Sáng 25-6, UBND TP.HCM tổ chức hội thảo khoa học “50 năm Thành phố mang tên Chủ tịch Hồ Chí Minh: Dấu ấn lịch sử, khát vọng phát triển và đột phá thể chế”.
Chủ trì hội thảo có PGS-TS Nguyễn Tấn Vinh, Giám đốc Học viện Chính trị Khu vực II, Ủy viên Hội đồng Lý luận Trung ương; TS Trương Minh Huy Vũ, Viện trưởng Viện Nghiên cứu phát triển TP.HCM.
Lúc khó khăn nhất, TP.HCM lại đi rất bài bản
Tại hội thảo, TS Trần Du Lịch, nhìn nhận TP.HCM đã đóng góp vào quá trình hình thành đường lối đổi mới năm 1986 và quá trình hình thành mô hình kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa cho đến nay. Theo ông, đây là sự đóng góp phi vật chất, không thể đo đếm bằng những con số nhưng chính sự đóng góp này đã tạo nên dấu ấn thể chế. TP.HCM là nơi mà trong 50 năm qua và trong giai đoạn sắp tới, luôn là nơi thử nghiệm về thể chế để chúng ta có được một môi trường thể chế cạnh tranh, đủ năng lượng phát triển trong kỷ nguyên mới.
Nhìn lại lịch sử, trong bối cảnh khủng hoảng những năm trước 1986, TP.HCM đã trăn trở, “chòi đạp” và quyết định “xé rào” để giải quyết hai bài toán sinh tử: Lương thực cho hàng triệu dân và nguồn nguyên liệu cho các xí nghiệp quốc doanh. Những mô hình thực tiễn đột phá tại Dệt Thành Công, Phong Phú, Thắng Lợi... chính là cơ sở thực tiễn để Trung ương ban hành các nghị quyết bung sản xuất, từng bước thừa nhận quyền tự chủ kinh doanh và nền kinh tế nhiều thành phần.
Từ sự năng động, dám nghĩ, dám làm đó, TP.HCM đã đi trước trong việc ứng dụng các công cụ kinh tế thị trường như khu chế xuất, thí điểm cổ phần hóa, thị trường chứng khoán hay đổi đất lấy hạ tầng (khu đô thị Phú Mỹ Hưng)…
“TP.HCM đã sáng tạo, năng động và bản lĩnh để đóng góp từng bước vào việc hình thành thể chế, mô hình phát triển cho đến ngày nay. Trong những lúc khó khăn nhất, TP luôn có những bước đi rất bài bản” - TS Trần Du Lịch nói.
Theo ông, Bình Dương cũ cũng là địa phương đi đầu trong nhiều mô hình đổi mới sáng tạo như trải thảm đỏ đón nhà đầu tư, xây dựng các khu công nghiệp để thúc đẩy công nghiệp hóa và đi đầu trong việc sử dụng một doanh nghiệp nhà nước (Becamex) để làm mũi nhọn đột phá cho sự phát triển.
Hay Vũng Tàu đi đầu trong đổi đất lấy hạ tầng, phát triển hệ thống giao thông… “Thật may mắn khi các địa phương này kết hợp lại thành một vùng, bởi đây đều là những nơi năng động, sáng tạo và luôn đi đầu” – ông nhìn nhận.
Thời gian tới, để tăng trưởng hai con số trên tinh thần thể chế của Luật Đô thị đặc biệt, TS Trần Du Lịch nhấn mạnh phải phân cấp, phân quyền triệt để cho TP.HCM trên tất cả các lĩnh vực, trừ năm lĩnh vực là an ninh, quốc phòng, đối ngoại, tôn giáo và ngoại giao. Qua đó, giúp TP chủ động, sáng tạo phát triển.
Ông kiến nghị phải xây dựng một bộ máy hành chính có đủ năng lực để triển khai hiệu quả Luật Đô thị đặc biệt tại TP.HCM. Theo ông, khi đã được phân cấp, phân quyền thì bộ máy hành chính phải thay đổi cách vận hành để đáp ứng yêu cầu mới. “Trước đây đi xin cơ chế thì dễ, bây giờ tự mình quyết định thì phải thay đổi toàn bộ phương thức làm việc” – ông nêu.
TS Trần Du Lịch cũng đề nghị phải tập trung nguồn lực phát triển các hạ tầng chiến lược, giao thông kết nối, hệ thống cảng biển, hàng không, logistics, phải đặt chỉ tiêu giảm chi phí logistics hàng năm. Đồng thời, tái cấu trúc không gian và các ngành kinh tế theo hướng công nghệ.
Ông cho rằng TP không thể tiếp tục dựa vào việc tăng vốn để tăng trưởng, mà phải dựa vào hàm lượng khoa học công nghệ để nâng cao năng suất, từ đó thay đổi cơ cấu kinh tế.
Sức mạnh của TP.HCM bắt nguồn từ nhân dân
Ông Phạm Chánh Trực, nguyên Phó Bí thư thường trực Thành ủy TP.HCM, nhìn nhận Thành phố Sài Gòn - Gia Định được đặt tên TP.HCM là vinh dự lớn. Theo ông, sức mạnh của TP.HCM bắt nguồn từ nhân dân. Từ khi Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời, lãnh đạo cách mạng Việt Nam, nhân dân Sài Gòn - Chợ Lớn - Gia Định luôn đoàn kết một lòng đi theo Đảng. TP luôn có phong trào đấu tranh chống thực dân, đế quốc xâm lược và tay sai ngụy quyền.
