Chiều 2-2, Bộ Y tế tổ chức hội nghị phổ biến, quán triệt và triển khai Nghị định 46/2026 và Nghị quyết 66.13/2026 của Chính phủ. Đây là hai văn bản pháp lý quan trọng thay thế và bổ sung cho các quy định trước đây, nhằm giải quyết các bất cập trong khi chờ sửa đổi toàn diện Luật An toàn thực phẩm.
Khắc phục bất cập sau 15 năm thi hành Luật
Phát biểu tại hội nghị, Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên cho biết Luật An toàn thực phẩm đã được Quốc hội thông qua từ năm 2010. Qua hơn 15 năm triển khai, nhiều nội dung đã không còn phù hợp với thực tiễn phát triển, thông lệ quốc tế cũng như chủ trương mới của Đảng và Nhà nước.
Theo Thứ trưởng Tuyên, dự án Luật sửa đổi dự kiến trình Quốc hội vào tháng 10-2025, nhưng để đảm bảo sự chuẩn bị kỹ lưỡng và đánh giá tác động sâu sắc hơn, Bộ Y tế đã tham mưu Chính phủ lùi thời gian trình sang kỳ họp thứ nhất Quốc hội khóa XVI, dự kiến vào tháng 4-2026.
Để giải quyết những vướng mắc cấp bách trong thời gian chờ đợi này, Chính phủ đã ban hành Nghị định 46 và Nghị quyết 66.13 (có hiệu lực đến 2-2027).
Thứ trưởng Đỗ Xuân Tuyên nhấn mạnh: "Nghị định 46/2026 có những nội dung sửa đổi, bổ sung mới hơn so với quy định cũ. Khi có nội dung mới, nếu không nghiên cứu kỹ, quá trình triển khai chắc chắn sẽ gặp lúng túng".
Lãnh đạo Bộ Y tế cũng khẳng định hội nghị này nhằm tháo gỡ khó khăn trong quá trình thực hiện, còn về quy trình, quy định thì qua rà soát khẳng định hoàn toàn phù hợp pháp luật và thực tiễn.
"Việc triển khai các quy định mới ban đầu có khó khăn là điều bình thường, sau một thời gian sẽ đi vào ổn định", Thứ trưởng Bộ Y tế nói.
Phân cấp gần 80% thủ tục về địa phương
Ông Chu Quốc Thịnh, Quyền Cục trưởng Cục An toàn thực phẩm (Bộ Y tế), cho biết Nghị định 46/2026 và Nghị quyết 66.13/2026 được xây dựng dựa trên ba chủ trương lớn: Cắt giảm thủ tục hành chính, tăng cường phân cấp phân quyền và siết chặt quản lý chất lượng.
Về phân cấp, ông Thịnh đưa ra số liệu so sánh cụ thể: Nếu như Nghị định 15/2018 trước đây chỉ phân cấp 5/39 thủ tục cho địa phương, thì các quy định mới đã nâng con số này lên 31/39 thủ tục.
Cụ thể, ngành công thương đã phân cấp 100% thủ tục; ngành y tế phân cấp 15/19 thủ tục, chỉ giữ lại 4 thủ tục liên quan đến nhóm thực phẩm bảo vệ sức khỏe để đảm bảo thống nhất quản lý chuyên môn sâu; ngành nông nghiệp phân cấp 8/12 thủ tục.
"Thực hiện chủ trương quyết liệt về vấn đề phân cấp, tổng số thủ tục phân cấp theo quy định mới đã đạt tỉ lệ rất cao. Với các thủ tục còn lại ở trung ương, chúng tôi đang khẩn trương xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu để đảm bảo kết nối thông suốt từ trung ương đến tận cấp xã", ông Thịnh nói.
Song song đó, công tác cải cách hành chính đạt hiệu quả rõ rệt. Lĩnh vực quảng cáo đã cắt giảm 10,5% thủ tục và giảm 20% thời gian xét duyệt. Đặc biệt, thủ tục chỉ định kiểm nghiệm phục vụ quản lý nhà nước đã được cắt giảm tới 60%, giúp tiết kiệm đáng kể nguồn lực xã hội.
