Từ ngày 28-2, Mỹ và Israel đã tiến hành cuộc không kích quân sự quy mô lớn tấn công nhằm vào Iran, đánh dấu bước leo thang nghiêm trọng trong căng thẳng khu vực Trung Đông.
Các đợt tấn công quân sự và phản công đã gây nên tình trạng bất ổn nghiêm trọng, tạo ra môi trường rủi ro cao đối với hoạt động vận tải, giao thương quốc tế và chuỗi cung ứng toàn cầu.
Doanh nghiệp, hiệp hội đang tập trung theo dõi tình hình
Trao đổi với PLO, ông Nguyễn Văn Mười, Phó Tổng Thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam, cho biết trong năm 2025, xuất khẩu rau quả của Việt Nam sang Trung Đông tăng trưởng khá tốt với mức tăng lên tới 58% so với năm trước. Do vậy, tình hình xung đột tại Trung Đông khiến ông và nhiều doanh nghiệp xuất khẩu rau quả không khỏi lo lắng.
Theo ông Mười, với tình hình chiến sự như vậy, tàu thuyền phải chuyển hướng đi qua các tuyến thay thế, chi phí vận chuyển chắc chắn sẽ tăng cao. Đồng thời, tình hình an ninh tại khu vực Biển Đỏ vẫn tiềm ẩn nhiều rủi ro khi lực lượng Houthi có thể có các biện pháp cản trở hoạt động vận tải.
Ông cũng lo ngại việc gián đoạn vận chuyển dầu mỏ từ khu vực Trung Đông sẽ khiến giá dầu tăng, kéo theo chi phí logistics tăng theo. Đây là yếu tố sẽ tác động trực tiếp đến chi phí vận chuyển hàng hóa quốc tế, trong đó có hoạt động xuất nhập khẩu rau quả của Việt Nam.
Theo nhận định của các chuyên gia quốc tế, đợt căng thẳng lần này có mức độ nghiêm trọng hơn so với các đợt trước do liên quan đến nhiều quốc gia và khả năng kéo dài trong thời gian tới là tương đối cao. Vì vậy, các doanh nghiệp cần theo dõi sát diễn biến tình hình để có các biện pháp phù hợp nhằm hạn chế rủi ro.
Ông Nguyễn Văn Mười, Phó Tổng Thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam
Theo đại diện doanh nghiệp logistics và hiệp hội ngành, hiện vẫn còn khá sớm để đưa ra đánh giá toàn diện về tác động của tình hình chiến sự tại Trung Đông đối với hoạt động logistics toàn cầu và Việt Nam, do diễn biến mới xảy ra và thông tin cụ thể còn hạn chế.
Tuy nhiên, căng thẳng địa chính trị, đặc biệt là xung đột quân sự tại khu vực có vai trò quan trọng đối với năng lượng và các tuyến vận tải quốc tế, chắc chắn sẽ gây ảnh hưởng đến chuỗi cung ứng toàn cầu.
Ông Đào Trọng Khoa, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp Dịch vụ Logistics Việt Nam (VLA), Phó Chủ tịch Liên đoàn các Hiệp hội Giao nhận Vận tải Quốc tế (FIATA), cho hay khu vực Trung Đông có tác động lớn đến giá dầu, nên bất ổn có thể khiến chi phí nhiên liệu tăng, kéo theo chi phí vận tải tăng.
Đối với vận tải biển, tàu có thể phải chuyển hướng đi vòng qua Mũi Hảo Vọng ở Nam Phi, làm kéo dài thời gian vận chuyển, tăng chi phí vận hành và gây gián đoạn lịch trình tàu, ảnh hưởng đến toàn bộ chuỗi cung ứng.
Trong lĩnh vực vận tải hàng không, tác động có thể thấy rõ ngay lập tức do các hãng hàng không Trung Đông hiện chiếm thị phần lớn trong vận chuyển hàng hóa quốc tế từ Việt Nam.
