Quán cà phê, nhà hàng, quán ăn... cần đặc biệt chú ý điều này khi phát nhạc phục vụ khách

Từ ngày 1-7, các cơ sở kinh doanh F&B (dịch vụ ẩm thực và đồ uống) phát nhạc phục vụ khách bắt buộc phải trả phí bản quyền. Việc dùng tài khoản cá nhân không đồng nghĩa có quyền khai thác thương mại, đòi hỏi chủ quán thay đổi tư duy vận hành để tránh các rủi ro pháp lý.

Khi âm nhạc không còn là món quà miễn phí

"Mở một bản nhạc trên các nền tảng như Youtube hoặc Spotify để không khí quán cà phê vui hơn” là suy nghĩ của nhiều chủ quán cà phê hoặc cửa hàng dịch vụ ăn uống. Ghi nhận tại năm cửa hàng trà sữa, cà phê nhỏ lẻ trên trục đường Quang Trung (TP.HCM), các chủ quán cho biết vẫn mơ hồ về việc phải trả phí bản quyền khi mở nhạc, ngay cả khi mở trên các ứng dụng nghe nhạc miễn phí. Thậm chí ba trong số năm chủ quán cho rằng âm nhạc chỉ là phần phụ “để mở cho có không khí”.

Anh Trịnh Thanh, chủ một quán cà phê trên đường Phan Huy Ích (TP.HCM), cũng có đồng quan điểm. Để cá nhân hóa “gu” âm nhạc của quán và giúp quá trình trải nghiệm của khách không bị gián đoạn bởi quảng cáo, mỗi tháng anh đều chi hơn 200.000 đồng để mua tài khoản Premium trên ứng dụng trực tuyến. Anh Thanh thừa nhận bản thân luôn đinh ninh việc bỏ chi phí mua tài khoản cao cấp đồng nghĩa với việc đã hoàn thành nghĩa vụ trả phí bản quyền sử dụng âm nhạc.

Tuy nhiên, đây là một lầm tưởng tai hại phổ biến trong ngành F&B hiện nay khi đánh đồng quyền tiếp cận cá nhân với quyền biểu diễn công khai.

Dưới góc nhìn pháp lý, Luật sư Lê Thị Thùy Trang, Đoàn Luật sư TP.HCM, nhìn nhận các doanh nghiệp F&B đang nhầm lẫn giữa quyền sử dụng cá nhân và quyền khai thác thương mại. Việc mua các tài khoản "premium" cho phép bạn nghe nhạc không quảng cáo, chất lượng cao nhưng không thay bạn trả tiền cho nhạc sĩ.

Trong khi đó, muốn phát nhạc tại nơi kinh doanh cần phải trả một khoản phí riêng gọi là quyền biểu diễn công khai, tách biệt hoàn toàn với phí nghe nhạc cá nhân.

"Theo quy định của Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi năm 2025, việc phát nhạc tại quán cà phê, nhà hàng hoặc các không gian phục vụ khách hàng được xem là hành vi khai thác tác phẩm nhằm mục đích thương mại. Do đó, nghĩa vụ trả tiền bản quyền cho chủ sở hữu quyền tác giả có thể phát sinh bất kể nguồn nhạc được phát từ Spotify, Apple Music, YouTube, Zing MP3 hay bất kỳ nền tảng nào khác", LS Trang nhấn mạnh.

Cũng theo luật sư Trang, căn cứ Điều 34 Nghị định 17/2023/NĐ-CP (được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 134/2026/NĐ-CP) và các văn bản hướng dẫn liên quan, pháp luật không bắt buộc doanh nghiệp phải liên hệ xin phép từng tác giả đối với từng tác phẩm riêng lẻ. Tuy nhiên, doanh nghiệp bắt buộc phải có trách nhiệm thanh toán tiền bản quyền đối với hoạt động phát nhạc tại địa điểm kinh doanh phục vụ khách hàng theo đúng quy định.

Ở góc nhìn quản trị, ông Đỗ Duy Thanh, Giám đốc Công ty Tư vấn FnB Director, nhìn nhận nhiều đơn vị kinh doanh F&B đang xem nhẹ vai trò của âm nhạc khi chỉ coi đó là công cụ tạo không khí. Trong khi đó, âm nhạc thực chất là một thành phần cốt lõi của trải nghiệm dịch vụ, tác động trực tiếp đến hành vi tiêu dùng, vận hành cũng như doanh thu của quán.

“Một quán cà phê làm việc cần âm nhạc khác với nhà hàng gia đình. Một nhà hàng cao cấp cần âm nhạc khác với quán bia thủ công... Nếu chọn đúng, âm nhạc giúp thương hiệu có cá tính rõ hơn, giúp khách dễ nhập cuộc hơn và làm cho trải nghiệm trở nên có chủ đích hơn. Cạnh đó, âm nhạc cũng ảnh hưởng đến hành vi tiêu dùng, vì vậy, âm nhạc không chỉ là vấn đề cảm xúc mà còn liên quan đến vận hành và doanh thu”, ông Thanh nói.

Cũng theo vị này, hiện nay mức độ tuân thủ bản quyền âm nhạc, hay bản quyền tranh ảnh trưng bày trong cửa hàng đang có sự phân hóa không đồng đều trong nhóm ngành F&B. Ông Thanh cho biết sự tuân thủ sớm thường diễn ra ở nhóm các khách sạn lớn, chuỗi nhà hàng, trung tâm thương mại, thương hiệu quốc tế hoặc mô hình có vốn đầu tư bài bản, bởi họ có bộ phận pháp lý, bộ phận vận hành và quy trình kiểm soát rủi ro rõ hơn.

