Chiến sự Nga - Ukraine những ngày đầu năm mới diễn biến hết sức phức tạp khi cả hai bên liên tục cáo buộc đối phương tấn công gây thương vong lớn cho dân thường.
Diễn biến chiến trường, đàm phán
Theo đài RT, Bộ Quốc phòng Nga cho biết trong tuần qua đã mở một đợt tập kích quy mô lớn cùng sáu đợt tấn công nhóm nhằm vào các mục tiêu quân sự tại Ukraine, gọi đây là hành động đáp trả các vụ Kiev bị cáo buộc tấn công dân sự trên lãnh thổ Nga.
Căng thẳng bị đẩy lên cao trào sau khi Moscow cáo buộc Ukraine sử dụng UAV nhắm vào dinh thự của Tổng thống Vladimir Putin tại tỉnh Novgorod, cũng như tập kích một khách sạn ở vùng Nga kiểm soát thuộc tỉnh Kherson, khiến ít nhất 20 người thiệt mạng khi đang đón năm mới.
Cáo buộc trên được đưa ra vào thời điểm cực kỳ nhạy cảm, sau nhiều tuần nỗ lực ngoại giao nhằm thúc đẩy chấm dứt cuộc chiến kéo dài gần 4 năm qua, và trong bối cảnh Tổng thống Ukraine - ông Volodymyr Zelensky tuyên bố nước này chỉ còn cách thỏa thuận hòa bình "10%”.
Ở chiều ngược lại, tờ Kyiv Independent dẫn nguồn Cơ quan Tình báo Đối ngoại Ukraine cảnh báo rằng Nga có thể đang chuẩn bị một “hành động khiêu khích quy mô lớn gây thương vong” nhằm phá vỡ các cuộc đàm phán hòa bình do Mỹ làm trung gian.
Phía Ukraine cho biết với “xác suất cao”, các cơ quan đặc nhiệm Nga đang lên kế hoạch cho một vụ khiêu khích vũ trang, có thể diễn ra ngay trước hoặc trong ngày lễ Giáng sinh theo lịch Julian (7-1).
Trong khi đó, giới chức Ukraine xác nhận Nga đã tiến hành loạt cuộc tấn công bằng UAV rạng sáng 1-1, đánh trúng hạ tầng năng lượng tại tỉnh Odessa và gây hỏa hoạn tại thành phố Lutsk, miền tây Ukraine. Trên thực địa, giao tranh vẫn diễn ra dữ dội tại các mặt trận Zaporizhia, Kharkiv, Donetsk và Sumy.
Về đàm phán, kể từ sau hội nghị thượng đỉnh giữa Tổng thống Mỹ Donald Trump và ông Zelensky ngày 28-12-2025, cùng cuộc điện đàm giữa ông Trump và ông Putin sau đó, tiến trình thương lượng đến nay vẫn chưa ghi nhận bước đột phá đáng kể.
Tổng thống Trump thừa nhận vẫn còn tồn tại "một hoặc hai vấn đề rất gai góc". Khu vực Donbass ở miền Đông Ukraine - nơi Nga yêu cầu Ukraine từ bỏ - vẫn là một vấn đề nan giải trong nỗ lực hòa bình.
Trả lời báo chí sau cuộc gặp được ông mô tả là "tuyệt vời" với ông Zelensky, ông Trump khẳng định Moscow và Kiev đang "gần hơn bao giờ hết" với một thỏa thuận hòa bình.
Tuy nhiên, đây không phải lần đầu cựu Tổng thống Mỹ đưa ra nhận định này. Hồi tháng 4, ông từng tuyên bố Nga và Ukraine "rất gần một thỏa thuận" sau khi đặc phái viên của mình là Steve Witkoff gặp Tổng thống Putin tại Moscow. Đến ngày 15-12, ông Trump tiếp tục khẳng định hai bên "gần hơn bao giờ hết" để đạt được thỏa thuận sau các cuộc đàm phán tại Berlin với sự tham gia của ông Zelensky cùng lãnh đạo Pháp, Đức, Anh và NATO.
Triển vọng sắp tới thế nào?
Giới quan sát và phân tích nhận định vấn đề nhượng bộ lãnh thổ vẫn là một "nút thắt" lớn. Kế hoạch hòa bình do ông Trump công bố hồi tháng 11 bao gồm việc Ukraine phải nhượng lại phần lớn diện tích đất mà Nga đã kiểm soát trong gần 4 năm chiến sự. Ông Zelensky đã nhiều lần tuyên bố đây là giới hạn mà Ukraine sẽ không bao giờ vượt qua.
Những phương án thỏa hiệp như lập khu phi quân sự hoặc khu kinh tế tự do tại Donbass (miền đông Ukraine) đều rơi vào bế tắc do Nga đòi công nhận chủ quyền toàn bộ khu vực, điều Kiev kiên quyết không chấp nhận.
Một trở ngại khác là tương lai nhà máy điện hạt nhân Zaporizhzhia, hiện do Nga kiểm soát, khi hai bên không đạt được đồng thuận về cơ chế quản lý. Ukraine phản đối đề xuất đồng quản lý có Nga tham gia, trong khi Moscow chưa sẵn sàng từ bỏ quyền kiểm soát.
