Sau hơn sáu năm đưa ra chủ trương và thực hiện thí điểm xã hội hóa đăng kiểm xe cơ giới, Bộ GTVT và Cục Đăng kiểm Việt Nam đang xem xét chuyển đổi hình thức ủy quyền cho doanh nghiệp tư nhân (DNTN) làm đăng kiểm sang Nhà nước và tư nhân cùng làm.
Mô hình cũ: Tư nhân toàn quyền
Tháng 5-2005, Bộ GTVT đưa ra chủ trương thí điểm xã hội hóa đăng kiểm xe cơ giới. Chủ trương này nhận được nhiều quan điểm trái chiều: Bộ GTVT muốn Cục Đăng kiểm nhanh chóng xã hội hóa nhằm tận dụng nguồn lực trong xã hội, giảm chi ngân sách và tạo ra sự cạnh tranh giữa các trung tâm đăng kiểm (TTĐK) nhà nước và tư nhân để nâng cao chất lượng đăng kiểm. Cục Đăng kiểm lại cho rằng việc xã hội hóa là chưa phù hợp với quy định pháp luật, nhất là về quản lý, kiểm soát hoạt động của cán bộ theo Luật Cán bộ, công chức; đồng thời sẽ tạo nhiều đầu mối nên khó quản lý…
Đến tháng 3-2007, TTĐK xe cơ giới 60-04D theo mô hình xã hội hóa đầu tiên của cả nước được xây dựng ở tỉnh Đồng Nai. Sau đó, hàng loạt TTĐK tư nhân ra đời ở Hà Nội, Bình Dương, TP.HCM, Bà Rịa-Vũng Tàu… Mô hình chung của các TTĐK là DNTN bỏ đất, vốn đầu tư nhà xưởng, thiết bị và tuyển chọn người để Cục Đăng kiểm đào tạo, công nhận các chức danh chuyên môn. Sau đó, chủ doanh nghiệp toàn quyền quyết định bố trí các chức danh trên vào vị trí giám đốc, đăng kiểm viên. Giám đốc, đăng kiểm viên của TTĐK tư nhân (do chủ doanh nghiệp tuyển chọn và trả lương) được Cục Đăng kiểm ủy quyền thực hiện các công việc như của công chức, viên chức của ngành đăng kiểm. Đó là kiểm định, quản lý hồ sơ xe, cấp phát các loại ấn chỉ Nhà nước…
Thời gian tới, quy trình kiểm định ở các TTĐK tư nhân sẽ được quản lý chặt chẽ hơn. Trong ảnh: Kiểm định khói xe ở TTĐK tư nhân 61-04D tỉnh Bình Dương. Ảnh: L.ĐỨC
Thu hút khách bằng mọi giá
Dù giám đốc, đăng kiểm viên của TTĐK tư nhân có quyền làm các công việc tương tự đồng nghiệp ở các TTĐK nhà nước nhưng họ còn có một sức ép lớn là phải đảm bảo lợi nhuận cho chủ doanh nghiệp. Do đó, tại một số TTĐK tư nhân, giám đốc và đăng kiểm viên đã tự hạ thấp tiêu chuẩn, không thực hiện đủ, đúng quy trình kiểm định để thu hút khách hàng. Thậm chí có trường hợp xe không vào kiểm nhưng vẫn được cấp giấy chứng nhận.
Về con người, việc quản lý, tuyển dụng nhân sự tại các TTĐK tư nhân thường không theo quy định và thỏa thuận với Cục Đăng kiểm. Trong số chín TTĐK tư nhân có tới bốn trường hợp bổ nhiệm các đăng kiểm viên trước đây làm việc tại các TTĐK nhà nước nhưng bị cho thôi việc vì có sai phạm. Ngoài ra, có nơi còn bổ nhiệm các đăng kiểm viên mới ra trường, trong khi theo quy định thì đăng kiểm viên phải có kinh nghiệm thực tế sáu tháng đến một năm và có kết quả kiểm tra, sát hạch cụ thể…
Theo ông Trịnh Ngọc Giao, Cục trưởng Cục Đăng kiểm Việt Nam, để xảy ra những vấn đề trên là do chế tài đối với sai phạm của đăng kiểm viên, giám đốc TTĐK tư nhân còn thiếu, chưa đủ sức răn đe. “Các TTĐK tư nhân đã và sẽ còn tiếp tục sai phạm khi chúng ta trao quyền thực thi công vụ theo pháp luật của cơ quan nhà nước, của công chức, viên chức vào tay chủ DNTN!” - ông Giao khẳng định.
