Vòng đàm phán hòa bình mới dự kiến diễn ra vào tuần tới. Các quan chức Ukraine cho biết chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump đang gia tăng sức ép buộc Kiev phải nhượng bộ Nga nhằm chấm dứt chiến sự vào đầu mùa hè, theo tờ The New York Times.
Ukraine đang tìm cách cân bằng giữa việc đáp ứng kỳ vọng của Mỹ và tránh những nhượng bộ mà Kiev cho là không thể chấp nhận được về lãnh thổ cùng các vấn đề khác. Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky bày tỏ sự thất vọng khi ông cho là Mỹ gây sức ép với Kiev nhiều hơn so với Moscow trong việc yêu cầu nhượng bộ.
Tuy nhiên, ông cũng khẳng định Ukraine phải làm mọi cách để duy trì sự tham gia của chính quyền ông Trump vào tiến trình này.
Áp lực từ Mỹ
Tuần trước, ông Zelensky nói rằng việc Washington mong muốn chấm dứt chiến tranh vào tháng 6 xuất phát từ lịch trình chính trị nội bộ của Mỹ. Ông nói rằng khi cuộc bầu cử giữa kỳ đến gần, sự tập trung của chính quyền ông Trump có khả năng sẽ rời khỏi Ukraine.
“Dĩ nhiên, chúng tôi mong muốn người Mỹ không rút lui” - ông Zelensky nói về các cuộc đàm phán hòa bình. Đề cập mốc tháng 6 do Mỹ đặt ra, ông cho rằng chính quyền ông Trump “nhiều khả năng sẽ gây sức ép lên các bên theo đúng mốc thời gian đó”.
Các quan chức và nhà phân tích Ukraine nhận định Nga chưa cho thấy dấu hiệu sẽ đồng ý dừng xung đột khi Moscow vẫn còn nguồn tài chính và binh lực để tiếp tục chiến đấu, đồng thời lực lượng của Nga vẫn tiến lên trên chiến trường, dù với tốc độ chậm.
Ukraine và Nga cho biết hôm 13-2 rằng vòng đàm phán tiếp theo sẽ diễn ra vào ngày 16 và 17-2 tại Geneva (Thụy Sĩ). Hai bên trước đó đã gặp nhau đầu tháng này tại Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE), cùng với một phái đoàn Mỹ. Họ hầu như không đạt được tiến triển đáng kể nào hướng tới hòa bình.
Hiện chưa rõ Mỹ sẵn sàng làm gì nếu không đạt được điều mình mong muốn từ Ukraine trong các vấn đề như lãnh thổ và bầu cử. Tổng thống Trump nhiều lần khẳng định muốn được ghi nhận vai trò chấm dứt chiến tranh, và những thời hạn khác do chính quyền ông đặt ra trước đây đã trôi qua mà dường như không để lại hệ quả đáng kể. Các quan chức Mỹ vẫn tiếp tục tham gia đàm phán trong khi Ukraine phản đối những điều khoản bị cho là có lợi cho Nga mà Mỹ từng đề xuất ban đầu.
Ông Zelensky cho biết ông chưa nhận được bất kỳ tín hiệu nào cho thấy Mỹ có kế hoạch rút lui. Tuy nhiên, nghị sĩ Ukraine - ông Yaroslav Yurchyshyn nói rằng chính quyền ông Trump đã đe dọa sẽ rút khỏi tiến trình đàm phán nếu Ukraine không sẵn sàng thỏa hiệp, bao gồm cả việc tổ chức bầu cử.
Ông Yurchyshyn cho biết đã nhận thông tin ông nhận tại quốc hội Ukraine. Theo đó, trong các cuộc đàm phán hòa bình tại UAE tháng này, Mỹ đã kêu gọi Ukraine tổ chức bầu cử trước ngày 15-5. Trong bối cảnh chiến sự vẫn đang diễn ra ác liệt, ông Yurchyshyn nói rằng khả năng Ukraine có thể thực hiện điều đó trong thời gian ngắn như vậy là rất thấp.
Sức ép từ Mỹ về việc tổ chức bầu cử trùng khớp với yêu cầu của Nga. Tổng thống Vladimir Putin nhiều lần nói rằng Tổng thống Zelensky đã mất tính chính danh vì “sợ ra tranh cử”, và việc ký bất kỳ thỏa thuận nào với ông Zelensky sẽ là “vô nghĩa”.
Kể từ khi xung đột bùng phát vào tháng 2-2022, Ukraine đã đình chỉ bầu cử theo lệnh thiết quân luật. Các cuộc thăm dò cho thấy người dân hầu như không ủng hộ việc khởi động lại bầu cử cho đến khi giao tranh chấm dứt và việc bỏ phiếu có thể được tiến hành an toàn.
