Dịp lễ, nhu cầu thuê xe tự lái để về quê, du lịch hoặc di chuyển tại điểm đến gia tăng, kéo theo sự sôi động của thị trường cho thuê xe. Tuy nhiên, để tránh những rắc rối phát sinh, thì người thuê xe cần lưu ý một số nội dung.
ThS - Luật sư Đặng Thị Thúy Huyền, Đoàn Luật sư TP.HCM, cho biết một trong những điểm thường xuyên phát sinh tranh chấp là tiền đặt cọc. Trong nhiều giao dịch, nội dung này được ghi nhận sơ sài, không làm rõ mục đích bảo đảm, điều kiện hoàn trả hoặc căn cứ khấu trừ. Trong khi đó, Điều 328 Bộ luật Dân sự 2015 xác định đặt cọc là biện pháp bảo đảm có hậu quả pháp lý rõ ràng, gắn với việc giao kết và thực hiện hợp đồng. Việc thiếu thỏa thuận cụ thể khiến tiền cọc dễ trở thành đối tượng tranh chấp.
Bên cạnh đó là trách nhiệm bồi thường khi xảy ra hư hỏng hoặc tai nạn. Điều 584 và Điều 585 Bộ luật Dân sự 2015 quy định việc bồi thường phải dựa trên thiệt hại thực tế, lỗi và mối quan hệ nhân quả. Tuy nhiên, nếu không có chứng cứ về tình trạng xe tại thời điểm bàn giao, việc xác định lỗi có thể gặp khó khăn, dẫn đến tranh chấp không chỉ về mức bồi thường mà còn về chủ thể chịu trách nhiệm.
Một rủi ro khác là vi phạm giao thông, đặc biệt là “phạt nguội”. Dù người điều khiển phương tiện là chủ thể chịu trách nhiệm chính, nhưng việc xử lý lại gắn với chủ sở hữu xe. Nếu hợp đồng không quy định rõ thời điểm và phạm vi sử dụng, việc xác định người vi phạm khi có thông báo xử phạt sau thời gian thuê có thể trở thành nguyên nhân tranh chấp kéo dài.
Luật sư cũng lưu ý, yếu tố bảo hiểm không phải lúc nào cũng bảo đảm an toàn tuyệt đối. Các hợp đồng bảo hiểm thường có điều khoản loại trừ trách nhiệm liên quan đến điều kiện người lái, mục đích sử dụng hoặc quy trình xử lý sự cố. Khi thuộc trường hợp bị loại trừ, nghĩa vụ tài chính có thể chuyển sang người thuê.
Ngoài ra, việc tự ý giao xe cho người khác điều khiển khá phổ biến trong các chuyến đi dài, cũng làm gia tăng rủi ro pháp lý. Nếu không được hợp đồng cho phép, hành vi này có thể bị xem là vi phạm nghĩa vụ sử dụng tài sản thuê, khiến việc xác định trách nhiệm khi xảy ra sự cố trở nên phức tạp.
Từ góc độ pháp lý, phần lớn tranh chấp phát sinh không nằm ở tình huống đặc biệt mà xuất phát từ việc thiết lập giao dịch thiếu chặt chẽ như hợp đồng không rõ ràng, biên bản bàn giao sơ sài hoặc thiếu chứng cứ về tình trạng tài sản. Khi đó, rủi ro nằm ở việc không có cơ sở để chứng minh khi xảy ra sự cố.
Do đó, để có một kỳ nghỉ lễ an toàn, vui vẻ, luật sư khuyến cáo các bên cần chủ động thiết lập và tuân thủ chặt chẽ các điều kiện ngay từ khâu giao kết và thực hiện hợp đồng.
Đối với bên cho thuê, cần lập hợp đồng với các điều khoản rõ ràng về thời hạn, quyền và nghĩa vụ của các bên, trong đó xác định cụ thể trách nhiệm của người thuê đối với các vi phạm an toàn giao thông trong thời gian sử dụng xe. Đồng thời lập biên bản bàn giao để ghi nhận tình trạng phương tiện tại thời điểm giao - nhận. Bên cho thuê cũng nên thu thập đầy đủ thông tin người thuê như giấy phép lái xe, thẻ căn cước, số điện thoại, địa chỉ liên hệ; trang bị các thiết bị giám sát như camera hành trình, định vị và chủ động kiểm tra thông tin phạt nguội để kịp thời xử lý.
Ở chiều ngược lại, người thuê xe cần đọc kỹ và ký kết hợp đồng đầy đủ, đặc biệt lưu ý các điều khoản về tiền đặt cọc, phạm vi sử dụng, trách nhiệm bồi thường và điều kiện áp dụng bảo hiểm. Khi nhận xe, cần kiểm tra thực tế tình trạng phương tiện, đối chiếu với biên bản bàn giao và chủ động ghi nhận bằng hình ảnh, video để làm căn cứ khi cần thiết. Trong quá trình sử dụng, người thuê phải tuân thủ quy định về an toàn giao thông, sử dụng xe đúng mục đích đã thỏa thuận, không tự ý giao xe cho người khác điều khiển nếu không được sự đồng ý của bên cho thuê. Đồng thời lưu giữ đầy đủ giấy tờ và phối hợp xử lý kịp thời khi phát sinh vi phạm, nhằm hạn chế tranh chấp và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình.
Liên quan đến chế tài, khoản 1 Điều 15 Nghị định 336/2025 quy định phạt tiền từ 8-10 triệu đồng đối với cá nhân, từ 16-20 triệu đồng đối với tổ chức kinh doanh dịch vụ cho thuê phương tiện không ký kết hợp đồng cho thuê xe tự lái với người thuê.
Đồng thời, theo khoản 2 Điều 15 nghị định này, hành vi không ký hợp đồng cho thuê phương tiện tự lái để kinh doanh vận tải bằng xe ô tô, vận tải nội bộ hoặc ký hợp đồng nhưng không thể hiện nội dung không kèm người lái cũng có thể bị phạt từ 10-15 triệu đồng đối với cá nhân, từ 20-30 triệu đồng đối với tổ chức.
