Hiện nay việc sử dụng và quản lý máu, tế bào gốc có khá nhiều bất cập, lãng phí và thiếu tính an toàn trong khi hai sản phẩm này liên quan trực tiếp đến tính mạng, sức khỏe người dân. Để đưa hoạt động này vào nề nếp, mới đây Bộ Y tế đã đưa ra dự thảo luật về máu và tế bào gốc, lấy ý kiến để hoàn chỉnh trước khi trình Quốc hội. Pháp Luật TP.HCM đã phỏng vấn ông Đỗ Trung Hưng, Phó Vụ trưởng Vụ Pháp chế - Bộ Y tế, về việc này.
Bốn bất cập
. Phóng viên: Xin ông cho biết thực trạng quản lý và sử dụng máu và tế bào gốc. Vì sao phải khẩn trương xây dựng luật về máu và tế bào gốc?
+ Ông Đỗ Trung Hưng: Thực trạng quản lý và sử dụng máu và tế bào gốc hiện có nhiều bất cập. Thứ nhất, lượng máu tiếp nhận hiện không đáp ứng đủ nhu cầu sử dụng trong khi máu và các chế phẩm từ máu là loại thuốc đặc biệt cần phải được cung ứng đủ vì tính mạng con người. Thứ hai, công tác truyền máu ở nước ta vẫn đang sử dụng các kỹ thuật sàng lọc bằng huyết thanh chưa thực sự bảo đảm an toàn. Cạnh đó, hầu hết các cơ sở y tế vẫn đang phải thực hiện việc truyền máu toàn phần (hơn 90%) do chưa đủ điều kiện để sản xuất các chế phẩm máu, dẫn đến tình trạng vừa lãng phí máu vừa không bảo đảm an toàn. Một vấn đề bất cập nữa là chưa xây dựng được hệ thống truyền máu lâm sàng nên việc theo dõi và hướng dẫn sử dụng máu còn rất lạc hậu.
Thứ ba, một số ngân hàng tế bào gốc đã được thành lập, trên thị trường cũng xuất hiện ngày càng nhiều các sản phẩm ứng dụng công nghệ tế bào gốc trong chăm sóc da, sắc đẹp… nhưng các hoạt động này cũng chưa được quy định cụ thể.
Thứ tư, có rất nhiều nội dung liên quan đến máu và tế bào gốc chưa có văn bản điều chỉnh như trách nhiệm vận động hiến máu, hệ thống truyền máu lâm sàng, giám sát nguy cơ truyền máu, sản xuất, lưu hành các sản phẩm có nguồn gốc từ tế bào gốc…
Việc sử dụng máu hiện nay được cho là lãng phí và thiếu an toàn. Trong ảnh: Truyền máu cho các bệnh nhân thiếu máu. Ảnh: TÙNG SƠN
Giảm tối đa dùng máu của người bán
. Hiện có tình trạng BV tự lấy máu truyền cho bệnh nhân tiềm ẩn nhiều nguy cơ thiếu an toàn. Liệu khi luật ban hành thì có chấm dứt tình trạng này?
+ Một trong các mục tiêu của dự án luật là nhằm hạn chế đến mức tối đa tình trạng BV tự lấy máu để truyền cho người bệnh và lượng máu lấy từ người bán máu. Để chấm dứt tình trạng này đòi hỏi công tác quản lý nguồn máu phải đáp ứng được hai yếu tố cơ bản sau: Thứ nhất, phải hình thành được hệ thống trung tâm máu bảo đảm độ bao phủ cũng như có đủ năng lực thực hiện việc tiếp nhận, sàng lọc, bảo quản và cung cấp máu cho các cơ sở khám, chữa bệnh trên địa bàn. Để làm được điều này đòi hỏi phải có cơ chế pháp lý cho việc thành lập và hoạt động của các trung tâm máu. Thứ hai, lượng máu được tiếp nhận tại các trung tâm máu phải đủ để cung cấp cho tất cả cơ sở khám, chữa bệnh trên địa bàn và để làm được điều này thì vấn đề vận động hiến máu phải được quan tâm một cách đúng mức.
. Máu từ người bán thường có chất lượng thấp, chưa kể tiềm ẩn các bệnh truyền nhiễm. Tuy nhiên, nếu không có nguồn máu này, BV không đủ máu cho người bệnh. Giải quyết vấn đề này như thế nào?
+ Để có thể giảm đến mức tối đa lượng máu lấy từ người bán máu thì lượng máu tiếp nhận từ người hiến máu tình nguyện phải đáp ứng đủ nhu cầu và các trung tâm máu đủ năng lực cung cấp máu. Đồng thời, các bác sĩ lâm sàng phải tuân thủ nghiêm ngặt nguyên tắc “thiếu gì truyền nấy, không thiếu không truyền” để tránh lãng phí máu.
Nhiều quyền lợi cho người hiến máu
. Như vậy phải tăng lượng máu từ người tình nguyện, luật sẽ đưa ra các quy định gì để khuyến khích?
+ Để khuyến khích người dân tham gia hiến máu tình nguyện, dự thảo luật đã quy định người hiến máu có các quyền lợi như được cung cấp thông tin về các dấu hiệu, triệu chứng bệnh lý của các bệnh lây truyền qua đường máu khác; được bảo đảm bí mật về kết quả khám lâm sàng, kết quả xét nghiệm; được tư vấn về các bất thường phát hiện khi khám sức khỏe, hiến máu; được tư vấn về kết quả xét nghiệm bất thường và được hưởng tiêu chuẩn chăm sóc sức khỏe sau khi hiến máu. Ngoài ra, nếu người hiến máu tình nguyện không lấy tiền sẽ được cung cấp miễn phí số lượng máu tương ứng với số lượng máu đã hiến khi có nhu cầu sử dụng máu.
. Xin cám ơn ông.
| Tám hành vi bị cấm trong truyền máu tách tim Dự án luật cũng quy định về các hành vi bị nghiêm cấm liên quan đến máu và tế bào gốc: 1. Ép buộc người khác hiến máu, thành phần máu hoặc tế bào gốc; cản trở việc hiến máu, thành phần máu của công dân; 2. Nghiên cứu ứng dụng lâm sàng tế bào gốc, sử dụng tế bào gốc khi chưa được cơ quan có thẩm quyền cho phép; 3. Thu gom, sàng lọc, sản xuất máu, chế phẩm máu và tế bào gốc tại các cơ sở không đủ điều kiện; 4. Xuất khẩu, nhập khẩu trái phép máu, chế phẩm máu và tế bào gốc; 5. Truyền máu hoặc chế phẩm máu không bảo đảm an toàn, chất lượng; 6. Tạo phôi để sử dụng nhằm nghiên cứu tế bào gốc có chủ đích; 7. Nhân bản vô tính để lấy tế bào gốc. trừ trường hợp nuôi cấy tế bào gốc để điều trị; 8. Phát triển đơn bào để lấy tế bào gốc hoặc sử dụng đơn bào đó. Nhiều ý kiến than phiền bệnh nhân được truyền máu ở tuyến trước rất ẩu, họ chỉ kiểm tra nhóm máu của người cho phù hợp với người nhận mà không làm các xét nghiệm kiểm tra các bệnh khác. Việc lấy máu, truyền máu như vậy là nguy hiểm. PGS-TS-BS NGUYỄN TẤN BỈNH, Giám đốc Sở Y tế TP.HCM |
