Nga ngày 24-5 đã phóng một tên lửa siêu thanh Oreshnik có khả năng mang đầu đạn hạt nhân trong một trong những đợt tập kích đường không lớn nhất nhằm vào thủ đô Kiev (Ukraine) kể từ khi chiến sự bùng phát.
Đây là lần thứ ba loại tên lửa đạn đạo tầm trung này được ghi nhận sử dụng tại Ukraine kể từ năm 2024, cho thấy Moscow ngày càng sẵn sàng triển khai những loại vũ khí thử nghiệm mạnh nhất của mình trong cuộc xung đột.
Dù Nga đã sử dụng nhiều loại tên lửa khác nhau trong hơn bốn năm chiến sự, các nhà phân tích quân sự cho biết chưa có loại nào sở hữu tầm bắn, tốc độ và sức công phá tương đương Oreshnik.
Dưới đây là những gì đã biết về loại vũ khí này và vì sao nó đáng chú ý, theo kênh Channel NewsAsia.
Oreshnik là gì?
Oreshnik được đặt theo từ tiếng Nga chỉ cây phỉ. Đây là một tên lửa đạn đạo tầm trung (IRBM), nghĩa là có thể tấn công mục tiêu ở khoảng cách từ 3.000 km đến 5.500 km. Điều này đặt toàn bộ châu Âu vào trong tầm bắn.
Giới chức quân sự Ukraine nói vào năm 2024 rằng tên lửa này có thể đạt tốc độ tới Mach 11 (khoảng 13.580 km/giờ), tức gấp 11 lần tốc độ âm thanh.
Truyền thông nhà nước Nga tuyên bố tên lửa này chỉ mất khoảng 11 phút để tới một căn cứ không quân ở Ba Lan và 17 phút để tới trụ sở NATO tại Bỉ.
Theo Điện Kremlin, Oreshnik là loại vũ khí “tối tân” không thể bị đánh chặn.
Tổng thống Nga Vladimir Putin cho biết vào năm 2024 rằng các thành phần hủy diệt của tên lửa có thể đạt nhiệt độ gần tương đương bề mặt Mặt Trời.
“Vì vậy, mọi thứ ở tâm vụ nổ sẽ bị nghiền nát thành những mảnh cực nhỏ, thành các hạt cơ bản, về cơ bản là thành bụi” - ông Putin nói.
Theo các chuyên gia quân sự, điều đáng chú ý nhất là Oreshnik có thể được trang bị đầu đạn hạt nhân.
Bộ Quốc phòng Mỹ mô tả Oreshnik là một tên lửa đạn đạo tầm trung “mang tính thử nghiệm”, được cho là phát triển dựa trên tên lửa đạn đạo liên lục địa RS-26 Rubezh của Nga.
Tên lửa đặc biệt mạnh
Các chuyên gia cho biết sức mạnh của Oreshnik nằm ở sự kết hợp giữa tốc độ, tầm bắn và thiết kế đầu đạn.
Đây là hệ thống đầu đạn hồi quyển độc lập đa mục tiêu (MIRV), nghĩa là mỗi đầu đạn có thể tách ra và tấn công nhiều mục tiêu khác nhau chỉ trong một đòn đánh.
Theo cơ quan tình báo quân sự Ukraine, Oreshnik có sáu đầu đạn, mỗi đầu đạn mang sáu bom con. Điều này đồng nghĩa tên lửa có thể tạo ra tới 36 đòn tấn công riêng biệt trên một khu vực mục tiêu, theo TS Nah Liang Tuang, nghiên cứu viên tại Trường Nghiên cứu Quốc tế S Rajaratnam (RSIS).
Ông Nah nói rằng điều này khiến Oreshnik có sức hủy diệt “rất lớn” ngay cả khi không mang đầu đạn hạt nhân.
“Ngay cả khi mỗi đầu đạn chỉ mang thuốc nổ thông thường, rất nhiều mục tiêu vẫn có thể bị phá hủy hoàn toàn, khiến nó trở thành loại tên lửa có thể tạo ra cả một cuộc không kích chỉ với một lần phóng” - TS Nah giải thích.
