Sau thời gian điều trị bệnh, nhà văn, nhà thơ Mường Mán qua đời do nhồi máu cơ tim vào chiều 28-1, hưởng thọ 79 tuổi. Ông tên thật Trần Văn Quảng (sinh năm 1947), là nhà văn, nhà thơ, họa sĩ, nhà biên kịch, một gương mặt đa tài của đời sống văn học - nghệ thuật Việt Nam.
Trước sự ra đi của người cầm bút bền bỉ suốt nhiều thập niên, nhiều nhà văn, nhà thơ và văn nghệ sĩ đã bày tỏ niềm tiếc thương, nhắc đến một hành trình sáng tạo liền mạch, cùng những đóng góp âm thầm nhưng bền sâu cho đời sống văn học, nghệ thuật.
Cây bút có sức viết dồi dào
Không cầm được cảm xúc khi trao đổi với PLO, nhà văn Bích Ngân, Chủ tịch Hội Nhà văn TP.HCM cho biết trước ngày đất nước thống nhất, nhà văn Mường Mán đã bước vào con đường sáng tác và bền bỉ lao động chữ nghĩa suốt nhiều thập niên.
“Nhà văn, nhà thơ Mường Mán là cây bút có sức viết dồi dào, để lại nhiều tác phẩm ghi dấu trong đời sống văn học. Có thời điểm, sách của ông được in hàng chục nghìn bản, nhiều tác phẩm được chuyển thể thành phim và đến nay vẫn được nhiều thế hệ độc giả nhớ đến” - nhà văn Bích Ngân tâm sự.
Với nhà văn Bích Ngân, truyện ngắn của nhà văn Mường Mán gây ấn tượng bởi chiều sâu nhân văn, lặng lẽ đi vào thân phận con người. Trong giới sáng tác, sự ra đi của ông là một mất mát không nhỏ, bởi ông có nhiều đóng góp cho văn học với hành trình sáng tác âm thầm, bền bỉ và nghiêm cẩn.
Những năm gần đây, nhà văn Mường Mán ít xuất hiện trước công chúng. Thời kỳ sung sức nhất của ông là những năm 1980, 1990 và đầu những năm 2000, khi được đánh giá là cây bút viết khỏe, với nhân vật giàu đời sống, đậm hơi thở hiện thực.
Dù được nhiều người biết đến với vai trò chủ một quán ăn món Huế - nơi bạn bè văn nghệ thường tụ họp ngoài đời, ông sống kín đáo, giàu chiều sâu nội tâm.
Nhớ lại kỷ niệm gần nhất, bà Bích Ngân cho biết tại kỳ Đại hội Hội Nhà văn Việt Nam vừa qua, nhà văn Mường Mán từng dự định tham dự dù đã nhiều năm không sinh hoạt hội, nhưng vì sức khỏe không đảm bảo nên đành lỡ hẹn. Cuộc điện thoại kéo dài hôm đó, theo bà, cho thấy ông là người sống tình cảm, nặng lòng với văn chương và bạn bè.
Cùng cảm xúc với nhà văn Bích Ngân, khi hay tin Mường Mán qua đời, nhà văn Trầm Hương cho biết bà không khỏi bàng hoàng. Dù hiểu quy luật tuổi tác là điều khó tránh, nhưng theo bà, mỗi lần một người cầm bút ra đi đều để lại nỗi ngậm ngùi, bởi còn nhiều tác phẩm chưa được giới thiệu.
Nhớ về Mường Mán, nhà văn Trầm Hương cho biết khi ông trở lại Sài Gòn sinh sống, trong bối cảnh đời sống còn nhiều khó khăn, bạn bè văn nghệ đã chung tay hỗ trợ để ông tìm được nơi an cư tại quận Gò Vấp.
Điều bà trân trọng nhất ở nhà văn, nhà thơ Mường Mán là tinh thần lao động chữ nghĩa bền bỉ, không đứt gãy qua những biến động của thời cuộc.
“Sau này, nhà văn, nhà thơ Mường Mán cùng vợ mở quán ruốc, mang hương vị Huế vào đời sống thường nhật, đồng thời là nơi gặp gỡ, sẻ chia của bạn bè văn chương. Dù nhiều trăn trở, ông vẫn giữ được mạch sáng tác liền lạc, không đứt gãy. Ông còn tham gia làm phim, hòa nhập với đời sống mới và để lại dấu ấn riêng” - nhà văn Trầm Hương tâm sự.
