Doanh nghiệp tư nhân TP.HCM 'chuyển trục' để vươn lên

Đó là quan điểm được các doanh nghiệp và chuyên gia kinh tế đưa ra tại buổi trao đổi trực tuyến với chủ đề "Bức tranh đa chiều về vị thế của doanh nghiệp tư nhân TP.HCM" do tạp chí Doanh Nhân Sài Gòn và Viện Sáng kiến Việt Nam tổ chức sáng nay, 26-5.

Sóng gió toàn cầu và "điểm nghẽn" nội tại

Ông Đinh Hồng Kỳ, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp Xanh TP.HCM, cho biết căng thẳng địa chính trị trên thế giới và chiến tranh thương mại đang tạo ra những biến động khó lường, trong khi áp lực chuyển đổi xanh và các tiêu chuẩn về carbon ngày càng thắt chặt. AI đang tái cấu trúc toàn bộ hoạt động doanh nghiệp, công nghệ thay đổi không còn theo từng tháng mà theo từng giờ.

Theo báo cáo của VCCI, các xung đột vũ trang ở khu vực Trung Đông đã đẩy chi phí logistics tăng 25-35%, thậm chí trên một số tuyến vận chuyển, chi phí đã tăng gấp hai, ba lần.

"Với 98% doanh nghiệp SME phụ thuộc vào nguồn vốn tín dụng ngân hàng, việc tín dụng bị siết chặt và lãi suất cho vay tăng cao từ cuối năm ngoái đến đầu năm nay đã khiến nhiều doanh nghiệp rơi vào tình thế có cho vay cũng không dám vay, không dám mở rộng sản xuất kinh doanh", ông Kỳ nhấn mạnh.

Bên cạnh đó, ông Kỳ dẫn báo cáo mới nhất của VCCI cho thấy khó khăn lớn nhất của doanh nghiệp hiện nay không còn là vốn hay đất đai mà là tìm kiếm khách hàng. Tỉ lệ doanh nghiệp gặp khó về vấn đề này đã tăng từ 45,3% trong các năm trước lên 60,2% trong năm 2025.

"Tuy nhiên, tôi cho rằng con số này trong một số ngành còn tiếp tục tăng trong năm tháng đầu năm 2026. Cùng với đó, bài toán vốn vẫn chưa được giải quyết, khi có tới 50% doanh nghiệp thường xuyên trong tình trạng thiếu vốn, trong khi 93,5% khoản vay đều yêu cầu tài sản thế chấp, một rào cản lớn mà phần lớn doanh nghiệp nhỏ khó vượt qua", ông Kỳ nói.

Hiện Bộ Tài chính đang lấy ý kiến góp ý về hồ sơ dự thảo Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa (sửa đổi). Trong đó đáng chú ý, Bộ đề xuất bổ sung cơ chế khuyến khích tổ chức tín dụng cho doanh nghiệp nhỏ và vừa vay vốn trên cơ sở đa dạng hình thức bảo đảm tiền vay. Theo dự thảo, ngoài tài sản hữu hình như bất động sản, doanh nghiệp có thể dùng tài sản hình thành trong tương lai, quyền tài sản, quyền sở hữu trí tuệ, tài sản số, tài sản ảo... để vay vốn. Cơ quan quản lý cũng khuyến khích các nhà băng cho vay dựa trên xếp hạng tín nhiệm, phương án sản xuất kinh doanh và mở rộng thị trường, hoặc dòng tiền của doanh nghiệp.

Đây là một bước đi có thể tháo gỡ nút thắt vốn cho doanh nghiệp. Để so sánh, tại Malaysia chỉ 33,4% doanh nghiệp phải vay dựa trên tài sản thế chấp, trong khi tại Thái Lan là 55,8%.

"Ngay tại TP.HCM - đầu tàu kinh tế, hệ sinh thái đổi mới đang đối mặt nhiều lực cản, năng lực quản trị doanh nghiệp còn hạn chế, tín dụng ngân hàng bị siết chặt và đặc biệt là sự thiếu hụt đầu tư cho nghiên cứu - phát triển (R&D)", ông Kỳ chia sẻ thêm.

