Phần lớn các gia đình trẻ đều đón nhận tin vui từ Luật Dân số với tâm thế phấn khởi xen lẫn những nỗi lo từ thực tế cuộc sống.
Chị Phạm Thị Thu Hà, 33 tuổi (nhân viên văn phòng, ngụ Hà Nội), chia sẻ vợ chồng chị đã chần chừ việc sinh bé thứ hai suốt ba năm nay vì lo không ai trông con sau khi chị hết thời gian nghỉ thai sản.
Người dân vừa mừng vừa lo
Chị cho biết quy định nghỉ thai sản bảy tháng thực sự là một “cứu cánh”, bởi thêm một tháng ở nhà với con đồng nghĩa với bé cứng cáp hơn, giảm áp lực phải tìm người giúp việc hoặc gửi trẻ quá sớm.
Dù vậy, chị cũng băn khoăn liệu sau bảy tháng nghỉ sinh, vị trí của mình tại công ty có bị ảnh hưởng và mong rằng có những quy định về giám sát chặt chẽ để bảo vệ quyền lợi cho lao động nữ khi tái hòa nhập công việc.
Ở một góc nhìn khác, anh Trần Văn Hùng (29 tuổi, công nhân một nhà máy ở Gia Lâm, Hà Nội) lại đặc biệt quan tâm đến quy định về nhà ở. Hiện vợ chồng anh đang ở trọ, thu nhập bấp bênh khiến giấc mơ có nhà quá xa vời.
Khi nghe tin người có hai con trở lên được ưu tiên mua hoặc thuê mua nhà ở xã hội, anh Hùng cảm thấy có thêm hy vọng. “Bên cạnh đó, việc người chồng được nghỉ 10 ngày khi vợ sinh cũng rất nhân văn, giúp người chồng có thời gian chia sẻ gánh nặng với vợ trong những ngày đầu vất vả nhất, thay vì phải xin nghỉ không lương như trước” - anh Hùng nói.
Trong khi đó, chị Cù Thị Phương (30 tuổi, Hưng Yên), làm nghề buôn bán nhỏ lẻ, lại bày tỏ sự quan tâm đến khoản hỗ trợ tài chính trực tiếp. Chị cho rằng với những người không có lương cố định như chị, việc sinh hai con là một gánh nặng kinh tế rất lớn. Chị chờ đợi vào những quy định cụ thể hơn về mức hỗ trợ, thủ tục nhận hỗ trợ… từ địa phương để người dân sớm được thụ hưởng.
Từ “kế hoạch hóa” sang “dân số và phát triển”
Ông Phạm Vũ Hoàng, Phó Cục trưởng Cục Dân số (Bộ Y tế), nhận định Luật Dân số là hành lang pháp lý quan trọng để Việt Nam giải quyết tình trạng mức sinh xuống thấp đáng báo động tại nhiều tỉnh, thành.
Theo ông Hoàng, trước đây công tác dân số chủ yếu tập trung vào kế hoạch hóa gia đình để giảm sinh nhưng bối cảnh hiện nay đã hoàn toàn khác khi Việt Nam đang đối mặt với tốc độ già hóa dân số thuộc hàng nhanh nhất thế giới. Các quy định mới trong luật, đặc biệt là hỗ trợ tài chính và ưu tiên nhà ở, thể hiện tư duy quản lý nhà nước đã chuyển dịch sang mục tiêu dân số và phát triển, coi con người là trung tâm và động lực.
Theo báo cáo của Cục Thống kê, tỉ lệ sinh trung bình năm 2025 của Việt Nam đạt 1,93 con/phụ nữ, thấp hơn mức thay thế thế hệ là 2,1 con/phụ nữ.
Còn theo ông Lê Thanh Dũng, Cục trưởng Cục Dân số, việc ban hành Luật Dân số không chỉ để lấp đầy các khoảng trống pháp lý mà còn nhằm tạo hành lang thống nhất cho công tác phòng bệnh, nâng cao tầm vóc, thể chất và tuổi thọ của người Việt Nam.
Ông Dũng cho biết Việt Nam đang đứng trước bốn thách thức lớn về dân số: Mức sinh giảm thấp dưới mức sinh thay thế, tỉ số giới tính khi sinh vẫn ở mức cao, già hóa dân số nhanh và chất lượng dân số còn hạn chế. Tất cả đều tác động trực tiếp đến sự phát triển bền vững của đất nước và hạnh phúc của mỗi gia đình.
Theo ông Dũng, đầu tư cho công tác dân số trong giai đoạn tới không thể chỉ dừng ở khẩu hiệu, mà phải được cụ thể hóa bằng các chính sách có nguồn lực bảo đảm và gắn với hiệu quả thực tế. Trọng tâm là khuyến khích các cặp vợ chồng, cá nhân sinh đủ hai con; ưu tiên các địa bàn có mức sinh thấp, vùng đồng bào dân tộc ít người; đồng thời duy trì mức sinh thay thế và đưa tỉ số giới tính khi sinh về mức cân bằng tự nhiên.
Tại cuộc họp mới đây với các đơn vị liên quan nhằm triển khai kế hoạch tuyên truyền Luật Dân số, Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên nhấn mạnh việc Luật Dân số được thông qua đánh dấu Việt Nam là quốc gia đầu tiên trên thế giới xây dựng và ban hành luật này với nhiều chính sách ưu đãi để duy trì mức sinh thay thế.
Trách nhiệm của Bộ Y tế là tham mưu, xây dựng và trình Chính phủ ban hành Nghị định hướng dẫn luật; các cơ quan chức năng của Bộ Y tế tham mưu, xây dựng trình Bộ Y tế ban hành các thông tư dưới luật để trước thời điểm 1-7-2026 cơ bản hoàn thiện, thống nhất hệ thống pháp luật về dân số.
“Việc Quốc hội thông qua đạo luật về dân số cho thấy sự quan tâm sâu sắc của Nhà nước đối với sức khỏe nhân dân, sự phát triển bền vững của dân số. Luật Dân số được kỳ vọng sẽ tạo chuyển biến mạnh mẽ trong quản lý dân số,với phạm vi điều chỉnh đầy đủ và phù hợp hơn với thực tiễn hiện nay, góp phần bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe toàn dân trong giai đoạn mới” - thứ trưởng Bộ Y tế nói.
11/34 địa phương có mức sinh thấp
Giai đoạn 2020-2025, thực hiện chương trình điều chỉnh mức sinh phù hợp với các vùng, đối tượng đến năm 2030, cả nước có 11/34 địa phương có mức sinh thấp, 17/34 địa phương có mức sinh cao, 6/34 địa phương có mức sinh chung quanh mức sinh thay thế.
Xu hướng giảm sinh đang diễn ra trên phạm vi rộng cả ở nơi có mức sinh cao cũng như nơi có mức sinh thấp, dự báo đến năm 2030 khó bảo đảm mục tiêu duy trì mức sinh thay thế trên toàn quốc. Điều này đòi hỏi phải có chính sách, giải pháp phù hợp nhằm khuyến khích các cặp vợ chồng sinh con để đạt mức sinh thay thế bền vững. (Nguồn: Bộ Y tế)
