Hội đồng Luật sư (LS) toàn quốc (Liên đoàn LS Việt Nam) vừa thông qua đề án thay đổi trang phục của LS khi tham gia phiên tòa do Ban Thường vụ Liên đoàn LS trình. Theo đó, LS sẽ mặc áo choàng đen, bên trong là trang phục chỉn chu (sơ mi trắng kèm nơ trắng hoặc cà vạt).
Đề xuất thay đổi trang phục của LS khi tham gia phiên tòa đã nhận được sự bàn luận sôi nổi của giới LS.
ThS LÊ BÁ ĐỨC, Công ty Luật TNHH Luật Hoàng và Cộng sự:
Khẳng định vị thế và bản sắc luật sư
Xét dưới góc độ chính sách và lý luận nhà nước pháp quyền, đây là bước đi cần thiết để khẳng định vị thế và bản sắc của đội ngũ LS trong nền tư pháp hiện đại. Việc chuyển đổi sang áo choàng mang lại hai giá trị thực tế mà âu phục hiện tại không làm được:
Thứ nhất, áo choàng giúp che đi sự khác biệt về trang phục cá nhân bên trong. Dù LS giàu hay nghèo, đến từ hãng luật lớn hay văn phòng nhỏ, khi khoác lên mình tấm áo choàng, họ đều bình đẳng về mặt hình thức. Điều này giúp HĐXX và công chúng tập trung vào lập luận pháp lý thay vì bị phân tâm bởi vẻ ngoài hay đẳng cấp trang phục của LS.
Thứ hai, tương tự như áo blouse trắng của bác sĩ, áo choàng tạo ra ranh giới tâm lý. Khi khoác áo vào, LS ý thức rõ mình đang bước vào hoạt động tố tụng chuyên nghiệp, đại diện cho công lý chứ không chỉ là người làm dịch vụ pháp lý đơn thuần.
Trang phục mới mặc khi nào?
Theo đề án, về đối tượng và phạm vi áp dụng, trang phục của LS khi tham gia phiên tòa được áp dụng bắt buộc cho tất cả LS thành viên Liên đoàn LS Việt Nam khi tham gia tố tụng tại phiên tòa (không bao gồm đại diện theo ủy quyền). Đối với vụ việc thẩm phán, VKS sử dụng áo ngành thì LS bắt buộc phải sử dụng trang phục này.
Khi tham dự đại hội của Đoàn LS, Liên đoàn LS Việt Nam, các LS mặc trang phục của LS tham gia phiên tòa nêu trong đề án này nhưng thay áo choàng bằng áo vest tối màu, nơ trắng được thay bằng cà vạt của LS do Liên đoàn LS Việt Nam quy định. LS nữ có thể mặc áo dài truyền thống.
Khi tham gia các hoạt động nghề nghiệp LS khác và các sự kiện, hội nghị, hội thảo liên quan đến nghề nghiệp LS, khuyến khích các LS mặc trang phục công sở lịch sự, trang nghiêm, chuyên nghiệp, đồng thời tạo điều kiện cho các tổ chức hành nghề LS xây dựng bản sắc riêng (có thể tham khảo trang phục của LS khi tham dự phiên tòa nhưng không mặc áo choàng, nơ trắng). LS nữ có thể mặc quần Tây hoặc váy với độ dài hợp lý.
Một lo ngại hợp lý là vấn đề khí hậu nhiệt đới tại Việt Nam. Đề xuất mặc áo choàng đen trùm bên trong là trang phục chỉn chu (sơ mi trắng kèm nơ trắng hoặc cà vạt) có thể gây bất tiện và ảnh hưởng đến sức khỏe luật sư trong các phòng xử chưa tiện nghi.
Do đó, để đề xuất này khả thi, cần có những điều chỉnh thực tế như cần thiết kế loại vải phù hợp khí hậu nhiệt đới, thoáng mát, chống nhăn để đảm bảo sự thoải mái, giúp luật sư duy trì sự minh mẫn khi tranh tụng kéo dài.
Tại các nước như Pháp và Đức (theo hệ thống dân luật), LS mặc áo choàng đen tương tự thẩm phán. Điều này mang hàm ý sâu sắc: LS và thẩm phán dù khác chức năng nhưng đều là những chủ thể cùng tham gia vào quá trình bảo vệ công lý và tìm kiếm sự thật khách quan. Theo tôi, đây là mô hình Việt Nam nên tham khảo.
Áo choàng không thay thế được năng lực chuyên môn và đạo đức - hai giá trị cốt lõi của nghề luật. Tuy nhiên, trong lộ trình cải cách tư pháp theo Nghị quyết 27-NQ/TW, việc chuẩn hóa trang phục là mảnh ghép cần thiết để hoàn thiện văn hóa pháp đình.
Một bộ trang phục chuẩn mực, được thiết kế hợp lý, sẽ nâng cao nhận diện nghề nghiệp, đồng thời góp phần tăng tính trang nghiêm của phiên tòa, thể hiện sự tôn trọng của giới LS đối với cơ quan xét xử và ngược lại.
