Tâm hồn Sài Gòn qua tập sách ảnh

Ảnh là thứ mà người sau có thể nhìn lại người trước nhưng chưa hẳn đã nhìn thấy. Để có tư liệu nhìn thấy rõ hơn về những sinh cảnh Sài Gòn xưa, qua những bức ảnh đã sưu tập hay chụp được, tác giả Tam Thái đã dành cả chục năm để lục lọi, thâm nhập thực địa đối chiếu.

Tập sách ảnh 150 năm hình bóng Sài Gòn của Tam Thái là bộ sưu tập hình ảnh và sưu khảo một số hoạt động ngày xưa, về miền đất trẻ thân yêu này. Mốc thời gian 150 năm là từ năm 1863 đến 2013. Năm 1863, thời điểm Pháp vừa chiếm xong và bắt đầu đặt nền móng cai trị. Đó cũng là năm vừa ra đời các bức ảnh đầu tiên chụp về Sài Gòn. Tác giả xem đây như công trình tập thể. Nhiều hình ảnh và tư liệu trong sách được Tam Thái thừa hưởng từ người xưa. Số còn lại do tác giả chụp được và sưu tầm.

Sách dày 520 trang in 910 tấm ảnh về Sài Gòn qua các giai đoạn lịch sử như: Hình bóng và tư liệu Sài Gòn thời Pháp thuộc; Sài Gòn thập niên 1950… Đa số đó là ảnh tư liệu do tác giả sưu tầm được bằng nhiều nguồn. Đặc biệt là phần Hình bóng Sài Gòn qua ống kính Tam Thái trong phần Sài Gòn thập niên 1980. Từ những bức ảnh này ta sẽ được nhìn lại lớp học bình dân học vụ sau tháng 4-1975 tại phường Nguyễn Cảnh Chân với phần “phụ chú”: “Cô kia má đỏ hồng hồng, cô không biết chữ nên chồng cô chê. Nhưng cũng có một thứ mù tai hại hơn đó là mù văn hóa: mê rượu, mê bạc. Khạc nhổ ra đường văng tục tứ phương, nhả xương xuống đất, hất hủi mẹ cha, bỏ mặc người già…

Mỗi tấm ảnh chụp được sắp xếp theo từng chủ đề như Dáng xưa Sài Gòn qua ảnh với những con đường trước kia vắng vẻ nay đã mọc lên những cao ốc giữa thời mở cửa thập niên 1990; Vài kiến trúc Sài Gòn năm xưa; Sài Gòn mấy chuyện đời thường; Ký ức một dòng sông; Hình bóng ngoại thành qua ống kính Tam Thái; Sài Gòn - TP.HCM đầu thập niên 2010... đều có một chú thích với giọng tưng tửng, một kiểu nói Sài Gòn. Thí dụ như ảnh của một người đạp xe xích lô dừng xe bên đường Ngô Đức Kế, quận 1 uống nước mía rễ tranh, Tam Thái đã thêm một chú thích “Nước đá được liệt vào món xa xỉ. Điện cúp liên miên, lấy đâu ra đá. Phần lớn được làm từ tủ lạnh gia đình. Đá cây là hàng mua tiêu chuẩn. Ra đường, nhan nhản mấy tấm bảng viết bằng than, bằng phấn ghi món hàng đang bán: “Bia lên men lạnh, nước ngọt Chương Dương, đặc biệt có đá!”.

