Sáng 9-4, Quốc hội thảo luận tại tổ về bốn dự án luật gồm: Luật Hộ tịch (sửa đổi), Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Công chứng, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trợ giúp pháp lý và Luật Tiếp cận thông tin (sửa đổi).
Phát biểu tại tổ, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn cho biết việc sửa đổi các luật lần này xuất phát từ yêu cầu thực tiễn khi tổ chức chính quyền địa phương theo mô hình hai cấp (tỉnh và xã). Các quy định pháp luật cần được điều chỉnh để phù hợp với thực tế vận hành.
Cần mở rộng đối tượng được trợ giúp pháp lý
Đối với Luật Trợ giúp pháp lý (sửa đổi), Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh cần tiếp cận đa chiều, từ cả phía người thụ hưởng và người thực hiện. Đồng thời, cần khuyến khích đội ngũ luật sư tham gia nhiều hơn vào hoạt động trợ giúp pháp lý.
Theo ông, dự thảo luật cần đặc biệt lưu ý mở rộng đối tượng được trợ giúp. Bên cạnh các nhóm đã được quy định, cần bổ sung những người không thuộc hộ nghèo nhưng có hoàn cảnh tài chính khó khăn. Thực tế cho thấy, tỷ lệ hộ nghèo hiện khoảng 1,3% nhưng số hộ cận nghèo cao gấp ba lần con số này, trong khi tình trạng tái nghèo vẫn còn xảy ra.
Ngoài ra, cần mở rộng phạm vi trợ giúp đối với trẻ em, bao gồm tất cả trẻ em trong các vụ án hình sự, dân sự có liên quan đến quyền và lợi ích của các em, thay vì giới hạn như hiện nay.
Đối với người lao động, Chủ tịch Quốc hội đề nghị bổ sung các nhóm như người bị sa thải, người lao động trong các vụ tranh chấp lao động tập thể vào diện được trợ giúp pháp lý.
Nâng cao chất lượng và địa vị pháp lý của đội ngũ trợ giúp viên pháp lý
Một nội dung quan trọng khác được Chủ tịch Quốc hội đề cập là nâng cao chất lượng và vị thế pháp lý của đội ngũ trợ giúp viên pháp lý. Theo đó, cần chuẩn hóa chức danh, cải thiện chế độ đãi ngộ và bảo đảm quyền tiếp cận thông tin cho lực lượng này.
Về cơ chế xã hội hóa, Chủ tịch Quốc hội cho rằng sự tham gia của các tổ chức hành nghề luật sư vào hoạt động trợ giúp pháp lý hiện vẫn còn hình thức, nguyên nhân chủ yếu do thủ tục thanh quyết toán phức tạp. Vì vậy, cần cải cách thủ tục, đơn giản hóa hồ sơ và xây dựng mức chi trả phù hợp với thị trường để thu hút luật sư tham gia.
Bên cạnh đó, cần tạo hành lang pháp lý để doanh nghiệp, tổ chức xã hội và các quỹ từ thiện có thể tham gia hỗ trợ hoạt động trợ giúp pháp lý, trong bối cảnh Nhà nước không thể bao cấp toàn bộ.
Chủ tịch Quốc hội cũng nhấn mạnh yêu cầu ứng dụng công nghệ thông tin, hướng tới trợ giúp pháp lý số. Trong đó, cần chú trọng việc sử dụng định danh điện tử và xây dựng cơ chế tư vấn trực tuyến, nộp hồ sơ trực tuyến có giá trị pháp lý tương đương hồ sơ giấy.
Việc này sẽ góp phần rút ngắn thời gian giải quyết, giảm chi phí và công sức đi lại cho người dân, đặc biệt ở vùng sâu, vùng xa.
Liên quan đến kiểm soát chất lượng các vụ việc trợ giúp pháp lý, Chủ tịch Quốc hội đề nghị xây dựng hệ thống đánh giá độc lập, đồng thời quy định bắt buộc việc lấy ý kiến phản hồi của người thụ hưởng. Mức độ hài lòng của người dân cần được xem là thước đo quan trọng đối với hiệu quả trợ giúp pháp lý.
"Hiện nay, các chương trình đánh giá chỉ số năng lực cạnh tranh ở cấp tỉnh đều có nội dung đo lường mức độ hài lòng của người dân và doanh nghiệp. Vì vậy, hoạt động trợ giúp pháp lý cũng cần lấy sự hài lòng của người dân làm thước đo chất lượng", Chủ tịch Quốc hội nói.
Ngoài ra, cần rà soát để bảo đảm tính thống nhất giữa Luật Trợ giúp pháp lý với các luật liên quan như Bộ luật Tố tụng hình sự, Bộ luật Tố tụng dân sự và Luật Luật sư, tránh tình trạng luật này cho phép nhưng luật khác lại tạo ra rào cản về thủ tục.
Về phạm vi trợ giúp pháp lý, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn lưu ý cần cân nhắc mở rộng đại diện người tham gia tố tụng trong các vụ việc hành chính, nhất là các vụ việc liên quan đến đất đai có tính chất phức tạp. Đây là lĩnh vực mà người dân có nhu cầu hỗ trợ rất lớn, và nếu được trợ giúp kịp thời sẽ góp phần hạn chế tình trạng khiếu kiện kéo dài.
