Tại dự thảo báo cáo tổng hợp điều chỉnh quy hoạch mạng lưới cơ sở y tế thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050, Bộ Y tế đã chỉ ra số lượng nhân lực y tế thiếu hụt lớn cần bổ sung trong giai đoạn 2021-2030.
Đề xuất chỉ tiêu giường bệnh là 38 giường/vạn dân
Theo Quyết định 201 năm 2024 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt quy hoạch mạng lưới cơ sở y tế thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050, mục tiêu giường bệnh/vạn dân cho năm 2030 là 35 giường bệnh. Tuy nhiên, kết quả thực hiện năm 2024 ước tính đã đạt 34,5 giường bệnh/1 vạn dân.
Bộ Y tế nhận định, nếu giữ mục tiêu 35 giường bệnh/1 vạn dân cho năm 2030 thì quá gần với thực tế hiện tại, không tạo ra động lực phát triển. Do đó, Bộ đề xuất tăng chỉ tiêu giường bệnh lên mức 38 giường bệnh/1 vạn dân vào năm 2030 nhằm đảm bảo tính khả thi và tạo đà phát triển cho hệ thống y tế.
Cơ sở của đề xuất này dựa trên dự báo về dân số và mô hình bệnh tật.
Cụ thể, về dân số, dự báo Việt Nam sẽ chính thức bước vào thời kỳ dân số già (khi tỉ trọng người từ 65 tuổi trở lên chiếm trên 14%) từ năm 2036. Điều này đồng nghĩa với việc áp lực lên hệ thống y tế sẽ gia tăng đột biến chỉ sau 10 năm nữa.
Chỉ số già hóa của Việt Nam tăng gấp 3 lần sau nửa thế kỷ. Năm 2019, cứ 2 trẻ em thì có 1 người già; dự báo đến năm 2069, cứ 2 trẻ em sẽ có 3 người già. Số lượng người cao tuổi (từ 65 tuổi trở lên) tăng từ 7,4 triệu người năm 2019 lên 16,8 triệu người vào năm 2039 và đạt 25,2 triệu người vào năm 2069.
Như vậy, già hóa dân số tác động sâu sắc tới mọi khía cạnh, đòi hỏi hệ thống y tế phải mở rộng quy mô giường bệnh để đáp ứng nhu cầu điều trị các bệnh mạn tính, thoái hóa và chăm sóc dài hạn cho người cao tuổi.
Còn về mô hình bệnh tật, gánh nặng bệnh tật hàng đầu vẫn là các bệnh không lây nhiễm, chiếm hơn 80% gánh nặng tử vong toàn quốc và có xu hướng tăng dần. Tiếp đến là nhóm chấn thương và tai nạn thương tích, chiếm khoảng 10% tổng gánh nặng tử vong và có xu hướng giảm dần (10,6% năm 2020 và giảm còn 9,8% năm 2040).
Nhóm bệnh truyền nhiễm và bệnh liên quan đến bà mẹ, trẻ sơ sinh, dinh dưỡng có gánh nặng bệnh tật thấp nhất, chiếm khoảng 8% và có xu hướng giảm nhanh (8,1% năm 2020 và giảm còn 6,3% năm 2040).
Trong nhóm các bệnh không lây nhiễm, chỉ riêng nhóm bệnh tim mạch và ung thư đã gây ra hơn 50% gánh nặng tử vong cả nước (chiếm lần lượt 35,2% và 20,2% năm 2020). Trong những năm tiếp theo, tỉ trọng tử vong do bệnh tim mạch có xu hướng giảm (còn 26,2% năm 2040), nhưng tỉ trọng tử vong do bệnh ung thư vẫn tiếp tục tăng (chiếm 24,6% năm 2040).
Đây là nhóm bệnh đòi hỏi hạ tầng kỹ thuật cao (phẫu thuật, hóa trị, xạ trị) và số lượng giường bệnh lớn.
Cả nước thiếu hụt hàng trăm nghìn giường bệnh, bác sĩ
Cùng với chỉ tiêu giường bệnh, dự thảo của Bộ Y tế đặt mục tiêu đến năm 2030 đạt 19 bác sĩ/vạn dân (cao hơn chỉ tiêu 15 bác sĩ/vạn dân năm 2025), 4 dược sĩ/vạn dân và 33 điều dưỡng/vạn dân.
Để đạt được các chỉ tiêu này, Bộ Y tế đưa ra số lượng giường bệnh và nhân lực y tế thiếu hụt cần bổ sung trên cả nước trong giai đoạn 2021-2030 như sau:
Sự thiếu hụt và phân bố nhân lực không đồng đều giữa các vùng kinh tế - xã hội. Trong đó, tại vùng Trung du và miền núi phía Bắc, năm 2024 chỉ đạt 9,2 bác sĩ/vạn dân (thấp hơn trung bình toàn quốc là 13,2) và 0,8 dược sĩ đại học/vạn dân. Vùng này đối mặt với tình trạng thiếu hụt nhân lực trình độ cao.
Còn vùng Đồng bằng sông Hồng tập trung hơn 20% tổng số bác sĩ và giường bệnh toàn quốc, khẳng định vai trò là cơ sở đào tạo và điều trị tuyến cuối quan trọng. Tuy nhiên, khi xét trên quy mô dân số, số bác sĩ (9/vạn dân) và giường bệnh (26,1/vạn dân) vẫn thấp hơn mức trung bình toàn quốc.
"Điều này cho thấy quy mô giường bệnh và nhân lực y tế chưa tương xứng với quy mô dân số của vùng, cần có sự phân bổ hợp lý để đảm bảo người dân trong vùng và các vùng lân cận được tiếp cận với các dịch vụ y tế tuyến có chất lượng, đặc biệt là các dịch vụ kỹ thuật chuyên sâu", Bộ Y tế nêu rõ.
Về cơ cấu, dự thảo báo cáo định hướng giảm tỉ trọng sử dụng dịch vụ y tế tại tuyến trung ương. Theo đó, đến năm 2030, tỉ trọng giường bệnh tuyến trung ương là 7%, tỉ trọng giường bệnh đảm nhận chức năng vùng tại một số bệnh viện tuyến tỉnh là 3%, tỉ trọng giường bệnh cho tuyến tỉnh và tuyến huyện cũ là 90%.
Đến năm 2050, tỉ trọng giường bệnh tuyến trung ương dự kiến giảm xuống còn 5%. Xu hướng sử dụng dịch vụ y tế của người dân sẽ dịch chuyển xuống các bệnh viện vùng và các bệnh viện tuyến tỉnh khi năng lực các bệnh viện này được cải thiện.
Đồng thời, phấn đấu đến năm 2050, tỉ lệ giường bệnh tư nhân đạt 25% tổng số giường bệnh. Hiện số giường bệnh ngoài công lập tại một số vùng như Đồng bằng sông Hồng mới chỉ chiếm khoảng 5%, thấp hơn nhiều so với mục tiêu đề ra và chưa tương xứng với điều kiện phát triển kinh tế - xã hội cũng như vị trí và vai trò của vùng Đồng bằng sông Hồng trong hệ thống y tế toàn quốc.