Ông Lê Phụng Hào, Chủ tịch Hội đồng Quản trị kiêm Giám đốc Global AAA Consulting, cho biết: Qua đánh giá của VCCI, chúng ta thấy đa số doanh nghiệp là nhỏ và vừa, chiếm khoảng 95%. Doanh nghiệp nhỏ và vừa có điểm mạnh là tính linh hoạt cao nhưng có một điểm yếu rất lớn là tư duy ngắn hạn. Thay vì kiên định xây dựng năng lực lõi, nhiều đơn vị vẫn bị cuốn vào tư duy kinh doanh chộp giật hoặc đa ngành theo phong trào. Khi thị trường biến động, họ lập tức mất phương hướng vì thiếu một sợi chỉ xuyên suốt.

Điều này thể hiện rõ qua tình trạng rút khỏi thị trường. Năm 2025, số doanh nghiệp tạm ngừng kinh doanh tăng trên 10%, trung bình mỗi tháng thành phố có gần 20.000 doanh nghiệp rời khỏi thị trường. Hiện nay, chỉ có 37,4% doanh nghiệp đã hoặc đang triển khai chuyển đổi số và 33,7% chú trọng chuyển đổi xanh. Thành phố đang nỗ lực để 100% doanh nghiệp nhỏ và vừa có thể chuyển đổi số trong thời gian tới.

Chuyển trục chiến lược dựa vào năng suất và đổi mới

Để doanh nghiệp lớn mạnh, ông Lê Phụng Hào đưa ra một số hành động chiến lược nên thực hiện trong thời gian tới.

Thứ nhất, cần tinh gọn mô hình kinh doanh theo hướng chú trọng tri thức và công nghệ. Trong bối cảnh chi phí mặt bằng leo thang và dòng vốn thắt chặt, doanh nghiệp phải dũng cảm dứt bỏ tư duy thích sở hữu tài sản vật chất cồng kềnh, hiệu suất thấp, chuyển sang tập trung tối đa vào tài sản vô hình như nâng cao năng lực R&D, làm chủ thiết kế, xây dựng thương hiệu và ứng dụng công nghệ điều hành.

Thứ hai, thực thi chiến lược cộng sinh để nâng cấp trình độ cụm ngành. Các doanh nghiệp phải chủ động nhúng sâu vào hệ sinh thái liên vùng, thiết lập liên minh với các doanh nghiệp vệ tinh nội địa và nâng chuẩn nhà máy để lọt vào tầm mắt của các tập đoàn FDI lớn.

Thứ ba, thiết lập hệ thống quản trị dựa trên dữ liệu, trong thời đại công nghệ, việc ứng dụng AI đang trở thành nhu cầu cấp thiết.

Trong khi đó, ông Đinh Hồng Kỳ cho rằng đã đến lúc các doanh nghiệp trên địa bàn thành phố phải chuyển trục chiến lược, từ tăng trưởng dựa vào tích lũy quy mô cơ học sang mô hình dựa trên năng suất và đổi mới sáng tạo. Đây không chỉ là định hướng mà cần trở thành kim chỉ nam cho cả thành phố và cộng đồng doanh nghiệp.

Để hiện thực hóa chuyển dịch này, cần ba hành động trọng tâm đó là nâng cấp vai trò quản trị, đồng thời chuẩn hóa thể chế vận hành của các doanh nghiệp gia đình trong khu vực tư nhân. Bên cạnh đó là thúc đẩy đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh một cách thực chất, không dừng ở khẩu hiệu mà phải tạo ra giá trị đo đếm được. Xây dựng năng lực hấp thụ và chủ động tham gia, kết nối sâu vào các chuỗi giá trị.

"Nếu TP.HCM đóng vai trò bệ đỡ hiệu quả và doanh nghiệp TP.HCM giải quyết được ba trụ cột này, một cuộc chuyển trục chiến lược quy mô lớn hoàn toàn khả thi, mở ra dư địa tăng trưởng mới cho cả thành phố lẫn khu vực doanh nghiệp", ông Kỳ nói.