Báo cáo mới nhất của Cơ quan năng lượng quốc tế (IEA) mang tên "Tương lai nào cho ngành ô tô Toàn cầu" vừa công bố, đã vẽ nên một bức tranh thay đổi diện mạo của ngành công nghiệp trị giá hàng ngàn tỉ USD, khi doanh số xe điện bùng nổ và bản đồ sản xuất thế giới dịch chuyển mạnh mẽ sang phương Đông.
Theo IEA, mặc dù doanh số ô tô toàn cầu đã phục hồi sau đại dịch, đạt xấp xỉ 80 triệu chiếc vào năm 2024, nhưng động lực tăng trưởng hiện nay hoàn toàn phụ thuộc vào dòng xe điện và xe lai (hybrid), chiếm tới 30% tổng doanh số.
Ngược lại, doanh số ô tô động cơ đốt trong (ICE) thuần túy đã lao dốc 30% kể từ đỉnh điểm năm 2017. Đáng chú ý, địa chính trị ngành xe cũng thay đổi chóng mặt khi Trung Quốc và các nền kinh tế mới nổi hiện chiếm hơn một nửa doanh số toàn cầu.
Riêng Trung Quốc, sau khi tăng gấp đôi sản lượng trong giai đoạn 2010-2024, hiện đang nắm giữ 40% năng lực sản xuất ô tô thế giới, bỏ xa châu Âu và Bắc Mỹ (mỗi khu vực chỉ chiếm 15%).
Trong năm 2024, Trung Quốc đã chính thức vượt qua Liên minh Châu Âu để trở thành nước xuất khẩu ô tô lớn nhất thế giới, đồng thời là nơi sản xuất 70% lượng xe điện bán ra trên toàn cầu.
Ông Fatih Birol, Giám đốc điều hành IEA, nhấn mạnh rằng ngành ô tô đang trải qua ba cuộc chuyển dịch cấu trúc sâu sắc về địa điểm sản xuất, về khu vực thúc đẩy tăng trưởng doanh số và về công nghệ lõi.
Với tư cách là nguồn tiêu thụ dầu mỏ lớn nhất hiện nay, sự thay đổi của ngành ô tô sẽ có tác động dây chuyền đến an ninh năng lượng và nền kinh tế của nhiều quốc gia.
Báo cáo chỉ ra rằng chi phí sản xuất xe điện tại Trung Quốc thấp hơn đáng kể so với các nền kinh tế tiên tiến, chủ yếu nhờ quy mô sản xuất khổng lồ và sự tích hợp chuỗi cung ứng theo chiều dọc. Đặc biệt, giá pin tại Trung Quốc thấp hơn 30% so với châu Âu và 20% so với Hoa Kỳ, tạo ra lợi thế cạnh tranh về giá gần như tuyệt đối cho các hãng xe đại lục.
IEA nhận định rằng khoảng cách về chi phí sản xuất pin hoàn toàn có thể được san lấp theo thời gian thông qua đầu tư và tự động hóa. Trong khi quyền tiếp cận linh kiện giá rẻ và khoáng sản quan trọng chiếm 30% chênh lệch chi phí, thì có tới 50% nguyên nhân nằm ở hiệu suất sản xuất.
Nếu các quốc gia ngoài Trung Quốc đẩy mạnh quy mô nhà máy và tích lũy kinh nghiệm vận hành, họ hoàn toàn có thể đạt được hiệu suất tương đương.
Trong giai đoạn chuyển giao này, các hãng xe cũ phải đối mặt với thách thức "đi trên hai mặt trận", vừa phải duy trì thị phần xe động cơ đốt trong vẫn đang tăng tại một số thị trường mới nổi, vừa phải tăng tốc bám đuổi trong cuộc đua xe điện để không bị đào thải khỏi sân chơi toàn cầu.
