Trong một diễn biến căng thẳng và đầy kịch tính ngày 3-1, các lực lượng Mỹ đã thực hiện một loạt cuộc không kích trong đêm nhằm vào Venezuela.
Chính phủ Venezuela tuyên bố các cuộc tấn công đã đánh trúng thủ đô Caracas cũng như các bang Miranda, La Guaira và Aragua.
Các đoạn video lan truyền rộng rãi trên mạng xã hội cho thấy hình ảnh được cho là máy bay bay trên đầu và các vụ nổ tại Caracas.
Trong một bài đăng trên nền tảng Truth Social, Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố Washington đã phát động một "cuộc tấn công quy mô lớn" vào Venezuela, đồng thời khẳng định nhà lãnh đạo nước này là Tổng thống Nicolás Maduro cùng phu nhân đã bị bắt giữ và bị đưa ra khỏi lãnh thổ.
Ông Trump có tìm kiếm sự ủy quyền từ Quốc hội không?
Theo báo AS, không có dấu hiệu nào cho thấy ông Trump đã tìm kiếm hoặc nhận được sự ủy quyền trước từ Quốc hội trước khi ra lệnh thực hiện các cuộc không kích. Nguồn tin của đài CNN cũng cho hay nhà lãnh đạo Mỹ chưa thông báo cho cơ quan lập pháp này.
Tháng trước, ông Trump đã công khai tuyên bố rằng ông không tin cần phải có sự chấp thuận của Quốc hội để phát động các cuộc tấn công vào các mục tiêu tại Venezuela, bao gồm cả các cuộc tấn công trên bộ. Ông cho biết có thể sẽ thông báo vắn tắt cho Quốc hội nhưng sẽ không tìm kiếm sự ủy quyền pháp lý chính thức.
Vào tháng 12 vừa qua, Hạ viện Mỹ đã bác 2 dự thảo nghị quyết kiềm chế chiến dịch của ông Trump nhằm vào Venezuela. Các dự thảo nghị quyết này vốn dĩ sẽ yêu cầu sự chấp thuận của Quốc hội đối với các hành động quân sự trong tương lai chống lại Venezuela.
Như vậy, Quốc hội đã không áp đặt các giới hạn mới theo luật định đối với quyền hạn của Tổng thống.
Ông Trump có quyền hạn gì để tấn công Venezuela?
Theo Hiến pháp Mỹ, chỉ Quốc hội mới có quyền tuyên chiến. Tuy nhiên, Tổng thống giữ vai trò là Tổng tư lệnh các lực lượng vũ trang - một vai trò mà các đời tổng thống thuộc cả hai đảng đều diễn giải là mang lại thẩm quyền rộng rãi để sử dụng vũ lực quân sự mà không cần tuyên chiến chính thức.
Đạo luật hiện đại then chốt điều chỉnh lĩnh vực này là Đạo luật Quyền hạn Chiến tranh năm 1973 (War Powers Resolution of 1973).
Theo luật này, Tổng thống chỉ có thể đưa lực lượng Mỹ vào tham chiến trong những trường hợp hạn chế, bao gồm tình trạng khẩn cấp quốc gia do một cuộc tấn công vào Mỹ, lãnh thổ hoặc lực lượng vũ trang của Mỹ.
Chính quyền ông Trump dường như đang dựa vào lý do khẩn cấp này trong trường hợp của Venezuela.
Luật cũng yêu cầu Tổng thống phải thông báo cho Quốc hội trong vòng 48 giờ kể từ khi đưa lực lượng Mỹ vào tham chiến hoặc vào lãnh thổ nước ngoài khi đã được trang bị sẵn sàng chiến đấu.
Tính đến thời điểm hiện tại, chưa có xác nhận công khai nào về việc thông báo này đã được đệ trình.
Một khi lực lượng Mỹ đã tham gia vào các hoạt động thù địch, Đạo luật Quyền hạn Chiến tranh cho phép Tổng thống 60 ngày để rút quân trừ khi Quốc hội tuyên chiến, thông qua một sự ủy quyền cụ thể, hoặc gia hạn thời hạn trên.
Thêm 30 ngày nữa được cho phép nếu cần thiết để rút quân an toàn.
Lý lẽ pháp lý khả dĩ của chính quyền ông Trump
Ông Trump và các quan chức cấp cao đã nhiều lần mô tả các hành động trước đó của Mỹ liên quan Venezuela (bao gồm các cuộc tấn công vào tàu thuyền và ít nhất một cuộc tấn công bằng máy bay không người lái được báo cáo) là một phần của chiến dịch chống buôn bán ma túy và cái mà họ gọi là "khủng bố ma túy".
Theo các nguồn tin, Nhà Trắng và Bộ Tư pháp đã dựa vào các bản ghi nhớ pháp lý nội bộ (chưa được công bố), lập luận rằng các cuộc tấn công chống lại các tàu và cơ sở liên quan đến Venezuela là hợp pháp vì chúng nhắm vào các mạng lưới ma túy và có thể so sánh với các hoạt động chống khủng bố nhắm vào các chủ thể phi nhà nước.
Những lập luận tương tự đã được các chính quyền trước đây sử dụng để biện minh cho hành động quân sự mà không cần sự ủy quyền rõ ràng của Quốc hội.
