Thực tế nhiều năm qua cho thấy, cứ vào dịp cuối năm, tình trạng mua bán, vận chuyển, tàng trữ và sử dụng pháo trái phép lại diễn biến phức tạp.
Không ít trường hợp vi phạm xuất phát từ việc người dân không phân biệt được pháo hoa hợp pháp với pháo nổ bị cấm, hoặc mua phải pháo không rõ nguồn gốc trên thị trường “chợ đen”.
Trong bối cảnh đó, việc hiểu biết các quy định về quản lý, sử dụng pháo là yếu tố quan trọng để người dân đón Tết an toàn, văn minh và đúng pháp luật.
Phân biệt pháo hoa và pháo nổ
Theo khoản 1 Điều 3 Nghị định 137/2020, pháo được chia thành hai nhóm chính là pháo nổ và pháo hoa.
Trong đó, người dân chỉ được phép sử dụng pháo hoa, tuyệt đối không được sử dụng pháo nổ dưới bất kỳ hình thức nào.
Pháo (bao gồm pháo nổ và pháo hoa) là sản phẩm có chứa thuốc pháo, khi có tác động của xung kích thích cơ, nhiệt, hóa hoặc điện gây ra phản ứng hóa học nhanh, mạnh, sinh khí, tạo ra hiệu ứng âm thanh, ánh sáng, màu sắc trong không gian, gây ra tiếng nổ hoặc không gây ra tiếng nổ.
Pháo nổ là sản phẩm được chế tạo, sản xuất thủ công hoặc công nghiệp, khi có tác động của xung kích thích cơ, nhiệt, hóa hoặc điện gây ra tiếng nổ hoặc gây ra tiếng rít, tiếng nổ và hiệu ứng màu sắc trong không gian; Pháo nổ gây ra tiếng rít, tiếng nổ và hiệu ứng màu sắc trong không gian được gọi là pháo hoa nổ.
Ngoài pháo nổ, trong nhóm này còn có pháo hoa nổ cũng là một dạng pháo nổ khác bị nghiêm cấm. Pháo hoa nổ tầm thấp là quả pháo có đường kính không lớn hơn 90 mm hoặc tầm bắn không vượt quá 120 m. Pháo hoa nổ tầm cao là quả pháo có đường kính trên 90 mm hoặc tầm bắn trên 120 m.
Ngược lại, pháo hoa là sản phẩm được chế tạo, sản xuất thủ công hoặc công nghiệp, khi có tác động của xung kích thích cơ, nhiệt, hóa hoặc điện tạo ra các hiệu ứng âm thanh, ánh sáng, màu sắc trong không gian, không gây ra tiếng nổ.
Đây là loại pháo cơ quan, tổ chức, cá nhân có năng lực hành vi dân sự đầy đủ, có thể mua loại pháo này tại các tổ chức, doanh nghiệp được phép sản xuất, kinh doanh pháo hoa (thuộc Bộ Quốc phòng) để sử dụng trong các trường hợp: Lễ, Tết, sinh nhật, cưới hỏi, hội nghị, khai trương, ngày kỷ niệm và trong hoạt động văn hóa, nghệ thuật.
Từ các quy định trên có thể thấy, dù pháo hoa và pháo nổ đều tạo hiệu ứng ánh sáng, màu sắc nhưng điểm khác biệt mang tính quyết định là tiếng nổ.
Tất cả các loại pháo gây ra tiếng nổ đều không phải pháo hoa hợp pháp mà thuộc nhóm pháo nổ hoặc pháo hoa nổ bị cấm sử dụng.
Người dân chỉ được phép sử dụng pháo hoa, tuyệt đối không được sử dụng pháo nổ dưới bất kỳ hình thức nào.
Cách tránh mua bán nhầm pháo
Trước thực trạng nhu cầu mua bán pháo tăng mạnh vào dịp cận Tết, trong khi các quy định pháp luật về quản lý, sử dụng pháo tương đối chặt chẽ và chế tài xử phạt ngày càng nghiêm khắc, việc trang bị kiến thức pháp lý đầy đủ cho người dân là hết sức cần thiết.
Để làm rõ những ranh giới pháp luật quan trọng cũng như cách phòng tránh rủi ro khi mua và sử dụng pháo, phóng viên đã trao đổi với luật sư về những lưu ý then chốt mà người dân cần nắm rõ.
Theo đó, luật sư Hoàng Anh Sơn (Đoàn Luật sư TP.HCM) cho biết, điều kiện tiên quyết để tránh vi phạm pháp luật là người dân phải nắm vững các khái niệm trong Nghị định 137/2020, phân biệt rạch ròi pháo hoa và pháo nổ.
Người dân chỉ nên mua pháo hoa tại các điểm bán thuộc Nhà máy Z121 (Công ty TNHH MTV Hóa chất 21) - đơn vị duy nhất được phép cung cấp pháo hoa dân dụng hợp pháp tại Việt Nam.
Một căn cứ quan trọng để nhận biết pháo hoa chính hãng là mã QR code biến đổi trên bao bì. Khi quét mã, người tiêu dùng sẽ thấy đầy đủ thông tin về thời gian sản xuất, lô sản xuất và các thông tin liên quan; các dữ liệu này phải trùng khớp với thông tin in trên bao bì sản phẩm. Nếu không quét được mã hoặc thông tin không khớp, rất có thể đó là pháo giả, pháo không hợp pháp và người dân không nên mua.
Luật sư cũng lưu ý, khoản 2 Điều 14 Nghị định 137/2020 quy định rất rõ các điều kiện kinh doanh pháo hoa.
Theo đó, chỉ tổ chức, doanh nghiệp thuộc Bộ Quốc phòng được kinh doanh pháo hoa và phải được cơ quan công an có thẩm quyền cấp Giấy chứng nhận đủ điều kiện về an ninh, trật tự; bảo đảm các điều kiện về phòng cháy, chữa cháy, phòng ngừa, ứng phó sự cố và bảo vệ môi trường; người quản lý, người phục vụ có liên quan đến kinh doanh pháo hoa phải được huấn luyện về kỹ thuật an toàn;... Đặc biệt, chỉ được kinh doanh pháo hoa bảo đảm tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật theo quy định.
Cá nhân không được phép kinh doanh pháo hoa
Để bảo đảm quyền lợi và chứng minh nguồn gốc hợp pháp của sản phẩm, người dân nên mua pháo hoa tại các cửa hàng, đại lý được Bộ Quốc phòng ủy quyền, có giấy phép hoạt động hợp pháp và yêu cầu hóa đơn mua bán đầy đủ.
"Sự cẩn trọng ngay từ khâu mua sắm sẽ giúp người dân đón Tết an toàn, đúng luật, tránh những hệ lụy pháp lý đáng tiếc" - luật sư Hoàng Anh Sơn nói.
