Hà Nội xem xét thí điểm 'xã, phường xã hội chủ nghĩa' với 54 tiêu chí đo đếm được

Ngày 5-5, UBND TP Hà Nội đã thảo luận dự thảo Đề án thí điểm mô hình "xã, phường xã hội chủ nghĩa" giai đoạn 2026-2030 và các năm tiếp theo.

Theo dự thảo, TP dự kiến lựa chọn một địa bàn cấp xã để triển khai thí điểm, làm cơ sở tổng kết, hoàn thiện và nhân rộng.

Xây dựng bộ tiêu chí toàn diện, đo lường được

Điểm đáng chú ý là mô hình này được thiết kế với 54 tiêu chí cụ thể, có thể đo lường, đánh giá, thay vì các định hướng mang tính khái quát.

Hệ tiêu chí được chia thành 8 nhóm nội dung lớn, bao trùm toàn diện các lĩnh vực phát triển. Trong đó, nhóm xây dựng hệ thống chính trị cơ sở tập trung vào chất lượng tổ chức Đảng, hiệu quả giải quyết thủ tục hành chính, mức độ hài lòng của người dân và tính minh bạch. Nhóm phát triển hạ tầng đặt ra yêu cầu đồng bộ quy hoạch, kết nối giao thông và hiệu quả sử dụng không gian.

Ở trụ cột kinh tế, các tiêu chí xoay quanh thu nhập, việc làm, kinh tế số, mô hình liên kết và tốc độ tăng trưởng. Trong khi đó, lĩnh vực an sinh xã hội được thiết kế với nhiều tiêu chí cụ thể như bao phủ bảo hiểm y tế, giảm nghèo đa chiều, tiếp cận dịch vụ cơ bản, nhà ở, chăm sóc sức khỏe và giáo dục.

Các nội dung về văn hóa, môi trường, quốc phòng – an ninh và chuyển đổi số cũng được lượng hóa bằng các chỉ số cụ thể như tuổi thọ, không gian xanh, kiểm soát ô nhiễm, an ninh mạng, kỹ năng số của người dân…

Ngoài 52 tiêu chí thuộc 8 nhóm nội dung, dự thảo còn bổ sung 2 tiêu chí tổng hợp là chỉ số hạnh phúc và mức độ hài lòng chung của người dân.

Theo Viện Nghiên cứu phát triển kinh tế - xã hội Hà Nội chủ trì xây dựng Đề án thí điểm "xã, phường xã hội chủ nghĩa", 2 chỉ số hạnh phúc và mức độ hài lòng chung là hai tiêu chí quan trọng nhất, là thước đo đánh giá trong việc thí điểm mô hình mới trong quản trị ở cơ sở.

Cần lựa chọn địa bàn phù hợp để thí điểm

Trao đổi với PLO, các chuyên gia đều thống nhất mô hình “xã, phường xã hội chủ nghĩa” không chỉ là câu chuyện phát triển kinh tế mà là một tổng thể bao gồm quản trị, văn hóa, xã hội, phân phối nguồn lực và quan trọng nhất nâng cao chất lượng sống của người dân. Đích cuối cùng của nó là người dân phải được thụ hưởng thành quả của phát triển.

TS Bùi Đức Thụ, nguyên Ủy viên Thường trực Ủy ban Tài chính - Ngân sách của Quốc hội, cho rằng việc đặt vấn đề xây dựng mô hình “xã, phường xã hội chủ nghĩa” là bước đi nhằm cụ thể hóa lý luận vào thực tiễn.

Theo ông, để triển khai hiệu quả, trước hết cần xây dựng đề án trên cơ sở nghiên cứu kỹ lưỡng, có sự tham gia của các cơ quan, chuyên gia và được thảo luận rộng rãi. Đồng thời, công tác tuyên truyền, tạo đồng thuận trong hệ thống chính trị và người dân đóng vai trò quyết định.

Quá trình triển khai cũng cần được tổ chức bài bản, đồng bộ trên các lĩnh vực, có cơ chế giám sát và đánh giá rõ ràng. “Mục tiêu cuối cùng không dừng ở thí điểm mà tiến tới thể chế hóa khi mô hình được kiểm chứng hiệu quả và tính bền vững” - ông Thụ nhấn mạnh.

Ông cũng cho rằng Hà Nội có nhiều điều kiện thuận lợi để tiên phong, song cần lựa chọn địa bàn phù hợp, thậm chí có thể triển khai ở nhiều loại hình khác nhau như đô thị, nông thôn để so sánh, đánh giá.

“Không thể áp dụng một mô hình chung cho tất cả, mà phải linh hoạt theo đặc thù từng địa bàn” - ông nói.

Còn TS Nguyễn Tiến Dĩnh, nguyên Thứ trưởng Bộ Nội vụ, nhận định khó khăn lớn nhất hiện nay là xác định cụ thể thế nào là “xã hội chủ nghĩa” ở cấp xã, phường.

Theo ông, các văn kiện hiện nay chủ yếu dừng ở mức định hướng, mang tính khái quát. Để triển khai trong thực tiễn bắt buộc phải cụ thể hóa bằng hệ tiêu chí chi tiết, có thể đo lường.

“Không thể chỉ dừng ở khẩu hiệu hay định hướng chung. Muốn triển khai được thì bắt buộc phải có bộ tiêu chí rõ ràng trên từng lĩnh vực như kinh tế, xã hội, y tế, giáo dục, an sinh…” - ông Dĩnh nhấn mạnh.

Ông cũng lưu ý việc nghiên cứu mô hình cần đặt trong mối liên hệ với các định hướng lớn như quy hoạch Thủ đô dài hạn, các nghị quyết phát triển Hà Nội và Luật Thủ đô (sửa đổi). Đặc biệt, việc lựa chọn địa bàn thí điểm phải bảo đảm tính đại diện, tránh chọn những nơi quá đặc thù khiến khó nhân rộng.