Chiều 30-1, tại họp báo thường kỳ, Thứ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Danh Huy cho biết Bộ đã lựa chọn một doanh nghiệp châu Âu để lập báo cáo nghiên cứu khả thi dự án đường sắt cao tốc Bắc - Nam.
Doanh nghiệp được lựa chọn là Công ty tư vấn Ineco. Đây là doanh nghiệp tư vấn lớn nhất của Tây Ban Nha, quốc gia hiện có chiều dài mạng lưới đường sắt tốc độ cao đứng thứ hai thế giới.
Không đẩy toàn bộ rủi ro cho doanh nghiệp
Theo Thứ trưởng Nguyễn Danh Huy, việc thuê tư vấn nước ngoài nhằm đánh giá toàn diện hiệu quả dự án, các vấn đề kỹ thuật, công nghệ cũng như mô hình đầu tư phù hợp. Bước nghiên cứu khả thi là khâu bắt buộc, bởi báo cáo tiền khả thi chưa đủ dữ liệu để phân tích đầy đủ.
“Khi hoàn thành báo cáo nghiên cứu khả thi, Bộ Xây dựng mới có cơ sở xác định tổng mức đầu tư, hiệu quả kinh tế - xã hội và lựa chọn hình thức đầu tư phù hợp theo quy định pháp luật và thực tiễn triển khai các dự án tương tự trên thế giới”- Thứ trưởng nói.
Liên quan việc lựa chọn đầu tư công hay đầu tư theo phương thức đối tác công – tư (PPP), Thứ trưởng Nguyễn Danh Huy cho biết chủ trương chung của Nhà nước là huy động các nguồn lực xã hội cho phát triển hạ tầng. Tuy nhiên, với các dự án dịch vụ công lớn, có tính đặc thù cao, Nhà nước không thể đẩy toàn bộ rủi ro sang khu vực tư nhân.
Theo lãnh đạo Bộ Xây dựng, trong trường hợp khu vực tư nhân khó tham gia hoặc không thể gánh vác các rủi ro lớn, Nhà nước vẫn phải giữ vai trò chủ đạo. Việc lựa chọn hình thức đầu tư sẽ đi kèm đánh giá rủi ro và cơ chế chia sẻ rủi ro giữa Nhà nước và doanh nghiệp.
Quốc hội đã giao Chính phủ nghiên cứu toàn diện các hình thức đầu tư đối với dự án đường sắt cao tốc Bắc - Nam. Hiện các nội dung này đang được tư vấn nước ngoài phân tích, đánh giá để đưa ra khuyến nghị cụ thể.
“Bộ Xây dựng đang thuê tư vấn để trả lời câu hỏi đầu tư công hay PPP. Khi có đánh giá cụ thể, Bộ sẽ cung cấp đầy đủ thông tin cho các cơ quan báo chí”- Thứ trưởng Nguyễn Danh Huy nói.
Vì sao đến nay chưa lựa chọn được hình thức đầu tư ?
Trước đó, 13 doanh nghiệp trong nước đã có văn bản gửi Bộ Xây dựng, bày tỏ sự quan tâm và mong muốn tham gia đầu tư dự án đường sắt cao tốc Bắc - Nam. Các doanh nghiệp đề nghị Bộ sớm chốt hình thức đầu tư sớm để chuẩn bị các phương án tài chính, nhân lực chuẩn bị phương án tham gia.
Trong văn bản trả lời các doanh nghiệp, Bộ Xây dựng cho biết đang được Chính phủ giao tổ chức lập báo cáo nghiên cứu khả thi dự án. Một trong những nội dung trọng tâm của báo cáo là nghiên cứu, đánh giá và đề xuất lựa chọn hình thức đầu tư phù hợp.
Trường hợp dự án được quyết định triển khai theo phương thức PPP hoặc theo hình thức đầu tư kinh doanh, Bộ Xây dựng sẽ có thông báo chính thức để các doanh nghiệp quan tâm biết, đồng thời hướng dẫn trình tự, thủ tục nộp hồ sơ tham gia đầu tư theo đúng quy định pháp luật.
