Sau bao nhiêu bức xúc của giới làm nghề vì chuyện căng thẳng rạp biểu diễn ở TP.HCM, sau nhiều hứa hẹn của các cơ quan quản lý kéo dài từ năm này sang năm khác, chậm nhất là tháng 9-2009 này rạp Hưng Đạo sẽ được đập bỏ, xây thành một trung tâm nghệ thuật cải lương với kinh phí khoảng 100 tỷ đồng. Nhưng xem ra dù có như thế, số đông giới làm nghề sân khấu ở TP.HCM vẫn giữ nguyên sự bi quan...
Đoàn nào cũng... khóc!
Dù là đoàn nhà nước hay tư nhân, muốn làm một vở diễn mang tính nghệ thuật cao ở tầm vóc quy mô, hoành tráng, đặc sắc, sáng tạo... các đoàn đều gặp cùng một kiểu khó khăn: điều kiện làm nghề lạc hậu. Nhìn tới nhìn lui sân khấu nào cũng chỉ có vài trò xịt khói, bắn pháo, kéo dây bay, kéo xe, thuyền chạy trên sân khấu bằng cách gắn bánh xe... gọi là kỹ xảo. Hiện đại nhất là việc chiếu cảnh trí bằng màn hình điện ảnh nhưng sau vài lần chuyện này cũng chẳng còn mới mẻ gì. Nhưng không phải lúc nào cũng làm được những kỹ xảo này. Lý do là nơi biểu diễn quá chật hẹp, quá thiếu phương tiện để ứng dụng kỹ thuật.
Năm 2008, Nhà hát Kịch TP.HCM đầu tư cả tỷ đồng dựng vở Tả quân Lê Văn Duyệt. Trên sàn diễn rạp Công Nhân, những cột trụ, cảnh trí hoành tráng của vở diễn trở nên quá khổ. Lượng diễn viên đông đảo của vở này cũng chẳng vừa với sân khấu khá nhỏ nơi đây. Thế nên, tính quy mô, hoành tráng trong mục tiêu của Tả quân Lê Văn Duyệt hiệu quả không cao.
Có điểm diễn “ngon lành” là rạp Hưng Đạo nhưng để làm được cảnh trí lộng lẫy, hoành tráng, cùng những kỹ xảo như bục nâng, trổ nóc nhà đu dây bắn cung, làm dòng suối giả... trong những vở cải lương tiền tỷ như Kim Vân Kiều, Chiếc áo thiên nga, Nhà hát Trần Hữu Trang đành bỏ rạp nhà đi thuê các sân vận động dựng vở. Song nếu sân vận động có không gian rộng để ứng dụng kỹ xảo, thiết kế sân khấu như ý đạo diễn thì điều kiện kỹ thuật của nơi này lại rắc rối. Thế nên mới có chuyện âm thanh Kim Vân Kiều vô cùng tệ, thỉnh thoảng lại rú rít khiến khán giả chẳng nghe gì. Chỗ ngồi của khán giả chẳng thể thấy rõ diễn viên trên sân khấu...
Muốn có sàn diễn rộng hơn, rạp Hưng Đạo từng tháo bỏ hai hàng ghế, nới rộng sân khấu. Nhưng việc nới sân khấu khiến diễn viên té ngã ngay trước mặt khán giả!
“Kiếp nhà thuê”
Hiện chỉ có ông bầu Phước Sang của Kịch Sài Gòn đang có hợp đồng sử dụng một số rạp tuy cũ kỹ, lạc hậu nhưng chuyên cho sân khấu biểu diễn. Còn trước nay, những sân khấu kịch mạnh ở TP.HCM như IDECAF, Phú Nhuận, 5B đều diễn trên một sàn diễn không dành cho sân khấu chuyên nghiệp. Nhưng ít ra 5B vẫn có riêng cho mình một sân khấu để an cư và muốn làm gì thì làm. Còn Kịch IDECAF, Phú Nhuận phải thuê điểm diễn từ Viện Trao đổi văn hóa Pháp IDECAF, Nhà thiếu nhi quận 1 và Trung tâm văn hóa quận Phú Nhuận nên họ ví mình sống kiếp nhà thuê.
