Các doanh nghiệp, chuyên gia cho rằng trong bối cảnh nền kinh tế toàn cầu đang bước vào một chương mới đầy xáo trộn với chính sách thuế quan 15% từ phía Mỹ, Việt Nam cần xác định rằng đây là sự định hình lại hoàn toàn của luật chơi thương mại quốc tế. Từ đó cần có những chính sách ứng phó, thích nghi hết sức uyển chuyển và linh hoạt.
Tiến sĩ Nguyễn Sơn, Đại học RMIT Việt Nam:
Việt Nam cần tận dụng mọi cơ hội
Ngày 20-2-2026, Tòa án Tối cao Hoa Kỳ ra phán quyết xác định Đạo luật Quyền hạn Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế (IEEPA) không cho phép Tổng thống áp đặt thuế quan.
Phán quyết này vô hiệu hóa khung thuế quan mà Mỹ đã áp lên hàng hóa Việt Nam từ tháng 4-2025, bao gồm mức 20% được thể hiện trong Khung thỏa thuận tháng 10-2025.
Ngay trong ngày hôm đó, Tổng thống Mỹ Trump ký sắc lệnh áp thuế 10% toàn cầu theo Điều khoản 122 Đạo luật Thương mại 1974 (Trade Act of 1974), rồi ngày 21-2 nâng lên mức tối đa 15%. Mức thuế này chỉ có hiệu lực trong 150 ngày (tới tháng 7-2026), trừ khi Quốc hội Mỹ bỏ phiếu gia hạn.
Cần nhớ rằng, phán quyết này không xóa bỏ mọi loại thuế. Các mức thuế theo Section 232 (an ninh quốc gia cho sản phẩm cụ thể) áp lên thép, nhôm, đồng, gỗ, nội thất, ô tô vẫn còn nguyên hiệu lực. Khác với IEEPA, Section 232 và Section 301 (Hành vi thương mại không công bằng) được luật quy định rõ ràng, có quy trình điều tra và đã được tòa án xác nhận tính hợp hiến.
Về mặt kỹ thuật, thuế quan do nhà nhập khẩu Mỹ nộp tại cửa khẩu, không phải doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam. Nhưng theo thực tế thị trường, gánh nặng chi phí dần dịch chuyển đến giữa năm 2026, nhà xuất khẩu nước ngoài sẽ gánh khoảng 25% chi phí thuế do nhà nhập khẩu Mỹ ép giảm giá bán khi có thêm thời gian tìm kiếm nhà cung cấp thay thế. Điều này có nghĩa là áp lực thực sự lên doanh nghiệp Việt Nam sẽ tăng lên theo thời gian, chứ không giảm đi ngay cả khi thuế danh nghĩa đứng ở 15%.
Chính phủ Việt Nam cần liên hệ khẩn với Văn phòng Đại diện Thương mại Mỹ (USTR) để xác nhận liệu các cam kết trong Tuyên bố chung tháng 10-2025 (bao gồm danh sách sản phẩm được hưởng thuế 0% theo Annex III và các ưu đãi phi thuế quan) có còn được tôn trọng dưới chế độ Section 122 mới (trên cơ sở thâm hụt cán cân thanh toán) hay không. Doanh nghiệp chủ động học cách thích nghi để sống chung với một thế giới đầy biến động.
Bầu cử giữa kỳ Mỹ diễn ra ngày 3-11-2026. Trong bối cảnh nhiều cử tri Mỹ đang phản đối thuế quan và giá tiêu dùng tăng cao, chính quyền ông Trump có động cơ chính trị để ký các thỏa thuận có thể tuyên bố là chiến thắng thương mại trước cuộc bầu cử. Section 122 có thể là công cụ tạo đòn bẩy đàm phán ngắn hạn để hoàn tất và công bố các thỏa thuận có tính biểu tượng trước tháng 11. Việt Nam nên chủ động đề xuất nâng cấp Khung tháng 10-2025 thành hiệp định đầy đủ, vì đây là ngôn ngữ phù hợp với thông điệp tranh cử của Trump.
Chính quyền Trump đã tuyên bố sẽ mở rộng điều tra theo Section 301 và Section 232 để tái lập cấu trúc thuế quan dài hạn thay thế IEEPA. Các hiệp hội ngành có liên quan cần phối hợp với Bộ Công Thương để chuẩn bị hồ sơ chứng minh giá trị gia tăng nội địa, tuân thủ quy tắc xuất xứ.