Có lần, vào năm 2011 tác giả đem tấm ảnh cũ chụp vào thời điểm sau ba năm đổi mới 1989 nhưng không thể xác định một khu phố cổ trong ảnh hiện nằm ở vị trí nào trong thời đại kim tiền lên ngôi. Bức ảnh chụp một khu phố cổ đẹp không thua những con phố cổ ở Singapore. Rồi tác giả so sánh: “Có điều khác biệt là những khu phố cổ ở Singapore được bảo tồn gần như nguyên vẹn lúc mới xây. Từ từng cánh cửa gỗ mái ngói, vách tường cho đến những chi tiết khắc nổi trên nóc, trên mặt tiền… Trốn chạy cái bóng là chối bỏ cuộc đời. Cuộc sống hôm nay nếu được giàu sang, thì càng phải biết tôn trọng cái nền móng đã tạo ra nó. Có nhiều nguyên nhân dẫn đến nhạt nhòa giá trị lịch sử, nguyên nhân lớn nhất là ham lợi trước mắt mà thiếu tầm nhìn tương lai…

Chỉ có tấm lòng như thế, nhà nhiếp ảnh người miền Trung, hơn 40 năm qua là lưu dân ở TP Sài Gòn nhưng vẫn giữ được một kho ảnh khá đồ sộ về Sài Gòn theo tiến trình lịch sử mà theo tôi đây là những ảnh hiếm. Trong đó có cả những ảnh vào thời kỳ đầu của năm 1975. Thật đáng trân trọng.

Tiếc rằng trong tập ảnh này có một sơ sót không đáng có khi Tam Thái sử dụng một ảnh tư liệu bị chế lại trên mạng mà không kiểm chứng. Tuy nhiên, tác giả và nhà xuất bản đã tạm thu hồi để sửa chữa. Và phải công tâm để nhìn nhận rằng không phải vì sự sơ sót này mà tập sách ảnh không có giá trị về mặt nhiếp ảnh-sử liệu. Tôi nghĩ rằng sau khi sửa chữa và phát hành lại, tập sách ảnh 150 năm hình bóng Sài Gòn vẫn là một quyển sách đáng để cho những người Sài Gòn - TP.HCM tìm đọc.

Đừng bỏ lỡ

Đọc thêm

Giải tỏa, di dời: Mừng và lo

Giải tỏa, di dời: Mừng và lo

(PL)- TP.HCM vừa quyết định sẽ di dời hơn 26.000 dân sinh sống trên bờ nam kênh Đôi, thuộc bảy phường của quận 8 trong bốn năm tới để cải tạo môi trường và mở rộng đường giao thông ven kênh thông thoáng hơn.
Thôi nhé Tax ơi…

Thôi nhé Tax ơi…

(PL)- Vào sáng 12-10-2016, thương xá Tax với gương mặt cũ hơn 100 năm gắn với TP này bắt đầu bị dỡ bỏ để xây dựng trung tâm thương mại - dịch vụ - văn phòng - khách sạn Satra-Tax Plaza…
Chuyện dài an toàn thực phẩm

Chuyện dài an toàn thực phẩm

(PL)- Thời gian qua trên các phương tiện truyền thông liên tục đăng tải chuyện vệ sinh an toàn thực phẩm. Đến cả Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc đã vi hành xuống thăm vườn rau an toàn và ăn phở.
Bún chửi và thái độ AQ

Bún chửi và thái độ AQ

(PL)- Có lần tôi đưa người bạn đất Bắc đi đến một ngôi chợ nhỏ để mua quà bánh phương Nam về tặng bạn bè, gia đình.
Tình người Sài Gòn trong mưa lũ

Tình người Sài Gòn trong mưa lũ

(PL)- Trong tình cảnh “ngập xe kẹt nước” mới thấy đẹp sao tình người Sài Gòn thể hiện qua hành động hết lòng giúp đỡ người gặp khó khăn, hoạn nạn trong mưa gió.
Đô thị vùng trũng

Đô thị vùng trũng

(PL)- Lạ lùng, mỗi khi bị “ngập trọn” trong cơn mưa, tôi lại nhớ về con đường nhỏ trong Chợ Lớn thời thơ ấu của mình!
Sống ảo, chết thật