Dự án đường sắt cao tốc Bắc - Nam được Quốc hội thông qua chủ trương đầu tư vào tháng 11-2024, với hình thức đầu tư công. Tuy nhiên, trong quá trình triển khai, trước đề xuất của một số doanh nghiệp tư nhân, ngày 27-6-2025, Quốc hội đã chấp thuận cho bổ sung thêm các hình thức đầu tư khác.
Cụ thể, bên cạnh đầu tư công, dự án được phép xem xét đầu tư theo phương thức PPP và đầu tư kinh doanh theo Luật Đầu tư. Quốc hội giao Chính phủ căn cứ tình hình thực tế để lựa chọn hình thức đầu tư phù hợp.
Theo các cơ quan chức năng, việc “mở thêm cửa” cho các hình thức PPP và đầu tư tư nhân không làm thay đổi định hướng ban đầu của dự án. Đây là bước đi nhằm đánh giá toàn diện hơn các phương án đầu tư, nhất là trong bối cảnh triển khai Nghị quyết 68/2025 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân.
Khi có doanh nghiệp bày tỏ mong muốn tham gia, Chính phủ và các bộ, ngành có trách nhiệm rà soát, phân tích đầy đủ ưu điểm, hạn chế của từng hình thức đầu tư. Mục tiêu là lựa chọn phương án tối ưu, bảo đảm hiệu quả kinh tế, tiến độ, chất lượng và an toàn cho một dự án hạ tầng đặc biệt quan trọng quốc gia.
Tuy nhiên, đầu tháng 1, Thường trực Chính phủ có đánh giá cho rằng Bộ Xây dựng và các cơ quan liên quan còn lúng túng trong quá trình triển khai dự án, nhất là ở khâu nghiên cứu, đánh giá và đề xuất lựa chọn hình thức đầu tư.
Trên cơ sở đó, Thường trực Chính phủ yêu cầu Bộ Xây dựng khẩn trương hoàn thiện hệ tiêu chí và quy trình lựa chọn hình thức đầu tư tối ưu. Việc lựa chọn phải bảo đảm lợi ích quốc gia, lợi ích người dân, đồng thời phòng ngừa tham nhũng, tiêu cực.
Trường hợp cần thiết, Bộ Xây dựng phải đề xuất các cơ chế, chính sách đặc thù tương ứng với từng hình thức đầu tư, trên cơ sở đánh giá tác động đầy đủ và toàn diện.
Theo báo cáo nghiên cứu tiền khả thi, dự án đường sắt cao tốc Bắc - Nam có tổng mức đầu tư sơ bộ khoảng 1,7 triệu tỉ đồng, tương đương khoảng 67 tỉ USD. Tuyến đường sắt dài 1.541 km, điểm đầu tại ga Ngọc Hồi (Hà Nội), điểm cuối tại ga Thủ Thiêm (TP.HCM), đi qua 20 tỉnh, thành phố, sau sắp xếp đơn vị hành chính còn 15 địa phương.
Theo quy hoạch, toàn tuyến có 23 ga, trong đó có 5 ga hàng hóa. Dự án được chia thành nhiều giai đoạn. Chính phủ dự kiến khởi công hai đoạn Hà Nội – Vinh và TP.HCM – Nha Trang trong năm 2026. Các đoạn còn lại khởi công từ 2028, phấn đấu cơ bản hoàn thành toàn tuyến vào năm 2035.
Tháng 5-2025, VinSpeed thuộc Vingroup đề xuất tham gia đầu tư với phương án tự thu xếp 20% vốn, phần còn lại vay Nhà nước lãi suất 0% trong 35 năm. Đến cuối tháng 12-2025, doanh nghiệp rút đề xuất để tập trung các dự án hạ tầng khác. Ngoài Vingroup, 13 doanh nghiệp trong nước cũng bày tỏ quan tâm đến dự án, trong đó có Thaco và Vận tải Đường sắt Việt Nam.