Trong khi đó, nhiều quán độc lập, quán cà phê nhỏ, nhà hàng gia đình hoặc mô hình mới khởi nghiệp vẫn chưa xem bản quyền âm nhạc là một hạng mục tuân thủ cần quản lý nghiêm túc.

Ông Đỗ Duy Thanh chỉ ra ba nguyên nhân dẫn đến thực trạng này. Đầu tiên là do thói quen xem âm nhạc là thứ "có sẵn, miễn phí". Thứ hai là nhiều người hiểu chưa đúng về chữ “miễn phí”. Nguyên nhân này gắn liền với nguyên nhân thứ ba là nhầm lẫn giữa tài khoản cá nhân và quyền sử dụng thương mại.

"Chúng ta phải hiểu rằng, không phải cứ nhạc ghi “free” (miễn phí), “no copyright” (không bản quyền), “royalty-free” (miễn phí bản quyền) là nhà hàng được quyền mở miễn phí trong không gian kinh doanh. Cần phân biệt rất rõ giữa miễn phí nghe, miễn phí tải, miễn phí dùng cho video cá nhân và quyền phát nhạc tại một địa điểm thương mại. Vì vậy, với cơ sở kinh doanh, câu hỏi không phải là “bài nhạc này có miễn phí không”, mà là “giấy phép có cho phép sử dụng thương mại và phát tại địa điểm kinh doanh hay không”", ông Thanh bày tỏ.

Thực tế, nhiều nền tảng phát nhạc trực tuyến đều có quy định rõ trong điều khoản và điều kiện rằng giới hạn dịch vụ cho mục đích cá nhân, phi thương mại.

Để bản quyền âm nhạc không phải là gánh nặng chi phí

Trước nỗi lo về bản quyền, anh Trịnh Thanh cho biết đang tìm hiểu vấn đề trả phí âm nhạc cho mô hình thương mại nhưng lo ngại điều này sẽ khiến quán gánh thêm một khoản chi phí mới.

Giải quyết bài toán trên, ông Đỗ Duy Thanh cho rằng chi phí bản quyền âm nhạc sẽ chỉ là gánh nặng nếu doanh nghiệp tiếp cận theo kiểu bị động.

"Tôi cho rằng bản quyền âm nhạc không nên được nhìn như “kẻ bào mòn lợi nhuận”. Cách tiếp cận đúng là đưa bản quyền âm nhạc vào ngân sách vận hành ngay từ đầu", ông Thanh nhấn mạnh.

Theo vị này, bản chất áp lực kinh doanh không đến từ một khoản phí nhạc nền riêng lẻ, mà đến từ hiện tượng cộng dồn chi phí tuân thủ (thuế, hóa đơn, bảo hiểm lao động, an toàn thực phẩm, PCCC, bảo hộ nhãn hiệu...). Khi tất cả quy chuẩn được siết chặt, doanh nghiệp buộc phải cơ cấu lại mô hình lợi nhuận.

Tuy nhiên, cần phân loại mô hình cho đúng. Với quán ăn phổ thông, nhà hàng gia đình, quán cà phê nhỏ hoặc mô hình chỉ mở nhạc nền nhẹ, bản quyền âm nhạc là chi phí tuân thủ cần tính đúng nhưng chưa chắc là khoản quá lớn. Ngược lại, với mảng ẩm thực giải trí, chi phí tác quyền âm nhạc có thể trở thành chi phí trọng yếu.

Với acoustic, phòng trà, bar, lounge có DJ, beer club hoặc nhà hàng biểu diễn trực tiếp, âm nhạc là một phần của sản phẩm bán ra. Vì vậy, chi phí tác quyền phải được xem là chi phí chuyên nghiệp, tương tự chi phí nghệ sĩ, âm thanh, ánh sáng, truyền thông sự kiện và nhân sự vận hành chương trình.

Ông Thanh cũng nhấn mạnh trong bối cảnh hiện nay, doanh nghiệp không nên chỉ than phiền về chi phí, mà cần đặt câu hỏi: mô hình kinh doanh của mình đã đủ khỏe để hấp thụ chi phí tuân thủ hay chưa?

"Nếu một nhà hàng chỉ có thể tồn tại bằng cách bỏ qua thuế, bảo hiểm, an toàn thực phẩm, bản quyền hoặc các nghĩa vụ pháp lý cơ bản thì mô hình đó chưa thật sự bền vững. Ngược lại, một mô hình được thiết kế đúng phải tính đủ chi phí, định giá đúng, vận hành hiệu quả và vẫn có lợi nhuận hợp lý", ông Thanh bày tỏ.

luật sư Lê Thị Thùy Trang cũng khuyến nghị trong bối cảnh Việt Nam ngày càng hội nhập sâu rộng và tăng cường bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ, doanh nghiệp F&B cần sớm chuyển từ tư duy “sử dụng trước, xử lý sau” sang tư duy “Tuân thủ ngay từ đầu”. Chi phí bản quyền có thể là một khoản đầu tư nhỏ, nhưng việc vi phạm quyền tác giả có thể dẫn đến những rủi ro pháp lý và uy tín lớn hơn rất nhiều.

Đề xuất miễn thuế thu nhập với tiền hỗ trợ nhà ở của người lao động