Chia sẻ với đài Al Jazeera, bà Marina Miron, chuyên gia tại Đại học King’s College London, nhận định tiến trình hòa bình "đang diễn ra không suôn sẻ do những bất đồng về các vấn đề then chốt giữa Ukraine và Nga".
Đồng quan điểm, ông Keir Giles, chuyên gia quân sự về Nga tại Viện nghiên cứu Chatham House (London), nói: "Ông Trump liên tục tuyên bố một thỏa thuận hòa bình đang đến gần mà không có cơ sở thỏa thuận bền vững nào".
Trong khi đó, ông Mikhail Alexseev - GS khoa học chính trị tại Đại học Bang San Diego (Mỹ) - cho rằng mục tiêu của Moscow không phải là "chấm dứt hay phá hoại" đàm phán hòa bình, mà là "duy trì chúng như một vỏ bọc và công cụ hỗ trợ” để kéo dài chiến dịch quân sự đặc biệt.
Việc căng thẳng leo thang có nguy cơ làm suy yếu các nỗ lực đạt thỏa thuận, đồng thời đặt ra câu hỏi cốt lõi: liệu Tổng thống Putin có thực sự muốn hòa bình hay không, theo đài RFE/RL.
Nhiều nhà phân tích cho rằng, ít nhất ở thời điểm hiện tại, ông Putin không thấy cần phải ký kết một hiệp ước hòa bình nếu điều đó khiến Nga không đạt được mục tiêu mà họ cho là then chốt trong cuộc chiến, đó là đặt Ukraine dưới sự kiểm soát.
Binh sĩ Nga hoạt động trên chiến trường Ukraine. Ảnh: TASS
Trong thông điệp Năm mới gửi tới người dân, ông Putin bày tỏ tin tưởng vào “chiến thắng” của Nga, nhưng không đề cập hòa bình hay các nỗ lực nhằm đạt được điều này.
Theo bà Tatyana Stanovaya - nghiên cứu viên cao cấp tại Trung tâm Carnegie Nga - Á-Âu, khuôn khổ hòa bình hiện do Mỹ và Ukraine xây dựng, dù đã tính đến một số lợi ích của Nga, vẫn “về cơ bản là không thể chấp nhận được đối với Moscow”.
Hiện nay, Nga đang kiểm soát gần 20% lãnh thổ phía Đông Ukraine và đang dần mở rộng vùng chiếm đóng trong bối cảnh quân đội Ukraine suy yếu do nạn đào ngũ, thương vong và viện trợ quân sự sụt giảm. Trước đó, Moscow đã sáp nhập bán đảo Crimea của Ukraine vào năm 2014.
"Gần như không thể có chuyện người Ukraine tự nguyện rút khỏi các vùng lãnh thổ này trừ khi chúng ta cũng thấy lực lượng Nga rút quân ở phía bên kia chiến tuyến" - bà Nathalie Tocci, Giám đốc Viện Nghiên cứu Các vấn đề Quốc tế (IAI) có trụ sở tại Rome (Ý), trả lời Al Jazeera.
Ông Giles cho biết thêm, hiện vẫn tồn tại các kênh đàm phán song song - một kênh liên quan đến Mỹ và Ukraine, kênh còn lại giữa Ukraine và các quốc gia châu Âu. Tuy nhiên, vị chuyên gia này nhận định chưa có bằng chứng rõ ràng cho thấy các nỗ lực này được phối hợp đầy đủ hay thống nhất về mặt chiến lược.
Ông Zelensky và lãnh đạo châu Âu sẽ họp tại Pháp ngày 6-1
Ngày 1-1, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky xác nhận sẽ gặp các lãnh đạo châu Âu thuộc “Liên minh Thiện chí” vào ngày 6-1 tại Pháp, trong khuôn khổ chuỗi thảo luận an ninh cấp cao với các đối tác phương Tây.
Theo ông Zelensky, Ukraine đang thúc đẩy mạnh mẽ các nỗ lực ngoại giao ngay từ đầu năm mới nhằm duy trì động lực đối thoại và củng cố sự ủng hộ quốc tế.
“Chúng tôi bắt đầu năm mới bằng ngoại giao và tiếp tục đối thoại với các đối tác” - ông Zelensky nói.
Cuộc gặp cấp lãnh đạo tại Pháp sẽ là điểm nhấn của loạt tiếp xúc dày đặc giữa Ukraine, châu Âu và Mỹ.
Trước đó, các cố vấn an ninh quốc gia của Liên minh Thiện chí, do Anh và Pháp dẫn dắt, họp tại Ukraine ngày 3-1 với sự tham gia trực tuyến của phía Mỹ. Đến ngày 5-1, các tổng tham mưu trưởng quân đội của nhiều quốc gia tiếp tục nhóm họp.
Ông Zelensky cho biết các cuộc gặp nhằm thúc đẩy hỗ trợ, củng cố niềm tin chính trị vào các bảo đảm an ninh và tạo nền tảng cho một thỏa thuận hòa bình trong tương lai.