“Đáng lo hơn nữa là Oreshnik lao tới với tốc độ vượt xa siêu vượt âm, khiến việc đánh chặn cực kỳ khó khăn hoặc gần như không thể với năng lực phòng thủ tên lửa đạn đạo mà Ukraine hiện có” - theo vị chuyên gia.
Tổng thống Putin tuyên bố Oreshnik có khả năng phá hủy cả các boong-ke ngầm ở độ sâu “ba, bốn tầng hoặc hơn”, đồng thời miễn nhiễm trước mọi hệ thống phòng thủ tên lửa.
So với các tên lửa khác của Nga thì sao?
Ngoài Oreshnik, Nga cũng đã sử dụng tên lửa đạn đạo phóng từ trên không siêu vượt âm Kinzhal để tấn công các mục tiêu đặc biệt quan trọng.
Tốc độ rất cao của Kinzhal (tới Mach 10) cùng khả năng cơ động khi bay giúp nó né tránh hệ thống phòng không, dù Ukraine tuyên bố đã bắn hạ được một số quả.
Oreshnik được cho là còn khó đánh chặn hơn Kinzhal.
Tuy vậy, một số chuyên gia cho rằng dù tên lửa này có thể đạt tốc độ siêu vượt âm, nó không thể cơ động theo cách của các tên lửa siêu vượt âm điển hình.
“Cũng như các tên lửa đạn đạo tầm trung và liên lục địa khác, các đầu đạn của nó đi vào khí quyển và lao tới mục tiêu ở tốc độ siêu vượt âm” - ông Marcin Andrzej Piotrowski, nhà phân tích tại Viện Các vấn đề Quốc tế Ba Lan (PISM), nói vào năm 2024.
“Nhưng không giống các vũ khí siêu vượt âm thực thụ, đầu đạn của Oreshnik không thực hiện các động tác cơ động ở tốc độ siêu vượt âm - yếu tố vốn sẽ khiến hoạt động của các hệ thống phòng thủ tên lửa trở nên khó khăn hơn” - ông nói thêm.
Oreshnik đã gây ra những thiệt hại gì?
Trong cả ba lần tấn công nhằm vào Ukraine cho đến nay, Oreshnik đều được sử dụng mà không mang đầu đạn hạt nhân. Vụ tấn công đầu tiên diễn ra tại Dnipro vào năm 2024 với mức độ thiệt hại nhìn thấy được khá hạn chế.
Hãng AFP ghi nhận mái của một tòa nhà bị thổi bay và nhiều cây cối bị cháy sém, trong khi người dân mô tả họ nghe thấy “âm thanh địa ngục” cùng những luồng sáng chói lòa.
Tháng 1 năm nay, theo giới chức địa phương, tên lửa này đã đánh trúng một kho khí đốt lớn ở vùng Lviv phía tây Ukraine.
Trong đợt tấn công hôm 24-5 tại khu vực Kiev - cũng bao gồm UAV và các loại tên lửa khác - đã có 4 người thiệt mạng. Lực lượng cứu hộ phải dập lửa và tìm kiếm trong đống đổ nát của nhiều công trình bị hư hại nặng, bao gồm nhà ở, trung tâm thương mại, bảo tàng, nhà hát, trường học và đại học.
Một cư dân Ukraine kể lại rằng trần của ga tàu điện ngầm đã rơi xuống sau khi người dân xuống trú ẩn dưới lòng đất.
Vì sao Oreshnik đáng chú ý?
Không giống phần lớn vũ khí chiến trường khác của Nga, tầm bắn của Oreshnik cho phép nó vươn tới toàn bộ châu Âu, bao gồm cả các căn cứ quân sự của Mỹ trên lục địa này.
Đồng thời, các chuyên gia cho biết không có cách nào xác định liệu một tên lửa Oreshnik đang bay tới mang đầu đạn hạt nhân hay đầu đạn thông thường cho đến khi nó đánh trúng mục tiêu, làm gia tăng mức độ bất định trong mọi kịch bản leo thang tiếp theo.
Các nhà phân tích nhận định việc sử dụng Oreshnik mang ý nghĩa là một vũ khí tâm lý không kém gì vũ khí chiến trường.
TS Nah cho rằng điều này phản ánh kiểu “phô trương thanh thế quân sự” cổ điển, ám chỉ các hành động đe dọa công khai gây lo ngại cho đối phương.
