Vaccine phế cầu và HPV về với ‘vùng khó’ từ năm 2026

Bộ Y tế đã ban hành Quyết định 2780 phê duyệt kế hoạch triển khai chương trình tiêm chủng mở rộng (TCMR) giai đoạn 2026-2028.

Theo đó, danh mục bệnh truyền nhiễm được phòng ngừa miễn phí cho trẻ em và phụ nữ mang thai sẽ nâng lên con số 13, bao gồm bổ sung vaccine phòng viêm phổi/viêm màng não do phế cầu và vaccine ngừa ung thư cổ tử cung do virus HPV.

Đây là nỗ lực nhằm duy trì thành quả tiêm chủng và thực hiện mục tiêu đạt tỉ lệ bao phủ 95% đối với 14 loại vaccine vào năm 2030.

Hạnh phúc vỡ òa nơi vùng trũng y tế

Theo đại diện Viện Vệ sinh Dịch tễ Trung ương, đây là chiến lược dài hạn nhằm giảm gánh nặng bệnh tật tại các vùng trũng y tế. Lộ trình triển khai đã được tính toán kỹ lưỡng dựa trên mức độ khó khăn và nguy cơ dịch bệnh của từng địa phương.

Cụ thể, vaccine phế cầu sẽ được triển khai thí điểm quy mô nhỏ ngay trong năm 2025 tại 5 tỉnh trước sáp nhập gồm Bắc Kạn, Lạng Sơn, Quảng Nam, Đắk Nông và Sóc Trăng.

Tiếp đà triển khai, lộ trình mở rộng vaccine phế cầu sẽ được đẩy mạnh vào nửa đầu năm 2026 với việc bổ sung 5 tỉnh là Tuyên Quang, Lào Cai, Cao Bằng, Sơn La và Quảng Ngãi.

Đến năm 2027, chương trình sẽ mở rộng thêm tại Điện Biên, Phú Thọ, Nghệ An và đến năm 2028 sẽ phủ sóng tới Đắk Lắk, Gia Lai và Lai Châu.

Đón nhận thông tin này, anh Lý A Hải (42 tuổi), một người dân xã Bảo Lâm (Cao Bằng) không giấu được sự xúc động. Anh cho biết nhiều người dân quê anh chưa thực sự quan tâm đến tiêm chủng phòng bệnh. Đến khi con bệnh nặng, khó thở phải chở đến bệnh viện rất xa, nhiều gia đình vừa tốn tiền thuốc men, đi lại, mà sức khoẻ con vẫn bị ảnh hưởng nhiều.

Tôi có tìm hiểu thì biết vi khuẩn phế cầu rất nguy hiểm, kháng thuốc mạnh, nhưng ngặt nỗi vaccine dịch vụ giá cao quá. Việc Nhà nước đưa vaccine này vào TCMR là điều rất có ý nghĩa, như tấm lá chắn cho trẻ vùng sâu, vùng xa” - anh Hải chia sẻ.

Còn đối với vaccine phòng HPV, Viện Vệ sinh dịch tễ Trung ương đề nghị triển khai trước tại 4 tỉnh đại diện các khu vực, ưu tiên vùng khó khăn là Tuyên Quang, Quảng Ngãi, Đắk Lắk và Vĩnh Long.

Theo đó, từ năm 2026, trẻ em gái 11 tuổi tại 4 địa phương này sẽ được tiêm HPV miễn phí trong khuôn khổ TCMR. Giai đoạn 2026-2028, dự kiến mỗi năm sẽ có khoảng 18.000 trẻ được tiếp cận vaccine này.

Là một người làm giáo dục lâu năm tại xã Quản Bạ (tỉnh Tuyên Quang), cô giáo về hưu Ma Thị Thuỷ đánh giá chủ trương này dưới góc nhìn đầy nhân văn. Từng chứng kiến nhiều học sinh nữ phải bỏ dở ước mơ vì sức khỏe kém, hoặc những người mẹ trẻ mất sớm vì bạo bệnh, cô Thủy cho rằng việc đưa vaccine HPV vào chương trình TCMR là quyết định chiến lược.