Song song đó, sức mạnh của TP.HCM cũng bắt nguồn từ đường lối của Đảng, đến đỉnh cao là đường lối cách mạng Việt Nam ở miền Nam thời kỳ chống Mỹ cứu nước.
Đường lối cách mạng chính trị kết hợp vũ trang trên ba vùng chiến lược, nổi dậy tấn công, đẩy lùi địch từng bước, thu thắng lợi từng phần, tiến tới tổng công kích, tổng khởi nghĩa giành thắng lợi hoàn toàn, đã tạo thế và lực cho mọi tầng lớp nhân dân tham gia chống Mỹ cứu nước.
Sau giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước, sau khi Đảng ta quyết định thay đổi đường lối phát triển kinh tế bằng kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa thì kinh tế - xã hội ổn định, nhân dân tin tưởng, phấn khởi, ra sức lao động sản xuất. “Mọi thành phần kinh tế đều bung ra làm cho kinh tế - xã hội phát triển mạnh mẽ và hơn 40 năm qua đã đạt được những thành tựu to lớn. Qua đó, cho thấy đường lối Đảng đúng sẽ phát huy cao độ sức mạnh của nhân dân TP cũng như của cả nước” – ông nói.
Ông Phạm Chánh Trực nhấn mạnh sức mạnh của TP.HCM còn đến từ truyền thống năng động, sáng tạo, không chịu bó tay trước nghịch cảnh, luôn tìm giải pháp vượt mọi khó khăn trong chiến tranh cũng như trong hòa bình.
TP cũng liên tục có đội ngũ cán bộ trung kiên vì Đảng, vì dân, hết thế hệ này đến thế hệ sau kế thừa và phát huy những phẩm chất, bản lĩnh và đạo đức cách mạng theo gương Bác Hồ.
Thời gian tới, ông Phạm Chánh Trực đề nghị phải tổ chức cơ sở theo hướng để nhân dân làm chủ, tự quản và tiến tới phường, xã xã hội chủ nghĩa. Đồng thời phải định hình phương thức sản xuất xã hội chủ nghĩa sau năm 2045.
Chặng đường với nhiều khó khăn, thử thách
Phát biểu tại hội thảo, TS Trương Minh Huy Vũ, Viện trưởng Viện Nghiên cứu phát triển TP.HCM, nhìn nhận 50 năm qua là một chặng đường rất đặc biệt, với nhiều niềm vui, nỗi buồn, những khó khăn, thử thách đã vượt qua, cùng rất nhiều kỳ vọng dành cho TP.
Đặc biệt, từ ngày 1-7-2025, sau khi sáp nhập trong bối cảnh mới và khi Nghị quyết 09 vừa được Bộ Chính trị ban hành, TP.HCM đang có một vị thế mới, tâm thế mới, tầm nhìn mới và sức bật mới.
Ông cho biết hội thảo gồm bốn nhóm chủ đề. Một là câu chuyện lịch sử, nhìn lại những gì đã diễn ra trong 50 năm qua, những thành tựu, thế mạnh và các bài học kinh nghiệm. Hai là tập trung nhận diện các đặc tính, “ADN” của TP.HCM, từ văn hóa, con người, tinh thần hào sảng, đến lý giải vì sao nơi đây là cái nôi của đổi mới sáng tạo, khoa học - công nghệ và luôn tiên phong, đi đầu.
Ba là xoay quanh đời sống vật chất và tinh thần của người dân. Gần đây, Bí thư Thành ủy và Chủ tịch UBND TP.HCM đều nhấn mạnh rằng mục tiêu cuối cùng của việc chỉnh trang đô thị, đầu tư các công trình là phục vụ đời sống người dân tốt hơn.
Bốn là tập trung vào các đề xuất đột phá về thể chế, chính sách, cũng như các kiến nghị, sáng kiến để TP.HCM tiếp tục giữ vai trò đầu tàu về kinh tế, văn hóa, xã hội và phát triển con người trong bối cảnh mới.
***
Khát vọng của TP.HCM vì cả nước
PGS-TS Nguyễn Tấn Vinh, Giám đốc Học viện Chính trị Khu vực II, Ủy viên Hội đồng Lý luận Trung ương, nhấn mạnh hội thảo đã khẳng định TP.HCM luôn phát huy truyền thống đoàn kết, năng động, sáng tạo, nghĩa tình, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm, tiên phong tìm tòi ra những mô hình phát triển mới, đóng góp nhiều kinh nghiệm thực tiễn quan trọng cho công cuộc đổi mới của đất nước.
Từ thực tiễn phát triển của TP, nhiều sáng kiến đổi mới có ý nghĩa mở đường đã được hình thành và lan tỏa, từ tháo gỡ những khó khăn trong sản xuất, đời sống trước thời kỳ đổi mới...
“Có thể nói, lịch sử 50 năm Thành phố mang tên Bác Hồ cũng là lịch sử của tinh thần tiên phong, đổi mới và khát vọng vươn lên của TP vì cả nước” – ông nói.
Bước vào kỷ nguyên phát triển mới, với Nghị quyết 09 của Bộ Chính trị, Luật Đô thị đặc biệt, ông tin rằng TP.HCM sẽ bước vào một giai đoạn phát triển mạnh mẽ hơn, bền vững hơn và có sức cạnh tranh quốc tế cao hơn.