Nhà nước phải quản lý về con người
Từ cuối năm 2010 đến nay, tại Hải Phòng, Đắk Lắk, Quảng Ngãi và Kon Tum… Cục Đăng kiểm thí điểm mô hình mới: DNTN bỏ đất, đầu tư nhà xưởng, thiết bị kiểm định, tuyển dụng người làm công tác hành chính. Còn việc đăng kiểm, quản lý hồ sơ xe, ký và cấp phát các loại ấn chỉ Nhà nước do cán bộ, đăng kiểm viên thuộc các Sở GTVT hoặc thuộc Cục Đăng kiểm đảm nhận.
Về mô hình này, nhiều chủ đầu tư cho rằng rất vô lý khi họ bỏ tiền đầu tư cơ sở vật chất nhưng lại không được quản lý con người, cấp các loại ấn chỉ và phải chia lợi nhuận… “Chẳng có nhà đầu tư nào khi bỏ tiền của ra đầu tư lại không được quản lý con người. Đấy còn chưa nói đến việc ai sẽ trả lương cho đội ngũ đăng kiểm viên là công chức, viên chức nhà nước khi vào làm việc tại TTĐK tư nhân” - một chủ doanh nghiệp ở Bình Dương nói.
Tại TP.HCM, cuộc thương thảo giữa Cục Đăng kiểm với TTĐK tư nhân 50-10D bị đổ bể vì chủ đầu tư cho rằng nếu làm theo mô hình mới sẽ không chủ động kiểm soát được doanh thu, lợi nhuận. Cuối cùng, chủ doanh nghiệp tuyên bố nghỉ làm đăng kiểm luôn.
Vẫn có ăn
| 10% Phí kiểm định cùng một loại, kiểu ô tô ở Việt Nam hiện nay chỉ bằng 10% của các nước châu Âu và 20% của các nước Đông Nam Á, trong khi thiết bị, quy trình và số hạng mục kiểm định giống như các nước. Hiện Cục Đăng kiểm đang nghiên cứu đề án tăng phí kiểm định trình lên Bộ GTVT và Bộ Tài chính. |
“Việc điều chỉnh mô hình xã hội hóa theo hướng mới bảo đảm được lợi ích kinh tế của chủ DNTN và hiệu quả quản lý Nhà nước. Theo đó, ngành đăng kiểm quản được người trực tiếp làm đăng kiểm xe. Trách nhiệm và chế tài của họ trước ngành cũng chặt chẽ hơn. Mô hình này cần được mở rộng trong thời gian tới” - ông Trịnh Ngọc Giao khẳng định.
| Phải liên tục nâng chất đăng kiểm viên Trong sáu tháng đầu năm 2011, qua thanh kiểm tra 15 TTĐK, Thanh tra Bộ GTVT nhận thấy một số đăng kiểm viên không nắm được hạng mục phải kiểm tra. Họ lúng túng chạy vòng quanh xe đến năm, sáu vòng nhưng vẫn không tìm thấy hoặc bỏ sót chi tiết, hạng mục phải kiểm tra, nhất là một số chi tiết, hạng mục của hệ thống phanh của các loại xe đời mới. “Kiểm tra, nâng chất đăng kiểm viên theo kịp sự phát triển của công nghiệp ô tô là việc phải làm trong thời gian tới ở cả TTĐK nhà nước và tư nhân” - ông Trịnh Ngọc Giao cho biết. |
LƯU ĐỨC - HOÀNG TUYÊN
