Trong các cuộc hôn nhân không giá thú, nếu có kết cục không hay, phần thiệt thòi hầu như bao giờ cũng thuộc về phụ nữ. Phần thiệt thòi này không chỉ về vật chất mà cả tinh thần.
Tưởng làm đám cưới là kết hôn rồi!
Cầm bản án với quyết định không công nhận vợ chồng của TAND huyện Ba Tri (Bến Tre), chị NTH vẫn chưa hết thắc mắc. Chị H. kể: “Tui được ổng cưới hỏi rõ ràng vào năm 2001, bà con chòm xóm hai họ dự đông đủ. Đến cuối 2003 ông bỏ nhà theo vợ bé, tòa còn tuyên không công nhận vợ chồng vậy mấy chú, có phải tòa bênh vực cho ổng không?”. Khi được hỏi có đăng ký kết hôn không, chị cho biết “tưởng làm đám cưới là kết hôn rồi nên thôi”. Cũng không đăng ký kết hôn nhưng chị LTN (xã Đông Thuận, huyện Cờ Đỏ, TP Cần Thơ) lại có lý do khác. Năm 1992, chị N. và anh NVC cưới nhau, sau đó do gia đình anh C. không đồng ý nên hai người không làm đăng ký kết hôn.
Lý do không đăng ký kết hôn của chị NTK (huyện Mỹ Tú, tỉnh Sóc Trăng) lại khác nữa: “Năm 2003, hai vợ chồng tôi cưới nhau. Tôi nhiều lần nói chồng cùng đi đăng ký kết hôn nhưng lại bận chuyện làm ăn nên cứ lần lữa mãi cho đến cuối năm 2005 thì anh ấy bị tai nạn giao thông và mất”.
Một nguyên nhân khác khiến nhiều cặp vợ chồng không đăng ký kết hôn nữa là “tin tưởng lẫn nhau”. Chị L T T (Rạch Giá, Kiên Giang) cho biết chỉ vì quá tin vào lời nói của người chồng “giấy tờ không quan trọng bằng tình cảm anh dành cho em” nên một đám cưới được tổ chức mà không cần thủ tục đăng ký kết hôn. Chỉ đến khi đứa con trai đầu lòng sắp chào đời chị mới biết chồng chị đã có vợ và đăng ký kết hôn hợp pháp!
Một mình gánh hậu quả
Không đăng ký kết hôn nên khi xảy ra chuyện, người vợ luôn là người phải gánh chịu hậu quả nặng nề.
Như trường hợp chị T. (Rạch Giá, Kiên Giang), chị kể: “Có trách là trách bản thân mình mà thôi. Nếu tôi kiên quyết đòi đăng ký kết hôn thì tôi đã sớm biết ảnh có vợ rồi. Sau khi sinh, tôi đã phải nuôi con một mình mà không có được sự trợ giúp của cha đứa bé và tôi cũng đã phải trải qua những ngày sống rất khó khăn với những dị nghị, dèm pha của chòm xóm ...”.
Chị K. còn thê thảm hơn. Sau khi chồng qua đời, gia đình chồng đòi lại hết phần đất đã cho hai vợ chồng. Đứa con gái hơn hai tuổi không thể đăng ký khai sinh vì chị một mực đòi khai sinh có tên cha nhưng gặp trở ngại vì chồng mất mà không có giấy đăng ký kết hôn và gia đình chồng không thừa nhận. Buộc lòng chị phải khởi kiện ra tòa để xác định cha cho con, yêu cầu chia thừa kế cho hai mẹ con. Cuối cùng, sau nhiều tháng chờ đợi, con chị cũng được công nhận là con chung của hai vợ chồng và được chia thừa kế. Riêng phần chị không được công nhận là vợ hợp pháp nên không được thừa kế bất cứ di sản nào của chồng.
Chị N. (huyện Cờ Đỏ, TP Cần Thơ) phải gánh phần thiệt khác. “Thấy chồng cặp kè người khác, tui chịu không nổi nhưng nói không được vì mỗi lần có chuyện, ông ấy lại bảo giữa hai người đâu có giấy tờ gì ràng buộc. Tui buộc lòng phải ly hôn. Tòa án huyện không công nhận vợ chồng nhưng công nhận con chung, nhà chung, buộc ông ấy cấp dưỡng nuôi con hàng tháng và buộc chia nhà làm hai”- chị N. kể. Ngặt nỗi, ông chồng là người “chịu chia chứ không chịu chi”, khăng khăng đòi chia đôi căn nhà chứ nhất định không chịu cấp dưỡng 270.000 đồng/tháng nuôi con.
Đăng ký kết hôn là con đường duy nhất
“Người phụ nữ để tránh thiệt đơn, thiệt kép trong hôn nhân chỉ có con đường duy nhất là phải đăng ký kết hôn”. Đây là khẳng định của các chuyên gia pháp lý khi chúng tôi trao đổi về vấn đề này.
Theo thẩm phán Thái Quang Hải, Chánh án TAND quận Bình Thủy (TP Cần Thơ), hậu quả của việc không đăng ký kết hôn là không được công nhận vợ chồng và mọi quyền lợi của người vợ coi như bằng không. Duy nhất chỉ còn một quyền lợi nhỏ đó là “con được xem là con chung, nếu vợ nuôi thì người chồng buộc phải có nghĩa vụ cấp dưỡng”. Tuy nhiên, ông Hải cũng cho biết, nhiều người vợ cũng “khóc ròng” nếu ông chồng “cù nhầy” không chịu thi hành án. Chưa kể trong trường hợp hai người chưa đăng ký kết hôn mà chồng mất, khai sinh con chưa làm chỉ có con đường duy nhất là khởi kiện ra tòa yêu cầu xác định cha cho con.
Luật sư Trần Nhật Long Huy (Đoàn luật sư Bến Tre) kể lại một trường hợp: “Có một chị kiện yêu cầu xác định cha cho con, nhưng gia đình chồng không thừa nhận. Chị này yêu cầu giám định ADN. Gia đình chồng không cho phép quật mồ lấy ADN nên cơ quan chức năng cũng chịu thua. Cuối cùng chị này đành bỏ cuộc.”
“Muốn đảm bảo quyền lợi trọn vẹn, người phụ nữ phải kiên quyết yêu cầu đăng ký kết hôn khi sống chung. Thực hiện đăng ký kết hôn giúp người vợ an toàn mà con cái sinh ra cũng an toàn hơn về mặt quyền lợi pháp lý. Không những thế, khi đứa con chào đời, tờ đăng ký kết hôn sẽ chứng minh đứa trẻ được sinh ra từ một cuộc hôn nhân hợp pháp” - thẩm phán Hải khuyên.
NGUYÊN TRƯỜNG
