Châu Phi đang gãy đôi, đại dương mới sắp hình thành?

Trong một nghiên cứu mới đây được công bố trên tạp chí khoa học Nature Communications, các nhà địa chất học nhận định lục địa châu Phi sẽ phân tách sớm hơn so với dự kiến.

Một vết nứt (đới tách giãn) đang hoạt động đã chạm đến "ngưỡng tới hạn" và sẽ đứt gãy, qua đó hình thành một đại dương mới.

Tuy nhiên, "sớm" chỉ là một thuật ngữ mang tính tương đối. Quá trình này sẽ cần thêm vài triệu năm nữa để hoàn tất - khoảng thời gian chỉ như "cái chớp mắt" của lịch sử Trái Đất.

Khu vực đang được giới khoa học theo dõi sát sao là hệ thống đứt gãy Đông Phi, nơi mảng lục địa khổng lồ Nubia đang từ từ tách khỏi mảng Somali nhỏ hơn.

Trọng tâm nghiên cứu nằm ở đứt gãy Turkana (vắt qua Kenya và Ethiopia). Tại trung tâm khu vực này, lớp vỏ Trái Đất hiện chỉ còn dày khoảng 13 km, mỏng hơn rất nhiều so với mức 35 km ở phần rìa.

Khi lớp vỏ mỏng dưới 15 km, khu vực sẽ bước vào giai đoạn "thắt cổ chai" (necking) - cột mốc đánh dấu sự đứt gãy không thể đảo ngược và đại dương mới dần hình thành.

"Lớp vỏ càng mỏng thì càng yếu đi, và điều này càng thúc đẩy quá trình nứt gãy tiếp diễn" - nhà địa chất học Christian Rowan từ ĐH Columbia (Mỹ) cho biết.

Trong vài triệu năm nữa, đứt gãy Turkana sẽ chuyển sang giai đoạn "đại dương hóa". Lớp vỏ sẽ bị kéo căng đến mức magma từ dưới sâu phun trào lên, tạo thành vùng trũng khổng lồ để nước từ Ấn Độ Dương tràn vào. Trên thực tế, hiện tượng này đã bắt đầu nhen nhóm tại vùng trũng Afar gần khu vực Biển Đỏ.

Đáng chú ý, đứt gãy Turkana vốn nổi tiếng là "cái nôi" chứa vô số hóa thạch người cổ. Nghiên cứu chỉ ra khu vực này bước vào giai đoạn thắt cổ chai khoảng 4 triệu năm trước - hoàn toàn trùng khớp với niên đại của các hóa thạch được tìm thấy.

Nhóm nghiên cứu nhận định rằng không phải do khu vực này có vai trò quan trọng hơn đối với tổ tiên loài người, mà chính những biến động địa chất (như tốc độ tích tụ trầm tích diễn ra cực nhanh) đã vô tình tạo ra điều kiện hoàn hảo để bảo quản hóa thạch.

Theo trang Science Alert, cấu trúc các lục địa hiện tại trên Trái đất có vẻ bất biến đối với con người, nhưng thực chất chúng luôn luôn dịch chuyển - dù với tốc độ cực kỳ chậm chạp.

Nơi hai mảng kiến tạo va chạm, núi non được hình thành. Nơi chúng tách rời, đại dương mới sẽ ra đời. Hệ thống đứt gãy Đông Phi là ví dụ điển hình nhất cho trường hợp thứ 2.

Hơn 200 triệu năm trước, các mảng lục địa từng hội tụ thành một siêu lục địa duy nhất. Các nhà khoa học dự đoán trong một tương lai xa, phần lớn chúng sẽ lại tái hợp cùng nhau.