LS NGUYỄN VĂN HẬU, Phó Chủ nhiệm Đoàn LS TP.HCM:
Cần có cơ chế xử lý luật sư không tuân thủ quy định về trang phục
Để bảo đảm tính nghiêm túc và thống nhất trong quá trình áp dụng, theo tôi thì cần nghiên cứu bổ sung cơ chế nhắc nhở, quản lý phù hợp theo hướng: Trong giai đoạn đầu chủ yếu là nhắc nhở, hướng dẫn; chỉ xem xét trách nhiệm ở mức độ nghề nghiệp trong trường hợp cố ý vi phạm nhiều lần, không có lý do chính đáng. Việc áp dụng chế tài cần được thực hiện thận trọng, phù hợp với tính chất của chuẩn mực trang phục, tránh tạo áp lực không cần thiết cho LS.
Bên cạnh đó, trong quá trình áp dụng, trường hợp LS tham gia tố tụng trong điều kiện đặc biệt (tham gia đột xuất, điều kiện thời tiết, địa bàn xa, lý do sức khỏe hoặc các lý do khách quan khác), Đoàn LS có thể xem xét, hướng dẫn linh hoạt trên cơ sở bảo đảm tính trang nghiêm và không làm ảnh hưởng đến quyền, nghĩa vụ tố tụng của LS.
Việc kiểm tra, hướng dẫn và nhắc nhở LS về trang phục khi tham gia phiên tòa thuộc trách nhiệm của tổ chức hành nghề LS. Các cơ quan tiến hành tố tụng phối hợp nhắc nhở trên tinh thần tôn trọng quyền hành nghề của LS, không coi việc chưa tuân thủ đầy đủ trang phục là căn cứ hạn chế quyền tham gia tố tụng của LS.
ThS-LS ĐẬU THỊ QUYÊN, Đoàn LS TP.HCM:
Áo choàng luật sư và câu chuyện “nhập vai” nơi pháp đình
Dưới góc độ nghề nghiệp, tôi cho rằng đây là một bước chuyển cần thiết, không chỉ dừng lại ở hình thức mà là câu chuyện về quy chuẩn và định vị vai trò của LS trong hoạt động tố tụng.
Thực tế hiện nay, tại các phiên tòa, nếu không có vị trí ngồi cố định hoặc thiếu các dấu hiệu bổ trợ như huy hiệu, rất khó để phân biệt ngay lập tức đâu là LS, đâu là thư ký, phiên dịch hay người đại diện theo ủy quyền.
Quan sát thực tiễn tranh tụng quốc tế, ví dụ tại Pháp, tôi nhận thấy chiếc áo choàng giúp tách biệt LS khỏi đám đông dự khán hay các đương sự khác. Về mặt thị giác, trang phục riêng biệt giúp khoanh vùng các chủ thể tiến hành tố tụng và tham gia tố tụng, tạo ra sự rõ ràng cho không gian phiên tòa ngay cả khi chưa cần lên tiếng.
Có ý kiến lo ngại rằng thay đổi trang phục chỉ là hình thức. Tuy nhiên, trong nhiều nghề nghiệp đặc thù, đồng phục là một phần của quy trình chuẩn bị tâm lý. Việc khoác lên người tấm áo choàng trước giờ khai mạc phiên tòa có thể xem như một thủ tục “nhập vai”.
Lúc này, chiếc áo choàng nhắc nhở rằng khi bước vào khu vực tranh tụng, LS phải hành xử theo khuôn khổ pháp luật và đạo đức nghề nghiệp. Áo choàng không biến một người bình thường thành đại diện của công lý nhưng nó tạo ra một áp lực vô hình buộc người mặc phải giữ gìn sự chỉn chu và thái độ ứng xử chuẩn mực.
Đồng thời, sự thống nhất về trang phục cũng góp phần tạo ra sự bình đẳng về mặt hình ảnh giữa các LS đồng nghiệp, giảm bớt sự chi phối của các yếu tố bên ngoài để tập trung tối đa vào chuyên môn tranh tụng.•
LS VŨ PHI LONG, nguyên Phó Chánh Tòa Hình sự TAND TP.HCM:
Trang phục hiện nay là phù hợp
Khi tham gia xét xử, HĐXX sơ thẩm chỉ có thẩm phán (chủ tọa) phải mặc áo choàng, còn các hội thẩm thì không bắt buộc. HĐXX là người tiến hành tố tụng, còn LS là người tham gia tố tụng ở vị trí bào chữa hoặc bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp cho khách hàng.
LS Vũ Phi Long, nguyên Phó Chánh Tòa Hình sự TAND TP.HCM.
Mặc dù cùng chung chức năng bảo vệ công lý nhưng về vị trí, chức năng, nhiệm vụ khác nhau nên không thể so sánh hoặc áp dụng khuôn mẫu (kể cả trang phục nghề nghiệp LS mặc áo choàng giống thẩm phán) được. Mặt khác, đối tụng chủ yếu của LS tại phiên tòa là kiểm sát viên hiện nay là trang phục ngành (không phải áo choàng).
Trên thế giới, quốc gia yêu cầu LS mặc áo choàng chiếm tỉ lệ rất ít, không mang tính phổ biến. Ở những quốc gia này, mô hình tố tụng của họ cũng rất khác với Việt Nam chúng ta.
Theo tôi, trang phục của LS hiện nay khi tham gia phiên tòa là phù hợp, đã được thực tiễn chứng minh gần 20 năm qua; không thấy có bất cứ yếu tố nào về trang phục có thể làm suy giảm vị thế, năng lực của LS khi hành nghề tranh tụng.