Trong năm 2007-2008, Kịch Phú Nhuận đã phải tạm ngưng, kéo quân đi diễn ở tỉnh hơn tháng vì sân khấu bị lấy lại phục vụ liên hoan thông tin lưu động. Cả ông bầu Huỳnh Anh Tuấn của IDECAF và bà bầu Hồng Vân - Phú Nhuận đều trăn trở: “Điểm diễn của chúng tôi là trung tâm văn hóa cộng đồng nên thỉnh thoảng họ lấy lại cho các hoạt động phong trào, ngoại giao, hội họp là đương nhiên, đúng chức năng. Nhưng vì vậy mà việc biểu diễn và tập dợt của chúng tôi rất tạm bợ, khó khăn. Có lúc bức xúc điều kiện làm nghề, chúng tôi muốn đầu tư sửa sang, trang bị lại cho sân khấu cũng không dám vì đâu biết mình còn được ở đây đến chừng nào”.
Với cải lương, Tết 2008, nghệ sĩ Vũ Luân thuê Trung tâm văn hóa quận 12 làm đoàn tư nhân và cũng xính vính. Sân khấu thường xuyên dùng quay game show nên nghệ sĩ không thể tập tuồng. Mặt khác, trung tâm khoán sân khấu này cho một công ty tư nhân, Vũ Luân ký hợp đồng thuê lại với công ty này nhưng muốn mở cửa sân khấu, mở vài bóng đèn để tập, bảo vệ buộc anh phải... có ý kiến của giám đốc trung tâm! Thêm vào đó, sân khấu hội trường nơi đây thiếu những thiết bị chuyên dùng cho cải lương tuồng cổ như sào đóng, thả màn, treo cảnh trí... nên diễn mới vài suất, Vũ Luân đành rút lui, chấp nhận lỗ khoảng 200 triệu đồng tiền đầu tư cảnh trí.
Kẻ cười, người mếu...
Hiện rạp Hưng Đạo đã có quyết định xây mới, bản vẽ và thời gian thi công để xây dựng thành một trung tâm cải lương hiện đại khiến giới cải lương phấn khởi. Nhà hát kịch Sân khấu nhỏ 5B cũng đã khởi động việc mời thầu, hoàn tất bản vẽ để xây mới thành một trung tâm nghệ thuật kèm cao ốc kinh doanh 14 tầng. Những tưởng thông tin này sẽ làm phấn khởi giới làm nghề nhưng số đông nghệ sĩ tự do, đặc biệt là các ông bà bầu sân khấu tư nhân tinh thần vẫn bí xị!
Thực tế cho thấy từ khi cho phép xã hội hóa sân khấu đến nay, các sân khấu tư nhân đã và đang dẫn đầu sân khấu TP.HCM cũng như cả nước về hiệu quả hoạt động lẫn số vở có chất lượng nghệ thuật cao. Thế nên, việc nhà nước quy hoạch, đầu tư cho sân khấu không thể bỏ qua việc phát triển của những đơn vị tư nhân.
Mong muốn của những người làm sân khấu tư nhân hiện nay là cơ quan quản lý nên rà soát lại không ít rạp đang bỏ không hay sử dụng sai mục đích để đầu tư xây mới hiện đại, chuyên nghiệp. Số rạp mới này sẽ xét cho các đơn vị sân khấu tư nhân được xã hội nhìn nhận hoạt động mạnh, chất lượng nghệ thuật đạt yêu cầu thuê mướn dài hạn với giá đúng thị trường, đúng thực tế kinh doanh của các sân khấu. Vì thực tế hiện nay, không một sân khấu tư nhân nào có đủ khả năng tự mua đất, xây rạp để phát triển kinh doanh lẫn nghệ thuật sân khấu.
| Rạp Hưng Đạo mới - Trung tâm Nghệ thuật cải lương Trao đổi với Pháp Luật TP.HCM, ông Phan Quốc Hùng, Giám đốc Nhà hát cải lương Trần Hữu Trang, cho biết: Mọi thủ tục phê duyệt kinh phí, bản vẽ để xây dựng mới rạp Hưng Đạo đã hoàn tất. Nhà hát Trần Hữu Trang được giao làm chủ đầu tư công trình với kinh phí được duyệt là 100 tỷ đồng, dự kiến có phát sinh. Chậm nhất là tháng 9-2009 chúng tôi sẽ khởi công. Công trình mới có tên gọi Trung tâm Nghệ thuật cải lương TP.HCM, gồm tám tầng, với các chức năng: hầm để xe, nhà hát chính, tầng hành chính-trị sự, tầng cho trường-sân khấu nhỏ đào tạo diễn viên, tầng phòng thu-trung tâm sản xuất băng đĩa cải lương, tầng thư viện nghiên cứu-trung tâm trưng bày hiện vật cải lương, tầng căng-tin... |
HÒA BÌNH