Bền bỉ với văn chương đến tận cuối đời
Gắn bó lâu năm với nhà văn, nhà thơ Mường Mán, nhà thơ Lê Thiếu Nhơn nhận định ông là cây bút đa tài, viết được văn xuôi, thơ và kịch bản phim. Điều đáng quý nhất ở ông là sự bền bỉ: Dù nhiều thăng trầm, ông chưa bao giờ rời xa văn chương.
Từ sáng tác cho tuổi mới lớn đến tiểu thuyết Muối trăm năm, hành trình cầm bút của ông diễn ra liên tục, nghiêm cẩn.
“Nhà văn, nhà thơ Mường Mán thường viết về đời sống thường nhật, chú trọng mối quan hệ giữa con người với con người và luôn đứng về phía những phận đời yếu thế. Trong đời sống riêng, ông may mắn có người vợ tri âm, tri kỷ, âm thầm đồng hành, giúp ông toàn tâm sáng tác” - nhà thơ Lê Thiếu Nhơn tâm sự.
Những năm cuối đời, khi sức khỏe suy giảm, nhà văn Mường Mán vẫn cố gắng ra quán gặp bạn bè văn chương khi còn có thể. Ông luôn mong được trò chuyện cùng bạn hữu, còn người vợ thì mong bạn bè đến thăm để ông bớt cô quạnh trong những ngày bệnh tật. Lần gặp cuối cùng, theo nhà thơ Lê Thiếu Nhơn, là vào khoảng tháng 9 hoặc 10, khi ông vẫn còn tỉnh táo và ngồi trò chuyện cùng bạn bè.
Một chiêm nghiệm khiến nhà thơ Lê Thiếu Nhơn nhớ mãi là lời Mường Mán từng nói: "Khi còn sung sức, ông viết cho chính mình, chưa nghĩ đến bạn đọc; đến lúc hiểu độc giả cần gì thì lại không còn đủ sức viết". Đây là sự ngộ ra chân thành và sâu sắc về hành trình sáng tạo của người cầm bút.
Nhiều tác phẩm nổi bật
Nhà văn, nhà thơ Mường Mán được biết đến nhiều với văn xuôi, từ năm 17 tuổi, ông đã sớm gây chú ý với những bài thơ giàu cảm xúc, mang vẻ đẹp lãng mạn và chiều sâu nội tâm.
Những câu thơ như: “Tay nhớ ai mà tay bối rối/ Áo thương ai lồng lộng đôi tà…” hay “Người đi tìm lá ngậm ngùi/ Ta về đốt lửa hong lời gió mưa” cho thấy một giọng điệu tinh tế, giàu ám ảnh, sớm định hình cá tính sáng tác của ông.
Bên cạnh văn và thơ, nhà văn Mường Mán còn có niềm đam mê hội họa từ thời học sinh tại Trường Quốc học Huế. Đến những năm cuối đời, ông quay lại với cây cọ, tập trung cho đam mê vẽ tranh như một sự trở về với tuổi trẻ.
Trong lĩnh vực văn xuôi, Mường Mán để lại nhiều tác phẩm được bạn đọc biết đến như Lá tương tư, Thương nhớ người dưng, Bâng khuâng như bướm, Khóc nữa đi sớm mai… Ông cũng là tác giả của nhiều tiểu thuyết như Hồng Hạ, Kiều Dũng, Ngon hơn trái cấm, Tuần trăng mê hoặc, Mùa thu tóc rối, Bèo nước long đong, Muối trăm năm, Cạn chén tình…
Ở mảng thơ, ông từng xuất bản các tập Vọng (1995) và Dịu khúc (2008), trong đó Dịu khúc do Nhà xuất bản Trẻ phát hành nhân kỷ niệm 45 năm cầm bút.
Ngoài ra, Mường Mán còn là biên kịch của nhiều bộ phim như Người trong cuộc, Tiếng đờn kìm (Chuyện Ngã Bảy), Gió qua miền tối sáng, Trăng không mùa, Duyên phận…, góp phần tạo dấu ấn riêng trong đời sống nghệ thuật đương đại.
Linh cữu nhà văn Mường Mán được quàn tại số 78/21/14 Nguyễn Văn Khối, phường Thông Tây Hội, TP.HCM.
Lễ nhập quan được cử hành lúc 6 giờ ngày 29-1; lễ động quan diễn ra lúc 6 giờ ngày 31-1. Sau đó, linh cữu được hỏa táng tại Trung tâm hỏa táng Bình Hưng Hòa (TP.HCM).
