Vòng tiếp xúc giữa Mỹ, Nga và Ukraine diễn ra tại Abu Dhabi trong hai ngày 23 và 24-1 được đánh giá là bước đi ngoại giao hiếm hoi, trong bối cảnh xung đột Ukraine đã kéo dài gần bốn năm và vẫn chưa xuất hiện lối thoát rõ ràng.
Dù chưa tạo ra đột phá, các bên đều thừa nhận đối thoại đã chuyển động theo hướng “xây dựng”, mở ra khả năng nối lại đàm phán trong thời gian ngắn tới.
Lãnh thổ vẫn là nút thắt lớn nhất
Theo Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky, nội dung trọng tâm của các cuộc họp xoay quanh những “tham số có thể chấm dứt chiến tranh”, cùng các bảo đảm an ninh cần thiết để bất kỳ thỏa thuận nào đạt được không chỉ mang tính chính trị mà còn khả thi trên thực địa, tờ Kyiv Independent đưa tin.
Tổng thống Zelensky cho biết Mỹ đã đề xuất các phương án để chính thức hóa một thỏa thuận hòa bình trong tương lai, đồng thời đóng vai trò giám sát việc thực thi lệnh ngừng bắn hoặc tiến trình hòa bình.
Theo ông, các bên đã thống nhất sẽ báo cáo đầy đủ kết quả đàm phán về thủ đô nước mình và phối hợp các bước tiếp theo. Nhiều nguồn tin cho biết “một số kết quả nhất định” đã đạt được, dù chưa thể công bố chi tiết.
Chính phủ UAE, nước chủ nhà, mô tả các cuộc gặp là “tích cực và mang tính xây dựng”, đặc biệt nhấn mạnh việc xuất hiện sự can dự trực tiếp giữa Ukraine và Nga – điều hiếm thấy kể từ khi Moscow phát động chiến dịch quân sự toàn diện. Tuy nhiên, đằng sau những tín hiệu ngoại giao thận trọng, các khác biệt cốt lõi vẫn chưa được thu hẹp.
Vấn đề lãnh thổ, đặc biệt là Donbass, tiếp tục được xem là nút thắt lớn nhất. Trước thềm đàm phán, Điện Kremlin khẳng định Nga không từ bỏ yêu cầu Ukraine rút quân khỏi Donetsk và Luhansk.
Nga hiện đang kiểm soát toàn bộ tỉnh Luhansk và khoảng 80% tỉnh Donetsk, đồng thời mong muốn Ukraine bàn giao phần lãnh thổ Donetsk còn lại (chiếm khoảng 20%).
Một nguồn tin thân cận với vòng đàm phán nói với hãng thông tấn TASS rằng việc yêu cầu Ukraine rút lực lượng khỏi Donbass vẫn là ưu tiên hàng đầu của Nga và là nội dung phức tạp nhất trong các cuộc tiếp xúc ba bên.
Chia sẻ với hãng tin Bloomberg, một quan chức Mỹ cho biết các cuộc thảo luận về cơ chế bảo đảm an ninh cho Ukraine đã đạt “tiến độ rất lớn”. Theo Washington, một khung bảo đảm an ninh bước đầu đã được xây dựng và đưa ra tham vấn với liên minh quân sự Hiệp ước Bắc Đại Tây dương (NATO) cùng một số nước châu Âu, cho thấy tiến trình ngoại giao đang chuyển sang giai đoạn cụ thể hơn.
Theo quan chức Mỹ, một vấn đề khác cũng gai góc không kém là tương lai của nhà máy điện hạt nhân Zaporizhzhia - cơ sở năng lượng điện hạt nhân lớn nhất châu Âu, bị lực lượng Nga kiểm soát từ những ngày đầu của cuộc xung đột kéo dài bốn năm qua.
Giới chức Mỹ cho biết hiện chưa có khung thỏa thuận cuối cùng liên quan Zaporizhzhia, song nhấn mạnh việc chia sẻ sản lượng điện từ nhà máy này sẽ là yếu tố then chốt trong bất kỳ thỏa thuận nào đạt được.
Washington đánh giá vòng đàm phán tại Abu Dhabi là “tốt nhất có thể trong hoàn cảnh hiện nay”.
Tổng thống UAE Sheikh Mohamed bin Zayed al-Nahyan (giữa) trao đổi với trưởng các phái đoàn tham dự cuộc đàm phán 3 bên giữa Mỹ, Nga và Ukraine do UAE đăng cai, tại Cung điện Al Shati ở Abu Dhabi, ngày 23-1. Ảnh: Phủ Tổng thống UAE/AFP
Trong khi TASS cho biết chưa có kế hoạch nối lại ngay các cuộc gặp ba bên, hãng Axios dẫn nguồn quan chức Mỹ tiết lộ một vòng đàm phán tiếp theo có thể diễn ra vào ngày 1-2. Thậm chí, khả năng tổ chức cuộc gặp trực tiếp giữa Tổng thống Nga Vladimir Putin và Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky cũng được cho là đang được Mỹ xúc tiến, với điều kiện các vòng đàm phán trung gian tiếp tục đạt tiến triển.