Điều này có nghĩa là việc đầu tư vào hệ thống truy xuất nguồn gốc chuỗi cung ứng là bắt buộc để giảm thiểu rủi ro bị áp mức thuế 40%, một điều khoản không bị ảnh hưởng bởi phán quyết Tòa Tối cao và vẫn là rủi ro pháp lý với hàng Việt Nam xuất khẩu sang Mỹ.
Về đàm phán và hợp đồng, tình trạng hoàn thuế IEEPA đang chờ xử lý tạo ra không gian đàm phán mới, nhà nhập khẩu Mỹ cần ổn định nguồn cung và có thể sẵn sàng chia sẻ rủi ro hơn.
Doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam nên chủ động đưa các điều khoản về cơ chế chia sẻ chi phí khi thuế thay đổi đột ngột vượt ngưỡng định sẵn, và lựa chọn incoterms phù hợp để tránh đặt toàn bộ rủi ro thuế quan về phía nhà xuất khẩu Việt Nam. Với các hiệp định thương mại tự do đã, đang và sẽ có hiệu lực, Việt Nam có nền tảng để tiếp tục đẩy mạnh xuất khẩu sang các thị trường khác.
Đây không phải từ bỏ thị trường Mỹ, mà là giảm thiểu rủi ro và xây dựng đòn bẩy thực sự. Mỹ sẽ chỉ chấp nhận điều kiện thuận lợi hơn cho Việt Nam khi biết rằng hàng Việt có thể chuyển hướng sang thị trường khác.
Lựa chọn khôn ngoan nhất là chấp nhận thực tế và học cách thích nghi để sống chung với một thế giới đầy biến động.
Ông Phạm Xuân Hồng, Chủ tịch Hội Dệt may Thêu đan TP.HCM: Cạnh tranh bằng giá trị thay vì chi phí
Việc điều chỉnh thuế giúp cải thiện triển vọng thị trường dù chưa tạo ra một lợi thế cạnh tranh hoàn toàn mới bởi mức thuế thấp hơn chỉ giúp giảm áp lực chi phí và tạo điều kiện thuận lợi hơn cho doanh nghiệp trong việc duy trì thị phần.
Trong bối cảnh đó, doanh nghiệp vẫn phải cạnh tranh chủ yếu bằng năng suất cũng như chất lượng và khả năng đáp ứng yêu cầu của khách hàng thông qua việc tập trung vào ba chiến lược then chốt.
Trước hết là phát triển hệ thống chứng nhận xuất xứ và chứng từ toàn diện nhằm chứng minh giá trị gia tăng tại Việt Nam và tuân thủ các quy tắc xuất xứ để được hưởng ưu đãi miễn thuế nhập khẩu vào Mỹ cũng như tránh các hình phạt liên quan đến trung chuyển hàng hóa.
Doanh nghiệp cần linh hoạt thực hiện chiến lược đa dạng hóa cơ sở khách hàng thông qua việc thắt chặt liên kết với các thị trường ổn định như EU và Nhật Bản, đồng thời chủ động khai phá tiềm năng tại các nền kinh tế mới nổi để tạo thế đối trọng và giảm thiểu rủi ro khi vẫn duy trì hiện diện tại thị trường Hoa Kỳ.
Song song với đó, doanh nghiệp cần đầu tư vào các chứng nhận chất lượng và bền vững để định vị sản phẩm cho các thị trường cao cấp toàn cầu thay vì chỉ phụ thuộc vào Mỹ.
Trong giai đoạn hiện nay, các nhà hoạch định chính sách Việt Nam cần ưu tiên hàng đầu việc chuẩn hóa các tiêu chuẩn kỹ thuật tương thích với quốc tế song song với nỗ lực củng cố tính tự chủ của chuỗi cung ứng và mở rộng mạng lưới thị trường xuất khẩu.
Trước một bối cảnh toàn cầu đầy biến động, vai trò dẫn dắt của Chính phủ trở nên quan trọng hơn bao giờ hết thông qua việc kiến tạo các khung khổ pháp lý và thể chế hỗ trợ vững chắc. Điều này giúp cộng đồng doanh nghiệp trụ vững trước những cú sốc ngắn hạn, xây dựng được một cấu trúc kinh tế bền vững có khả năng phòng vệ trước các áp lực từ bên ngoài.