Một trong những thay đổi mang tính bước ngoặt được lãnh đạo Cục An toàn thực phẩm nhấn mạnh là việc định nghĩa lại khái niệm "chủ sở hữu sản phẩm". Quy định mới bắt buộc tổ chức đứng tên công bố sản phẩm phải là nhà sản xuất hoặc chủ sở hữu thực sự của công thức, quy trình (Product Holder).
Ông Thịnh phân tích rõ thực trạng trước đây: Các công ty thương mại thường phối hợp với nhà sản xuất hoặc thuê gia công một vài lô hàng, thực hiện quảng cáo phóng đại, rồi sau đó rút khỏi thị trường khi bị phát hiện vi phạm, gây khó khăn cho công tác xử lý. Với quy định mới, cơ sở thương mại nếu đứng tên công bố phải có giấy ủy quyền và chịu trách nhiệm liên đới hoàn toàn về chất lượng, an toàn thực phẩm như nhà sản xuất.
Về hình thức quản lý, khái niệm "tự công bố" trước đây được chuyển thành "công bố tiêu chuẩn áp dụng". Điểm khác biệt lớn là doanh nghiệp buộc phải công bố cả chỉ tiêu chất lượng bên cạnh chỉ tiêu an toàn và phải có hồ sơ kỹ thuật chứng minh.
"Nếu anh muốn công bố cái chén này là pha lê, anh phải có bộ hồ sơ kỹ thuật chứng minh nó là pha lê chứ không phải thủy tinh", ông Thịnh lấy ví dụ minh họa cho yêu cầu minh bạch hóa chất lượng sản phẩm.
Minh bạch trên sàn thương mại điện tử
Đối với hoạt động kinh doanh trên không gian mạng, Quyền Cục trưởng Cục An toàn thực phẩm khẳng định quy định mới yêu cầu các sàn thương mại điện tử và nền tảng xã hội phải công khai toàn bộ hồ sơ pháp lý của sản phẩm.
Cụ thể, sau khi cơ quan quản lý chấp thuận hồ sơ, doanh nghiệp phải đăng tải giấy tiếp nhận đăng ký bản công bố, nhãn sản phẩm và tiêu chuẩn cơ sở lên gian hàng trực tuyến. Điều này giúp người dân giám sát được việc quảng cáo có đúng sự thật hay không, đồng thời ngăn chặn hàng giả, hàng nhái.
Cạnh đó, chủ sở hữu sàn giao dịch thương mại điện tử phải chịu trách nhiệm liên đới nếu không thực hiện các biện pháp kiểm duyệt cần thiết.
Ngoài ra, công tác truy xuất nguồn gốc cũng được nâng lên một bước mới với yêu cầu quản lý số liệu theo dạng "thẻ kho". Doanh nghiệp phải cung cấp được thông tin chi tiết về số lượng hàng hóa nhập vào, bán ra và tồn kho tại thời điểm kiểm tra, đảm bảo khả năng truy xuất nhanh chóng khi có sự cố.
Về điều kiện sản xuất, ông Thịnh cho biết sẽ áp dụng lộ trình bắt buộc áp dụng các tiêu chuẩn tiên tiến như HACCP, ISO 22000... đối với các nhóm sản phẩm dinh dưỡng y học, thực phẩm dùng cho chế độ ăn đặc biệt và sản phẩm cho trẻ đến 36 tháng tuổi.
Đối với thực phẩm nhập khẩu, cơ quan chức năng bãi bỏ việc miễn kiểm tra nhà nước đối với một số trường hợp và siết chặt quy trình kiểm tra. Phương thức kiểm tra sẽ yêu cầu kiểm tra 100% hồ sơ thay vì xác suất 5% như trước; phương thức kiểm tra chặt sẽ lấy mẫu kiểm nghiệm 100% các chỉ tiêu công bố.
Thứ trưởng Đỗ Xuân Tuyên yêu cầu các đơn vị chức năng thuộc các Bộ Y tế, Công Thương, Nông nghiệp và Tài chính tập trung hướng dẫn, giải đáp tháo gỡ ngay các vướng mắc của địa phương, đặc biệt là vấn đề kiểm tra nhà nước đối với thực phẩm nhập khẩu, đảm bảo nghị định mới được thực thi thông suốt, hiệu quả.