Các cuộc đàm phán bắt đầu từ ngày 23-1 và kéo dài sang ngày 24-1, với hình thức linh hoạt: Mỹ tổ chức các cuộc họp chung với cả hai bên, đồng thời để Nga và Ukraine có những phiên trao đổi trực tiếp không có sự hiện diện của Washington.
Nỗ lực hậu trường, triển vọng hòa bình
Theo các quan chức Mỹ, phải mất nhiều tháng vận động ngoại giao, Nhà Trắng mới thuyết phục được cả Moscow và Kiev chấp nhận tham gia các cuộc đàm phán ba bên dưới vai trò trung gian của Mỹ, theo Axios.
Động lực cho vòng tiếp xúc tại Abu Dhabi đến từ cuộc gặp giữa ông Trump và ông Zelensky bên lề Diễn đàn Kinh tế Thế giới ở Davos (Thuỵ Sĩ), cũng như cuộc trao đổi kéo dài bốn giờ giữa các đặc phái viên Mỹ Steve Witkoff, Jared Kushner với Tổng thống Nga Vladimir Putin tại Moscow trong tuần qua.
“Việc cả ông Putin và ông Zelensky đồng ý cử đoàn đàm phán cho thấy họ tin rằng tiến trình này có thể tạo ra kết quả”, một quan chức Mỹ nhận định. Một quan chức khác tiết lộ, trong phần cuối cuộc gặp với phái đoàn Mỹ, Tổng thống Putin khẳng định ông muốn đạt được một giải pháp ngoại giao và đã cử một đoàn đại biểu cấp cao tới Abu Dhabi.
Theo các quan chức Mỹ, trong 2 ngày đàm phán, tất cả các vấn đề then chốt đều được đưa ra thảo luận, từ yêu cầu lãnh thổ của Nga tại Donbass, tranh chấp quanh nhà máy điện hạt nhân Zaporizhzhia, đến các bước giảm leo thang cần thiết để bảo đảm chiến tranh không tái diễn.
“Không có chủ đề nào bị né tránh. Bầu không khí thảo luận thể hiện sự tôn trọng và mong muốn tìm giải pháp” - một quan chức Mỹ nói, đồng thời mô tả bữa ăn chung cuối cùng của ba phái đoàn như một khoảnh khắc hiếm hoi “mang lại cảm giác hy vọng”.
Theo tờ The New York Times, triển vọng hiện tại cũng không phải quá mờ mịt, khi mà ông Putin đang cân nhắc các đề xuất hòa bình trong bối cảnh Nga đối mặt những cơn gió ngược về kinh tế, khiến việc tiếp tục tài trợ cho chiến tranh trở nên khó khăn hơn. Người đứng đầu Điện Kremlin cũng ra tín hiệu muốn gặt hái lợi ích từ mối quan hệ được hâm nóng lại với Mỹ dưới thời ông Trump - vị tổng thống Mỹ thân thiện với Điện Kremlin nhất trong nhiều năm qua.
'Vòng xoáy tấn công phải chấm dứt'
Diễn biến ngoại giao tại Abu Dhabi diễn ra song song với sự leo thang trên thực địa. Chỉ vài giờ sau khi các cuộc họp trong ngày 23-1 kết thúc, Nga đã mở đợt tấn công lớn bằng 375 máy bay không người lái và 21 tên lửa nhằm vào Ukraine, trong đó có thủ đô Kiev và các khu vực lân cận.
Ông Matthias Schmale, Điều phối viên Nhân đạo của Liên Hợp Quốc tại Ukraine, lên án việc hạ tầng năng lượng của Kiev hứng hàng loạt đợt tấn công có hệ thống, cho rằng những hành động như vậy vi phạm luật nhân đạo quốc tế và cần phải chấm dứt.
Theo ông Schmale, việc các cơ sở năng lượng Ukraine bị nhắm mục tiêu trong điều kiện thời tiết giá rét đã đẩy người dân Ukraine, đặc biệt là người cao tuổi và người khuyết tật, vào tình trạng dễ bị tổn thương nghiêm trọng khi không có điện, sưởi ấm và các dịch vụ thiết yếu.
“Dân thường Ukraine cần được sống an toàn và ấm áp trong chính ngôi nhà của mình, thay vì phải sống trong nỗi lo sợ về những đợt tàn phá tiếp theo” - ông Schmale nhấn mạnh.