Để hiện thực hóa mục tiêu này, Việt Nam cần đẩy mạnh các chương trình đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao tập trung vào những lĩnh vực cốt lõi như tự động hóa, phân tích dữ liệu và công nghệ năng lượng sạch. Từ đó, tạo nền tảng để lực lượng lao động dịch chuyển lên các phân khúc sản xuất có giá trị gia tăng cao hơn nhằm duy trì vị thế cạnh tranh quốc gia trong một kỷ nguyên kinh tế thế giới đang ngày càng trở nên khốc liệt và khó lường.
Tiến sĩ Nguyễn Trí Hiếu: Doanh nghiệp Việt cần chủ động chuyển mình
Trong bối cảnh nền kinh tế toàn cầu đang bước vào một chương mới đầy xáo trộn với chính sách thuế quan 15% từ phía Mỹ, Việt Nam cần xác định rằng đây là sự định hình lại hoàn toàn của luật chơi thương mại quốc tế. Chúng ta buộc phải chuẩn bị cho một chiến lược dài hạn, bởi thế giới mới đang đối mặt không còn vận hành dựa trên những quy tắc tự do thương mại ổn định như trước đây.
Lúc này, việc rà soát và tái cấu trúc chiến lược kinh tế quốc gia trở thành yếu tố then chốt, mang tính sống còn để vừa tăng cường khả năng cạnh tranh, vừa củng cố sự kiên cường của nền kinh tế trước những cú sốc từ bên ngoài.
Thực tế cho thấy, rủi ro lớn nhất đối với các doanh nghiệp Việt Nam lúc này là sự bất ổn định và khó lường trong chính sách. Khi thuế quan tăng cao, hệ lụy tất yếu là chi phí vận hành toàn cầu bị đẩy lên, kéo theo sự trì trệ trong dòng chảy thương mại và làm nản lòng các nhà đầu tư quốc tế. Sẽ là thiếu thực tế và chủ quan nếu chúng ta kỳ vọng có thể sớm thoát khỏi cấu trúc thuế ngặt nghèo này.
Thay vào đó, lựa chọn khôn ngoan nhất là chấp nhận thực tế và học cách thích nghi để sống chung với một thế giới đầy biến động.
Sự phối hợp nhịp nhàng giữa sự nhạy bén của doanh nghiệp và sự hỗ trợ chiến lược từ Chính phủ sẽ là chìa khóa để Việt Nam không chỉ đứng vững mà còn tìm thấy cơ hội trong chính những thách thức
Để vượt qua cơn gió ngược này, các doanh nghiệp Việt Nam cần chủ động chuyển mình, linh hoạt tìm kiếm và đa dạng hóa thị trường xuất khẩu để giảm bớt sự phụ thuộc độc đạo. Đồng thời, đây là thời điểm bắt buộc phải chuyển dịch cơ cấu sản phẩm, tập trung vào những mặt hàng có hàm lượng công nghệ cao, giá trị gia tăng lớn hoặc ưu tiên nguồn lực vào các lĩnh vực thiết yếu mà thị trường Mỹ đang thiếu hụt và có khả năng được hưởng quy chế miễn thuế.
Về phía Nhà nước, Chính phủ cần đóng vai trò là bệ đỡ vững chắc thông qua việc triển khai quyết liệt hàng loạt biện pháp hỗ trợ đồng bộ. Đầu tiên, cần đẩy mạnh các chương trình xúc tiến thương mại quốc gia, hỗ trợ tài chính và pháp lý để tiếp sức cho doanh nghiệp mở rộng địa bàn hoạt động sang các thị trường tiềm năng mới.
Quan trọng hơn, Việt Nam nên sớm thành lập một đơn vị phụ trách chuyên về vấn đề này. Cơ quan này sẽ đóng vai trò là mắt xích kết nối, có nhiệm vụ cập nhật và cung cấp thông tin thị trường kịp thời, phân tích các kịch bản rủi ro, đồng thời trực tiếp ghi nhận và xử lý các phản hồi từ thực tế của doanh nghiệp.
Sự phối hợp nhịp nhàng giữa sự nhạy bén của doanh nghiệp và sự hỗ trợ chiến lược từ Chính phủ sẽ là chìa khóa để Việt Nam không chỉ đứng vững mà còn tìm thấy cơ hội trong chính những thách thức của kỷ nguyên thuế quan mới.
