Sáng sớm 20-1-2006, những người đi canh cá ở xã Liên Khê, Thủy Nguyên (Hải Phòng) phát hiện thi thể vợ chồng anh Phạm Văn Luân nằm sõng soài ngay mé ruộng trước cửa chòi cá của họ ở cánh đồng Chín Mẫu. Thi thể họ chi chít 27 vết thương gây vỡ sọ, rách tai. Khám nghiệm tử thi thấy họng, phổi có nước, bùn. Giám định thương tích của Công an TP Hải Phòng nhận định hung khí vừa có cạnh vừa có mặt tày. Các lời khai liên quan cho thấy vụ tấn công chết người diễn ra trước đó vài tiếng...
Từ hiềm nghi số một...
Tại thời điểm đó, qua rà soát Phòng Cảnh sát điều tra tội phạm về trật tự xã hội Công an TP Hải Phòng (PC14) thấy nổi lên Nguyễn Trọng Êm - người cùng thôn với nạn nhân là từng có mâu thuẫn với anh Luân.
Trước đó, vốn con cái đề huề nên năm 2001 Êm đã đi triệt sản nam. Hai năm sau, vợ Êm có bầu mà thủ phạm là anh Luân, người hay thuê Êm đào ao, nhổ cỏ, cấy lúa. Vì vợ chồng anh Luân năn nỉ nhận lỗi nên dần dà Êm cũng cho qua và vẫn tiếp tục đến làm thuê cho họ.
Chiều 20-1-2006, chẳng hề biết đang được công an quan tâm, Êm sang thăm hỏi, chia buồn với gia đình anh Luân. Về nhà, Êm bị công an mời ra xã hỏi về mối tư thù trước đây rồi khám người, thu chiếc áo ba lỗ trên đó có một vết đen (sau xác định là máu ngan). Êm bị giữ qua đêm, chiều hôm sau mới được về nhà rồi nhận lời sang đánh trống đám ma giúp gia đình anh Luân.
Một tuần sau, ngày 27-1-2006 (tức 28 Tết âm lịch), PC14 tiếp tục về xã Liên Khê làm việc. Chưa kịp ăn cơm trưa, Êm đã bị triệu đến xã, rồi bị đưa thẳng về trụ sở PC14.
Êm kể lại, sau thủ tục chụp ảnh, lăn tay, lấy dấu bàn chân, ngay tối đó Êm bị hai điều tra viên đánh đập cho đến khi Êm chịu nhận tội “giết người vì mâu thuẫn cá nhân” mới thôi. Vào dịp sát Tết mà chỉ trong một tuần sau khi án mạng xảy ra công an đã bắt được thủ phạm nên PC14 Công an TP Hải Phòng được khen thưởng, tặng tiền. Báo chí địa phương liên tiếp đưa tin chúc mừng.
... Thành con bệnh tâm thần
Thế nhưng trong các bước điều tra tiếp theo, các điều tra viên mới phát hiện hàng loạt mâu thuẫn trong lời khai của Êm. Lúc thì Êm khăng khăng vô tội, lúc khai một mình gây án, lúc lại khai một loạt đồng bọn. Hung khí lúc là thang giường, lúc là thuổng sắt, dùi đục, dao rựa, búa rìu...
PC14 Công an TP Hải Phòng chạy như đèn cù theo các lời khai bất nhất trên. Cũng theo vòng quay đó, Êm bị di lý hết từ trại tạm giam Công an Hải Phòng sang trại ở Bắc Giang, Hải Dương rồi quay lại Hải Phòng. Êm kể gần như chỗ nào anh ta cũng bị bạn giam cùng phòng đánh đập “bắt khai nhận về hành vi giết người”. Cứ vậy đến cuối năm 2006, bỗng dưng Êm không bị đánh nữa. Chỉ mỗi một lần có điều tra viên đến gọi ra buồng hỏi cung mắng: “Sao mày không giết người lại nhận để khổ chúng tao?” rồi bắt Êm viết tường trình, xin lỗi cơ quan pháp luật, cơ quan điều tra về những lời khai bịa đặt...