Trước tình trạng hàng hóa nhập khẩu bị ùn ứ tại cửa khẩu và các trung tâm kiểm nghiệm ngưng nhận mẫu do những vướng mắc trong ngày đầu thực hiện Nghị định 46/2026, Thứ trưởng Đỗ Xuân Tuyên nhấn mạnh tinh thần "vừa chạy vừa xếp hàng", yêu cầu các đơn vị linh hoạt áp dụng điều khoản chuyển tiếp để giải phóng hàng hóa, không để doanh nghiệp chịu thiệt hại.
Phản ánh tại hội nghị, đại diện Sở Công Thương Lào Cai cho biết tại cửa khẩu trên địa bàn tỉnh hiện tồn đọng khoảng 25 xe hàng bánh kẹo nhập khẩu. Nguyên nhân do Nghị định 46/2026 có hiệu lực ngay ngày ký khiến doanh nghiệp không kịp chuẩn bị hồ sơ công bố hợp quy hoặc kiểm tra nhà nước để nộp cho cơ quan Hải quan.
"Thời điểm này đã giáp Tết, hàng hóa cần thông quan gấp nhưng doanh nghiệp chưa có hướng dẫn cụ thể. Nếu thực hiện đúng quy trình mới thì không thể kịp," đại diện Lào Cai lo ngại.
Cùng chung cảnh ngộ, đại diện tỉnh Tây Ninh phản ánh tình trạng "cấp bách" hơn khi các doanh nghiệp đang phải chịu chi phí lưu kho lên tới 6.000 USD/ngày. Lý do là các trung tâm kiểm nghiệm thông báo ngừng nhận mẫu thử nghiệm do chưa được chỉ định lại theo quy định mới, khiến doanh nghiệp "tắc" đầu ra hồ sơ.
Lý giải về việc các trung tâm kiểm nghiệm dừng nhận mẫu, ông Chu Quốc Thịnh khẳng định "không phải đơn vị từ chối, mà do chưa đủ điều kiện hoặc chưa được chỉ định theo quy định mới".
Về phía Hải quan, đại diện Bộ Tài chính khẳng định cơ quan này không gây khó dễ. "Chỉ cần cơ quan kiểm tra chuyên ngành cấp giấy tiếp nhận đăng ký kiểm tra, Hải quan sẵn sàng cho doanh nghiệp đưa hàng về kho bảo quản. Khi có kết quả "đạt" sẽ thông quan ngay," đại diện Bộ Tài chính cho biết.
Thứ trưởng Đỗ Xuân Tuyên yêu cầu các địa phương và doanh nghiệp nghiên cứu kỹ Điều 54 Nghị định 46/2026. "Nghị định quy định rõ điều khoản chuyển tiếp: Các sản phẩm đã tự công bố trước thời điểm Nghị định có hiệu lực được tiếp tục sản xuất, nhập khẩu và kinh doanh trong vòng 12 tháng. Doanh nghiệp cứ thế thực hiện, không cần chờ đợi thủ tục mới," Thứ trưởng Tuyên nhấn mạnh.
Đối với vấn đề ách tắc tại các trung tâm kiểm nghiệm, lãnh đạo Bộ Y tế đề nghị các bộ (Y tế, Công Thương, NN&MT) công khai ngay lập tức danh sách các đơn vị được chỉ định kiểm tra trên cổng thông tin điện tử.
"Nếu trung tâm A quá tải hoặc không đủ điều kiện, doanh nghiệp có quyền chuyển sang trung tâm B, C trong danh sách đã công bố. Các bộ rà soát, website của bộ nào không có danh sách là phải xử lý ngay," Thứ trưởng Tuyên nhấn mạnh.
Bộ Y tế và các bộ ngành cam kết sẽ tiếp tục lắng nghe các phản ánh, góp ý để kịp thời điều chỉnh, đảm bảo mục tiêu tăng trưởng và ổn định cho cộng đồng doanh nghiệp.