Sống ảo, chết thật

(PL)- Vài hôm trước, có clip lan truyền trên mạng xã hội cảnh một thanh niên đứng bên bờ kênh Tân Hóa, tay cầm smartphone tự quay clip, tay cầm chai xăng đổ trên người, bật quẹt châm lửa đốt rồi nhảy xuống kênh chỉ vì được 40.000 dân mạng bấm nút “like”.
Đi ngang chợ Đũi và nhớ…

Đi ngang chợ Đũi và nhớ…

(PL)- Nằm ở góc đường Cách Mạng Tháng Tám - Võ Văn Tần (trước là Lê Văn Duyệt - Trần Quý Cáp) hiện nay là một ngân hàng to, một quán cà phê thời thượng.
Ai bún bì… hông…

Ai bún bì… hông…

(PL)- Hồi cuối năm 75 nhà tôi ở một con đường gần Lăng Cha Cả. Con đường nhỏ nhưng dài, hai bên là dãy nhà phố xen lẫn những biệt thự kín cổng nhưng tường không cao, thường là hàng rào bông giấy xanh mướt rợp hoa đỏ hoa tím.
Nỗi khổ tin đồn thực hư lẫn lộn

Nỗi khổ tin đồn thực hư lẫn lộn

(PL)- Chưa bao giờ người dân phải sống chung với nhiễu loạn thông tin trên các trang mạng cùng nhiều tin đồn lẫn lộn thực hư như hiện nay.
Xây dựng... văn hóa đi bộ

Xây dựng... văn hóa đi bộ

(PLO)- Hà Nội vừa đưa 26 tuyến phố quanh hồ Gươm thành những phố đi bộ. Nhiều trò chơi dân gian, sinh hoạt văn nghệ trên các phố đi bộ càng thu hút mọi người, nhất là du khách.
Chuyện đi học của con tôi…

Chuyện đi học của con tôi…

(PL)- Có lẽ thừa hưởng gen gia truyền (đừng tưởng gia truyền là ngon nhé) nên thằng con của tôi muôn vàn học dốt. Học dốt từ bậc tiểu học cho đến trung học cơ sở lẫn phổ thông!
Người Sài Gòn ngồi quán

Người Sài Gòn ngồi quán

(PL)- Có thể nói không ngoa, ngồi quán là phong cách sống của người Sài Gòn. Bất kể nguồn gốc xuất xứ từ đâu đến, dù giàu dù nghèo, đã là người Sài Gòn thì hầu như không thể không ngồi quán.
Chuyện học thêm ngày xưa

Chuyện học thêm ngày xưa

(PL)- Không phải gần đến ngày khai giảng “chính thức” tôi lại mượn ý bài Tôi đi học của nhà văn Thanh Tịnh mà tôi chỉ muốn nói đến cái sự học… dốt của mình.
Học sớm nửa vời

Học sớm nửa vời

(PL)- Chuyện cho các cháu học sớm để làm quen lớp học, thầy cô, bạn bè trước khi chính thức bước vào năm học mới cũng tốt nhưng nhiều bậc cha mẹ khốn khổ vì chuyện đưa đón con trong những ngày “học nháp” tan học trái giờ!
Một thế hệ không cam chịu

Một thế hệ không cam chịu

(PL)- Xu hướng bây giờ đã khác, giới trẻ ngày nay không cam chịu nghèo mà nhất quyết vươn lên làm giàu.
Hình như họ đã quên Gia Định?

Hình như họ đã quên Gia Định?

(PL)- Gia Định đâu phải là nơi nào xa lắc mà nó chính là một vùng đất rộng lớn bao gồm cả Sài Gòn - Chợ Lớn và một phần của Định Tường xưa, tên gọi Phiên Trấn Dinh.
Không còn mặn mà với đại học như xưa

Không còn mặn mà với đại học như xưa

(PL)- Thằng cháu tôi vừa đậu tốt nghiệp với số điểm gần chạm đáy sàn nhưng thấy nó vẫn tỉnh bơ cùng đám bạn đi đá bóng trong khi chờ trường nó đăng ký công bố điểm chuẩn.