Kiến thức về phòng bệnh ở vùng cao trước đây còn hạn chế, nhưng giờ truyền thông tốt hơn, bà con đã hiểu giá trị của vaccine. Đây là sự đầu tư có lãi cho tương lai, bởi khi phụ nữ và trẻ em gái khỏe mạnh sẽ là điểm tựa vững chắc cho cả gia đình. Chính sách này sẽ thay đổi chất lượng y tế dự phòng cũng như cuộc sống của rất nhiều gia đình miền núi chúng tôi" – cô Thủy tâm sự.

Cũng từ năm 2026, vaccine Rota phòng ngừa tiêu chảy cấp sẽ được triển khai miễn phí trên toàn quốc, mỗi trẻ em được uống hai liều.

"Đừng để có triệu chứng mới đi khám"

Trao đổi về ý nghĩa của chương trình, ông Dương Chí Nam, Phó Cục trưởng Cục Phòng bệnh (Bộ Y tế) nhận định việc bổ sung vaccine phế cầu và HPV là bước đi quan trọng nhằm mở rộng bao phủ miễn dịch, giảm gánh nặng bệnh tật và hướng tới mục tiêu đến năm 2030 tỉ lệ tiêm chủng đạt 95%.

Thực tế, gánh nặng bệnh tật từ các căn bệnh này tại Việt Nam là không hề nhỏ. Theo số liệu của Bộ Y tế, mỗi năm nước ta ghi nhận khoảng 4.600 ca mắc mới ung thư cổ tử cung và khoảng 2.500 ca tử vong, chiếm khoảng 2,1% tổng số ca tử vong do ung thư.

BS Trần Thị Anh, Trung tâm Tiêm chủng VNVC Trường Chinh (Hà Nội) cho biết nhận thức của cộng đồng về HPV đang dần được nâng cao. Trước đây nhiều người nghĩ chỉ nữ giới mới mắc bệnh, nhưng gần đây nhiều nam giới cũng đã quan tâm.

Tuy nhiên, BS Anh cũng lưu ý dù phần lớn trường hợp nhiễm HPV có thể tự đào thải, việc nhiễm dai dẳng có thể gây ra mụn cóc sinh dục, tiền ung thư và các loại ung thư nguy hiểm như cổ tử cung hay hậu môn. Nguy hiểm hơn, nhiều trường hợp không có triệu chứng và chỉ được phát hiện ở giai đoạn muộn.

Đồng quan điểm, BS Trần Thị Thuỳ Dương (Trung tâm Tiêm chủng VNVC Trường Chinh) bổ sung thêm rằng bệnh lý do HPV lưu hành ở cả hai giới. Đáng lo ngại là do tâm lý e ngại các vấn đề liên quan đến tình dục, người dân thường không đi khám sớm, chỉ đến khi triệu chứng nặng nề mới tìm đến BS.

BS Dương khuyến cáo để hạn chế lây lan, người dân cần giữ lối sống lành mạnh, quan hệ tình dục an toàn, đồng thời nên kiểm tra định kỳ và tiêm phòng HPV sớm.

Về định hướng tương lai, ông Đinh Anh Tuấn, Cục trưởng Cục Bà mẹ và Trẻ em (Bộ Y tế) cho biết kế hoạch hành động quốc gia giai đoạn 2016-2025 đã đề ra mục tiêu 25% phụ nữ và trẻ em gái được tiêm vaccine HPV, 60% phụ nữ tuổi 30-54 được sàng lọc và 90% phụ nữ có tổn thương cổ tử cung được điều trị.

Với những tiến bộ của khoa học và sự trợ lực từ chính sách miễn phí vaccine, Việt Nam đang đứng trước cơ hội lớn để giảm thiểu gánh nặng và tiến tới loại trừ hoàn toàn căn bệnh ung thư cổ tử cung.