Dù vậy, một số nhân vật đối lập cho rằng ông Zelensky có thể quan tâm đến việc tổ chức bầu cử sớm, điều có thể mang lại lợi thế cho ông trước những đối thủ chưa kịp chuẩn bị.
Ông Zelensky đã đề nghị quốc hội Ukraine chuẩn bị luật để tổ chức bầu cử trong thời chiến, và một nhóm công tác sẽ xây dựng dự thảo kế hoạch trong những tuần tới, một nghị sĩ cấp cao của Ukraine cho biết hôm 12-2.
Vấn đề lãnh thổ và an ninh
Dù đưa ra bất kỳ nhượng bộ nào, Ukraine khẳng định không thể ký thỏa thuận với Nga nếu chưa nhận được các bảo đảm an ninh chắc chắn từ các đồng minh phương Tây.
Hình thức của các bảo đảm an ninh này vẫn chưa rõ ràng, bất chấp nhiều năm đàm phán và làn sóng hoạt động ngoại giao dồn dập trong năm qua kể từ khi ông Trump trở lại Nhà Trắng.
Lãnh đạo Mỹ và Ukraine nhiều lần khẳng định đã đạt được tiến triển đáng kể về các bảo đảm an ninh và một văn kiện gần như sẵn sàng để ký kết. Có dấu hiệu cho thấy các cuộc thảo luận gần đây tập trung vào những vấn đề kỹ thuật như trình tự phản ứng trước bất kỳ hành vi vi phạm lệnh ngừng bắn nào, trong khi vẫn để ngỏ những câu hỏi then chốt mà Ukraine cần được giải đáp trước khi chấp nhận nhượng bộ Nga.
Dù trong kịch bản nào, nhiều người ở Kiev nghi ngờ Nga sẽ bác bỏ bất kỳ thỏa thuận nào có chứa các bảo đảm an ninh mà Ukraine cho là đủ mạnh.
“Chúng tôi muốn chiến tranh kết thúc theo cách làm hài lòng cả Mỹ và người dân Ukraine. Ngay cả những nhượng bộ cũng phải công bằng. Tôi rất mong chúng ta ký các bảo đảm an ninh trước, rồi mới ký những văn kiện khác” - ông Zelensky nói.
Một trong những điểm gai góc nhất trong đàm phán là vấn đề lãnh thổ. Mỹ đang gây sức ép buộc Kiev phải nhượng bộ tại khu vực Donbass (miền đông Ukraine).
Tuần trước, ông Zelensky nói rằng ông Putin đã đề nghị ông Trump trao khu vực này cho Nga. “Có lẽ đại ý là: Hãy giao toàn bộ Donbass cho tôi, tôi sẽ chấm dứt chiến tranh. Nói ngắn gọn là vậy” - theo ông Zelensky.
Ông Zelensky cho biết Mỹ một lần nữa đề xuất Ukraine rút khỏi phần Donbass mà Kiev vẫn đang kiểm soát và biến khu vực này thành một “khu kinh tế tự do”.
Tuy nhiên, “cả Ukraine lẫn Nga chưa bao giờ thực sự hào hứng với ý tưởng đó”, ông Zelensky nói thêm. Ông cho biết đề xuất lâu nay của Ukraine là hai bên cùng rút lực lượng khỏi tiền tuyến với khoảng cách tương đương nhau.
Theo bất kỳ đề xuất nào buộc Ukraine rút hoàn toàn khỏi Donbass, vẫn chưa rõ lãnh thổ này sẽ do phía Nga hay một cơ quan quốc tế quản lý và duy trì an ninh.
Cũng theo ông Zelensky, dù các cuộc đàm phán hòa bình đang tiếp diễn, mọi dấu hiệu đều cho thấy quân đội Nga đang “chuẩn bị tiếp tục chiến đấu”. Ông cho biết các báo cáo tình báo Ukraine cho thấy Nga đang tăng cường sản xuất vũ khí.
Trong suốt cuộc chiến, Nga thường mở các đợt tấn công lớn vào mùa xuân. Năm nay nhiều khả năng cũng vậy, nhằm giành thêm lãnh thổ và gia tăng sức ép lên Ukraine trên bàn đàm phán.
“Chỉ khi nào Nga bắt đầu rõ ràng đánh mất lợi thế về kinh tế và nguồn lực phục vụ chiến tranh thì họ mới tiến tới việc đóng băng xung đột” - ông Mykhailo Samus, giám đốc Mạng lưới Nghiên cứu Địa chính trị Mới độc lập (Ukraine), nhận định.