Một số hãng đã phải tạm dừng khai thác do ảnh hưởng từ việc đóng cửa không phận, khiến năng lực cung ứng vận tải hàng không giảm và có thể dẫn đến tình trạng ùn ứ hàng hóa. Ngay cả khi việc gián đoạn chỉ diễn ra trong thời gian ngắn, vẫn có thể ảnh hưởng đáng kể đến tiến độ vận chuyển và kế hoạch logistics của doanh nghiệp.
Ngoài ra, Dubai và Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) là những trung tâm trung chuyển quan trọng trong mạng lưới logistics toàn cầu, đặc biệt đối với khu vực Trung Đông. Nếu hoạt động vận chuyển qua các điểm trung chuyển này bị gián đoạn, việc phân phối hàng hóa trong khu vực và các tuyến kết nối quốc tế cũng sẽ bị ảnh hưởng.
“Hiện tại, tác động cụ thể đối với doanh nghiệp Việt Nam vẫn cần thêm thời gian để đánh giá đầy đủ. Chúng tôi vẫn đang tiếp tục theo dõi sát diễn biến tình hình để đánh giá mức độ ảnh hưởng và kịp thời đưa ra các khuyến nghị phù hợp cho cộng đồng doanh nghiệp” - ông Khoa chia sẻ.
Khuyến nghị cho các doanh nghiệp
Trước tình hình trên, TS. Mạc Quốc Anh, Phó Chủ tịch, Tổng Thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa TP. Hà Nội, đưa ra ba khuyến nghị chính đối với doanh nghiệp đang có quan hệ thương mại với các doanh nghiệp khu vực Trung Đông.
Một là chủ động quản trị rủi ro địa chính trị, doanh nghiệp cần rà soát lại hợp đồng, điều khoản thanh toán, bảo hiểm và điều kiện giao hàng. Ông Quốc Anh cho rằng nên đa dạng hóa đối tác, tránh phụ thuộc quá mức vào một thị trường hoặc một tuyến vận tải.
Hai là doanh nghiệp xuất nhập khẩu cần cân nhắc các công cụ phòng ngừa rủi ro tỷ giá, đàm phán lại điều khoản giá linh hoạt theo biến động chi phí nhiên liệu và vận tải.
Ba là tái cấu trúc thị trường. Trung Đông vẫn là thị trường tiềm năng lớn về lương thực, thực phẩm halal, vật liệu xây dựng và hàng tiêu dùng. Tuy nhiên, doanh nghiệp cần phân tán rủi ro sang các thị trường khác như Nam Á, châu Phi hoặc ASEAN để bảo đảm an toàn dòng tiền.
Về phía Nhà nước, ông Quốc Anh kiến nghị cần điều hành linh hoạt chính sách tiền tệ và tỉ giá, ổn định tâm lý thị trường, tránh biến động đột ngột. Cập nhật sớm cảnh báo thương mại và an ninh vận tải cho doanh nghiệp thông qua hệ thống thương vụ và đại sứ quán.
Đồng thời hỗ trợ tín dụng và bảo hiểm xuất khẩu, đặc biệt với doanh nghiệp nhỏ và vừa. Tăng cường đàm phán thương mại song phương và đa phương, bảo đảm hành lang pháp lý an toàn cho thanh toán và vận chuyển.
“Thách thức hiện nay không chỉ là biến động giá dầu hay vận tải mà là năng lực thích ứng chiến lược của doanh nghiệp Việt Nam trong một trật tự kinh tế thế giới ngày càng bất định” - ông Quốc Anh đánh giá.
Khuyến cáo của Cục Xuất nhập khẩu
Để giảm thiểu thiệt hại cho doanh nghiệp, ngày 2-3, Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) có văn bản đề nghị các hiệp hội ngành hàng xuất nhập khẩu, hiệp hội hoạt động trong lĩnh vực logistics theo dõi sát diễn biến tình hình. Đồng thời thường xuyên trao đổi với các cơ quan quản lý nhà nước để thông tin cập nhật đến các hội viên chủ động kế hoạch sản xuất, phương án tổ chức xuất nhập khẩu và vận tải hàng hóa.
Qua đó nhằm tránh phát sinh ùn tắc và giảm thiểu các tác động tiêu cực do căng thẳng từ cuộc xung đột giữa Israel, Mỹ và Iran hiện nay.
