhà vườn mát mẻ.
Thành chợ
Vài năm sau đó, người Việt về cư ngụ đông hơn. Cuối tuần, khoảng năm, sáu giờ sáng, bà con chở rau cải tươi vừa mới cắt ra bày bán trên xe truck (xe tải nhỏ mui trần) sau chợ Ly’s Market trên đường Peltier. Ấy vậy mà người dân đi chợ ghé lại mua ngày càng nhiều. Rồi mấy nhà làm nghề biển gần đấy thấy có chợ rau tự phát cũng mang cá tôm ra chợ bán làm phiên chợ cuối tuần thêm vui, thêm sinh động.
Năm 1991, sau khi mua luôn ngôi chợ, hai vợ chồng chủ chợ Malinda và Nikki Ly có ý tưởng mở ra phiên chợ cuối tuần vào sáng sớm thứ Bảy, cho phép bà con mang rau trái, tôm cá, trứng gà, thỏ sống bày bán bên hông chợ Ly’s Market như một cách giữ gìn hình ảnh văn hóa truyền thống mua bán của người Việt mình. Hàng rau, hàng hải sản không còn để trên xe nữa mà bày ra trên tấm nhựa dưới nền đất hoặc trên sạp gỗ.
Đó là lý do vào tháng 7-2005, tổ chức Southern Foodways Alliance (thuộc Viện Nghiên cứu văn hóa của Đại học Mississippi) khi bầu chọn các doanh nghiệp đã tặng danh hiệu cho chợ Ly’s Market về công sức tạo dựng hình ảnh phiên chợ truyền thống của người Việt tại Mỹ.
Thật không may, gần hai tháng sau đó, cơn bão lịch sử Katrina đã tàn phá New Orleans. Anh Peter Nguyễn 45 tuổi đã có mặt tại New Orleans giúp người dân khôi phục lại vườn rau sau bão.
Anh là con nhà nông chính gốc, cha mẹ anh có trang trại trồng mít, long nhãn và xoài ở bang Florida. Vì vậy, mặc dù tốt nghiệp đại học ngành toán thống kê nhưng anh rất mê làm vườn.
Rau làng Việt
Rồi nhà thờ Tin lành Mary Queen thương lượng và mua lại 20 mẫu Anh (gần 81.000 m2) đất quanh nhà thờ để xây dựng dự án thiết kế vườn rau sinh thái Viet Village (Làng Việt). Anh Peter Nguyễn là người phụ trách quản lý dự án của nhà thờ.
Dự án Làng Việt được chính quyền New Orleans đánh giá cao và phê duyệt trong chương trình tái thiết sau cơn bão. Đại học Kiến trúc Tulane và khoa thiết kế sân vườn Đại học Louisiana đã thiết kế miễn phí. Các quỹ Ford Foundation, The Robert Woods Johnson, Winn Dixie và người Việt tại New Orleans cũng đã đóng góp trợ giúp.
Dự án Làng Việt đã được trao giải xuất sắc của Hiệp hội Kiến trúc sân vườn Mỹ năm 2008. Theo dự án, rau cải sẽ được trồng theo mùa và trồng thêm các loại rau màu của Việt Nam chưa có ở Mỹ. Hệ thống nước tưới tiêu bảo đảm an toàn vệ sinh và được thu hồi cùng chất thải của trại gà và dê để làm chất đốt sinh học.
Anh Peter Nguyễn nói, vườn rau trong khu làng Việt không sử dụng phân hóa học mà sử dụng hoàn toàn các chất hữu cơ, kể cả việc thay thế nguồn năng lượng điện, gas bằng sức gió và năng lượng mặt trời trong sinh hoạt. Trong làng Việt còn có hai ao cá nuôi để tạo khung cảnh làng quê.
Anh hy vọng đến mùa hè năm sau, dự án Làng Việt đi vào hoạt động sẽ cung cấp thêm rau màu cho chợ chồm hổm Việt Nam vào mỗi sáng thứ Bảy. Làng Việt cũng sẽ là nơi người Việt xa xứ đến thăm, nhàn tản bách bộ trên con đường làng hiện đại giữa màu xanh rau trái thấm đượm hình ảnh quê nhà.
TỰU NGÔ(Cộng tác viên từ Mỹ)
