Người cao tuổi có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn được hỗ trợ ra sao?

Một số gia đình không đủ điều kiện chăm sóc cha mẹ, người thân nên phải gửi vào các cơ sở tôn giáo hoặc cơ sở tự phát. Pháp luật hiện hành đã có quy định ra sao để đảm bảo an sinh xã hội cho họ?

Điều kiện để người cao tuổi được tiếp nhận vào cơ sở trợ giúp xã hội

Theo Điều 10 Luật Người cao tuổi năm 2009, phụng dưỡng người cao tuổi là việc chăm sóc cả về vật chất và tinh thần, bảo đảm các nhu cầu thiết yếu như ăn, ở, đi lại, chăm sóc sức khỏe cũng như nhu cầu giao tiếp, sinh hoạt của người cao tuổi.

Luật quy định con, cháu và những người có nghĩa vụ nuôi dưỡng theo pháp luật về hôn nhân và gia đình phải thực hiện trách nhiệm phụng dưỡng.

Tùy điều kiện cụ thể, các chủ thể này có trách nhiệm bố trí nơi ở phù hợp, bảo đảm chi phí sinh hoạt, chăm sóc y tế, đồng thời phối hợp với nhau trong việc chăm sóc người cao tuổi.

Trường hợp không trực tiếp chăm sóc, người có nghĩa vụ phụng dưỡng vẫn phải có trách nhiệm đóng góp để bảo đảm việc chăm sóc, nuôi dưỡng theo quy định.

Luật cũng quy định chính sách an sinh xã hội dành cho những người cao tuổi có hoàn cảnh khó khăn. Cụ thể:

Theo điểm a và điểm c khoản 5 Điều 5 Nghị định 20/2021, người cao tuổi được hưởng trợ cấp xã hội hằng tháng gồm: Người thuộc hộ nghèo không có người có nghĩa vụ và quyền phụng dưỡng hoặc có những người này đang hưởng trợ cấp xã hội; và người từ đủ 80 tuổi trở lên không có lương hưu, trợ cấp bảo hiểm xã hội hoặc trợ cấp xã hội hằng tháng.

Mức chuẩn trợ giúp xã hội hiện hành là 360.000 đồng/tháng (Theo Điều 4 Nghị định 20/2021). Trên cơ sở mức chuẩn này, mức trợ cấp xã hội hàng tháng được xác định bằng công thức: mức chuẩn nhân với hệ số tương ứng, trong đó hệ số dao động từ 1,0 đến 2,5 tùy từng nhóm đối tượng theo quy định tại các phụ lục kèm theo nghị định.

Người cao tuổi có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn, không tự lo được cuộc sống và không có người chăm sóc tại cộng đồng thì được xem xét tiếp nhận vào cơ sở trợ giúp xã hội để nuôi dưỡng (theo điểm a khoản 1, Điều 24, Nghị định 20/2021).

Thủ tục đưa người cao tuổi có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn, không tự lo được cuộc sống và không có người chăm sóc tại cộng đồng vào cơ sở trợ giúp xã hội để được chăm sóc ra sao? Nghị định số 147/2025 quy định người dân hoặc người giám hộ nộp hồ sơ tại UBND cấp xã nơi cư trú.

Cơ quan chức năng tiến hành xác thực thông tin, thẩm định và ban hành quyết định tiếp nhận trong thời hạn không quá 10 ngày làm việc; trường hợp không đủ điều kiện phải trả lời bằng văn bản và nêu rõ lý do.

Việc chuẩn hóa, rút gọn quy trình được đánh giá là góp phần giúp các đối tượng yếu thế tiếp cận chính sách kịp thời, hạn chế tình trạng gửi gắm vào các cơ sở tự phát, thiếu kiểm soát.

Bảo đảm tiếp cận chính sách kịp thời

Trao đổi với PLO, ông Bùi Văn Thuyết, Giám đốc Trung tâm Công tác xã hội và Quỹ Bảo trợ trẻ em tỉnh Bình Dương, cho biết việc tiếp nhận, chăm sóc tại các cơ sở bảo trợ xã hội hiện được thực hiện theo đúng quy định pháp luật.

“Nhóm đối tượng được chăm sóc miễn phí chủ yếu là người cao tuổi cô đơn, không có người phụng dưỡng hoặc có nhưng không đủ điều kiện chăm sóc, đồng thời không có khả năng sống tại cộng đồng.

Những trường hợp này khi được cơ quan có thẩm quyền xác định, lập hồ sơ đầy đủ sẽ được tiếp nhận vào trung tâm và được chăm sóc, nuôi dưỡng miễn phí” - ông Thuyết cho hay.

Ngoài ra, trung tâm còn tiếp nhận những người lang thang, cơ nhỡ do địa phương phát hiện và lập hồ sơ. Với những người có dấu hiệu liên quan đến sức khỏe tâm thần thì cần được theo dõi chặt chẽ, chăm sóc lâu dài.

Bên cạnh đó là các nhóm yếu thế khác như trẻ em mồ côi, bị bỏ rơi, trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn.

Đáng chú ý, theo ông Thuyết, hiện nay còn có những người cao tuổi vẫn còn gia đình nhưng người thân không đủ điều kiện để trực tiếp chăm sóc. Với trường hợp này, gia đình có thể làm thủ tục gửi vào trung tâm và đóng kinh phí theo quy định để được chăm sóc.

Thực tế cho thấy, nhiều trường hợp người cao tuổi không nơi nương tựa, kể cả thuộc diện gia đình chính sách nhưng không còn người chăm sóc, đã được địa phương lập hồ sơ và đưa vào cơ sở trợ giúp xã hội để nuôi dưỡng.

Theo Sở Y tế TP.HCM, người đứng đầu cơ sở trợ giúp xã hội được giao thẩm quyền quyết định tiếp nhận đối tượng theo phân cấp quản lý của UBND TP.HCM. Trước khi tiếp nhận, UBND cấp xã có trách nhiệm liên hệ với cơ sở để bảo đảm điều kiện phù hợp.

Người cao tuổi khi được tiếp nhận vào cơ sở trợ giúp xã hội được bảo đảm quyền lợi như cấp thẻ bảo hiểm y tế, hỗ trợ giáo dục, đào tạo nghề; khi qua đời, người tổ chức mai táng được hỗ trợ chi phí theo quy định.

Đáng chú ý, đối với các khu vực trước đây thuộc tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu và Bình Dương (nay thuộc TP.HCM), các chính sách hiện hành vẫn được duy trì cho đến khi có quy định thay thế, nhằm bảo đảm tính liên tục của hệ thống an sinh.

Cách mua BHYT cho trẻ khuyết tật học tại trung tâm bảo trợ