Bấp bênh vòng hai đàm phán Mỹ-Iran

Triển vọng cuộc đàm phán vòng hai giữa Mỹ và Iran đang trở nên bấp bênh khi những tín hiệu trái chiều liên tiếp xuất hiện từ hai phía, cho thấy khoảng cách lập trường chưa được thu hẹp.

Các tuyên bố trái ngược

Trưa 20-4, phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Iran - ông Esmail Baghaei khẳng định nước này không có kế hoạch tiến hành thêm bất kỳ vòng đàm phán nào với Mỹ, theo hãng tin Al Jazeera.

Quan chức này đồng thời chỉ trích Mỹ “không rút ra bài học từ các kinh nghiệm trước đây”, cho rằng cách tiếp cận hiện tại của Washington sẽ “không bao giờ dẫn đến kết quả tích cực”.

Theo ông Baghaei, Mỹ đã vi phạm lệnh ngừng bắn ngay từ thời điểm bắt đầu có hiệu lực. Tehran cho biết đã thông báo vấn đề này tới phía Pakistan, quốc gia đóng vai trò trung gian trong các nỗ lực hòa giải. Iran cũng cáo buộc Washington đã hai lần phá vỡ tiến trình đàm phán, tiến hành các cuộc tấn công khiến nhiều công dân thiệt mạng và gây tổn hại cơ sở hạ tầng.

Vị phát ngôn viên nhắc lại rằng Tehran đã đưa ra một đề xuất gồm 10 điểm và nội dung này đã được thảo luận trong vòng đàm phán đầu tiên tại thủ đô Islamabad (Pakistan) trước đó.

“Iran không thể quên các cuộc tấn công của Mỹ trong những lần đàm phán trước đây” - quan chức này nói, đồng thời khẳng định Tehran sẽ tiếp tục bảo vệ lợi ích quốc gia bằng mọi biện pháp cần thiết.

Tuy nhiên, vẫn có một số nguồn tin thân cận với tiến trình đàm phán tiết lộ với CNN trước đó rằng phái đoàn Iran có thể lên đường vào ngày 21-4.

Trái với thông tin trên, ngày 19-4, Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết một phái đoàn Mỹ đang trên đường tới Islamabad để tiến hành đàm phán với Iran. Ông khẳng định Washington đã đưa ra một “thỏa thuận rất công bằng và hợp lý”, đồng thời bày tỏ kỳ vọng Tehran sẽ chấp nhận.

Nhà lãnh đạo Mỹ cảnh báo nếu đàm phán thất bại, Washington có thể tiến hành các biện pháp quân sự mạnh mẽ nhằm vào cơ sở hạ tầng của Iran. “Không còn chuyện mềm mỏng nữa” - ông Trump nhấn mạnh.

“Họ sẽ nhanh chóng phải xuống thang, và nếu không chấp nhận thỏa thuận, tôi sẵn sàng làm điều cần phải làm, điều lẽ ra các tổng thống Mỹ trước đây nên làm trong suốt 47 năm qua” - ông Trump nói thêm.

Về phía Pakistan - bên trung gian đàm phán, các động thái chuẩn bị diễn ra rõ rệt. Hai máy bay vận tải quân sự C-17 của Mỹ đã hạ cánh xuống một căn cứ không quân ở Pakistan ngày 19-4, mang theo thiết bị an ninh và phương tiện phục vụ phái đoàn.

Tại thủ đô Islamabad, chính quyền thành phố tạm dừng giao thông công cộng và xe tải hạng nặng. Khu vực xung quanh khách sạn Serena - nơi tổ chức vòng đàm phán đầu tiên - được rào dây thép gai, và khách lưu trú cũng đã được yêu cầu rời đi.

Những nút thắt chưa gỡ

Theo CNN, nếu phái đoàn Mỹ và Iran thực sự ngồi lại đàm phán tại Pakistan, sẽ có rất nhiều vấn đề cần bàn. Nhiều khúc mắc từ vòng đàm phán trước vẫn chưa được giải quyết.

Một trong những điểm nóng là số phận kho uranium làm giàu của Iran. Mỹ cho rằng Tehran sẵn sàng chuyển giao lượng uranium làm giàu ở mức cao, nhưng phía Iran kiên quyết bác bỏ, coi đây là yêu cầu “không thể chấp nhận”. Hiện Cộng hòa Hồi giáo được cho là sở hữu khoảng 400 kg uranium làm giàu ở mức 60%.

Bên cạnh đó, thời hạn đình chỉ chương trình hạt nhân cũng là vấn đề gây tranh cãi gay gắt. Theo nguồn tin của tờ The New York Times, Washington đề xuất Iran ngừng làm giàu uranium trong 20 năm, trong khi Tehran chỉ chấp nhận mức 5 năm. Khoảng cách lớn này cho thấy hai bên vẫn “ở hai cực” trong các đề xuất.

Tình hình càng thêm phức tạp khi yếu tố quân sự liên tục chen lấn ngoại giao. Mỹ duy trì phong tỏa các cảng Iran, trong khi Tehran đáp trả bằng cách siết chặt kiểm soát eo biển Hormuz.

Không khí đối đầu còn bị đẩy lên khi các vụ va chạm trên biển gia tăng. Iran cảnh báo mọi hành động quân sự của Mỹ sẽ bị coi là vi phạm ngừng bắn và có thể khiến đàm phán sụp đổ. Trong khi đó, Washington tiếp tục theo đuổi chiến lược “gây áp lực tối đa”, với các tuyên bố cứng rắn từ Nhà Trắng.

Dù vậy, các kênh liên lạc gián tiếp thông qua Pakistan vẫn được duy trì, cho thấy cả hai bên chưa hoàn toàn từ bỏ giải pháp ngoại giao. Thực tế, cả Mỹ và Iran đều có lý do để tránh một cuộc chiến toàn diện: Washington chịu áp lực kinh tế và chính trị trong nước, còn Tehran đối mặt nguy cơ suy sụp kinh tế nếu xung đột kéo dài.

Ông Rashid Al-Mohanadi - chuyên gia thuộc Trung tâm Nghiên cứu Trung Đông về các vấn đề toàn cầu - cho rằng khả năng Iran tham gia là khá cao, dù chưa chắc chắn và tình hình hiện tại “rất dễ biến động”.

“Các lựa chọn chiến lược của Iran hiện khá hạn chế. Ngoài chiến tranh, họ chỉ còn con đường đàm phán” - ông nói, đồng thời cho biết Tehran muốn đối thoại nhưng vẫn chưa đồng thuận với Mỹ về các điều kiện.

Theo CNN, nhìn chung, sự thiếu tin cậy lẫn nhau, cùng với những tính toán chiến lược đối lập, đang khiến triển vọng đạt đột phá trở nên mong manh. Vòng đàm phán thứ 2 tại Pakistan, nếu diễn ra, nhiều khả năng sẽ chỉ là bước thử nghiệm cuối cùng trước khi hai bên buộc phải lựa chọn giữa thỏa hiệp khó khăn hoặc leo thang nguy hiểm.