Vụ án mạng rơi vào bế tắc. Việc khởi tố, bắt giam Êm ngày càng rõ oan khi không chứng minh được tội phạm. Tất cả đẩy PC14 Công an Hải Phòng vào thế khó xử. Giữa tháng 4-2007, Êm được di lý về trại giam Trần Phú (Hải Phòng) rồi đưa tới Bệnh viện Tâm thần Đông Khê giám định pháp y tâm thần. Ông giám đốc ở đây ký kết luận: “Nguyễn Trọng Êm có mắc bệnh thâm thần: Bệnh tâm căn suy nhược/Bệnh chậm phát triển tâm thần mức độ nhẹ”. Việc giám định được thực hiện hơn một năm sau khi vụ giết người xảy ra nhưng lại đánh giá là “tại thời điểm gây án ngày 19, 20-1-2006, bệnh nhân có mắc bệnh này”.
Hết điều trị ở Đông Khê Êm lại được đưa xuống Bệnh viện Tâm thần trung ương ở Thường Tín (Hà Tây cũ). Tại đây, tháng 9-2007, Viện Giám định pháp y tâm thần trung ương kết luận: “Tình trạng tâm thần hiện tại của Êm đã tương đối ổn định, không cần áp dụng biện pháp bắt buộc chữa bệnh”.
Đâu là công lý?
Ông Nguyễn Trọng Nhật - cha của Êm từng nuôi tám anh em Êm nên người, ở địa phương gia đình ông chưa hề có điều tiếng gì. Nuôi nấng, dựng vợ gả chồng cho con, giờ cháu chắt đề huề, ông không thể tin rằng con mình bị điên. Ông càng không tin con chỉ vì chuyện vợ ngoại tình từ ba năm trước giờ lại giết chính người chủ lâu nay vẫn cùng cơm rượu, thuê mướn mình đào ao, làm ruộng. Niềm tin càng có cơ sở bởi lần gặp đầu tiên tại trụ sở Công an Hải Phòng (một ngày sau khi Êm bị bắt), Êm đã nói với ông: “Con bị đánh đau quá, bị treo lên cửa sổ, sợ quá con bịa ra là đánh giết người bằng thang giường”.
Với niềm tin đó, tháng 11-2007, khi PC14 Công an Hải Phòng đưa Êm từ Thường Tín trả về trụ sở UBND xã Liên Khê, gọi gia đình ra nhận, ông Nhật cương quyết từ chối, bảo: “Con tôi có tội thì phải đưa ra xử, không có tội thì phải lập biên bản minh oan”...
Cứ dùng dằng như vậy cho đến giữa tháng 7-2008, thêm một lần phục hồi điều tra vẫn không buộc tội nổi, Công an TP Hải Phòng bèn triệu tập Êm đến, tống đạt quyết định tạm đình chỉ vụ án, quyết định đình chỉ điều tra bị can, quyết định hủy bỏ quyết định cấm đi khỏi nơi cư trú.
Trong các văn bản đó, vấn đề mấu chốt nhất được ghi rất lấp lửng (như một số trường hợp “né” bồi thường oan trước đây): “Ngày 27-1-2006, Nguyễn Trọng Êm, SN 1968, ở đội 11 Liên Khê, Thủy Nguyên tự khai nhận bản thân là hung thủ, đã dùng thanh gỗ thang giường đánh chết anh Luân, chị Thu. Sau, Êm lại phủ nhận chối tội. Tài liệu điều tra hiện chưa đủ cơ sở kết luận bị can Nguyễn Trọng Êm về hành vi giết người; và cũng chưa đủ cơ sở kết luận về lời khai chối tội của Êm”?!
Từ đó đến nay, hàng loạt đơn tố cáo việc bị ép cung, nhục hình; đơn kêu oan, đòi bồi thường của Êm chẳng được ai trả lời.
Theo chúng tôi, về nguyên tắc, hết thời hạn điều tra mà không chứng minh được tội phạm thì cơ quan điều tra phải thẳng thắn thừa nhận bị can vô tội. Song song đó, cơ quan tố tụng liên quan cũng phải sòng phẳng trả lời các đơn kêu oan, đòi bồi thường cũng như tố cáo bị ép cung, nhục hình của Êm.
Việc để số phận một người bị lửng lơ, không biết oan hay không sau hai năm rưỡi bị vướng vào vòng tố tụng và gần hai năm bị tạm giam như trên là một trường hợp đi ngược lại xu hướng của cải cách tư pháp vốn đang tiến triển mạnh mẽ hiện nay!
NGHĨA NHÂN
