Sở hữu mạng lưới sông ngòi dày đặc cùng dòng sông Sài Gòn chảy xuyên qua trung tâm đô thị, TP.HCM đang từng bước khai thác lợi thế sông nước để phát triển du lịch đường thủy, góp phần định vị thương hiệu điểm đến của TP.
Tăng tốc mở rộng mạng lưới giao thông thủy
Trong chuyến trở lại TP.HCM sau nhiều năm, anh Michael Turner, du khách đến từ Anh, đã lựa chọn trải nghiệm du thuyền trên sông Sài Gòn vào buổi chiều muộn. Từ mặt nước, anh ngắm nhìn những tòa nhà hiện đại của trung tâm TP xen lẫn các khu dân cư ven sông, những bến cảng nhộn nhịp và nhịp sống đặc trưng của đô thị lớn nhất cả nước.
"Đây là một góc nhìn hoàn toàn khác về TP.HCM. Tôi đã đi qua nhiều thành phố có sông nổi tiếng trên thế giới, nhưng sông Sài Gòn mang đến cảm giác rất riêng bởi sự giao thoa giữa hiện đại và bản sắc địa phương", anh Michael Turner chia sẻ.
Theo Sở Du lịch TP.HCM, hiện có khoảng 150 doanh nghiệp tham gia khai thác hơn 300 phương tiện phục vụ khách tham quan trên sông. Các phương tiện rất đa dạng, từ buýt sông, du thuyền, tàu nhà hàng đến ca nô và tàu du lịch.
Trong giai đoạn 2026 - 2030, TP.HCM đặt mục tiêu tiếp tục mở rộng mạng lưới giao thông thủy. TP xác định đây là một trong những động lực phát triển du lịch đặc trưng trong tương lai gần. Bên cạnh việc duy trì hoạt động của tuyến buýt sông số 1, tuyến số 2 dự kiến được đưa vào vận hành khi hạ tầng hoàn thiện. Nhiều tuyến kết nối trung tâm với các khu đô thị và điểm du lịch mới cũng đang được nghiên cứu, kêu gọi đầu tư.
Song song đó, TP nghiên cứu và kêu gọi đầu tư nhiều tuyến mới để tăng tính kết nối toàn diện. Các tuyến này sẽ kết nối trung tâm với các khu vực như Phú Mỹ Hưng, Mũi Đèn Đỏ, SwanBay, Rạch Chiếc và Thủ Dầu Một. Đồng thời, TP.HCM sẽ nâng cấp hệ thống cảng, bến thủy nội địa để phục vụ người dân và du khách tốt hơn.
Theo TS Phạm Hà, Nhà sáng lập kiêm CEO LuxGroup, sông Sài Gòn là nguồn tài nguyên du lịch đặc sắc mà không nhiều đô thị trên thế giới sở hữu. Trong bối cảnh các điểm đến ngày càng cạnh tranh bằng những trải nghiệm khác biệt, du lịch đường thủy cần vượt ra khỏi vai trò tham quan đơn thuần để trở thành hành trình khám phá văn hóa và lịch sử. Du khách hiện nay không chỉ muốn ngắm cảnh mà còn muốn hiểu về điểm đến.
Theo ông Hà, tại nhiều TP nổi tiếng như Paris, London, Amsterdam hay Bangkok, du lịch đường sông đã trở thành một phần không thể thiếu trong trải nghiệm đô thị. Với hệ sinh thái đa dạng gồm đô thị, rừng ngập mặn, biển và mạng lưới sông ngòi phong phú, TP.HCM có nhiều điều kiện để xây dựng những sản phẩm mang bản sắc riêng, góp phần nâng cao sức cạnh tranh của điểm đến.
Ông Nguyễn Kim Toản, Giám đốc Công ty Thường Nhật (Saigon Waterbus), cho biết lượng khách và tỉ lệ lấp đầy của các sản phẩm du lịch đường thủy hiện tăng trung bình từ 10% đến 15% mỗi năm. Bên cạnh nguồn khách quốc tế, nhu cầu trải nghiệm của người dân TP cũng ngày càng gia tăng.
Theo ông Toản, sự phát triển của các khu đô thị ven sông cùng xu hướng tìm kiếm những trải nghiệm mới ngay trong nội đô đang mở ra dư địa lớn cho ngành du lịch đường thủy. Tuy nhiên, để khai thác hiệu quả tiềm năng này, ngành du lịch cần tiếp tục đầu tư đồng bộ về hạ tầng bến bãi, kết nối giao thông. Việc đa dạng hóa sản phẩm cũng rất quan trọng nhằm kéo dài thời gian lưu trú cũng như gia tăng mức chi tiêu của du khách khi đến TP.
Các chuyên gia nhận định, trong bối cảnh TP.HCM đang mở rộng không gian phát triển theo hướng đô thị ven sông và hướng biển, du lịch đường thủy không chỉ là sản phẩm bổ trợ mà hoàn toàn có thể trở thành biểu tượng mới của ngành du lịch TP. Khi được đầu tư bài bản và khai thác đúng hướng, những dòng sông sẽ không chỉ là tuyến giao thông hay không gian tham quan đơn thuần.
Hướng tới biểu tượng mới của du lịch thành phố
Nếu trước đây các sản phẩm du lịch đường thủy chủ yếu tập trung vào tham quan cảnh quan, thì xu hướng hiện nay là gia tăng chiều sâu trải nghiệm.
Theo ông Nguyễn Hữu Ân, Phó Trưởng phòng Quy hoạch phát triển tài nguyên du lịch thuộc Sở Du lịch TP.HCM, điểm khác biệt của các sản phẩm đường thủy thế hệ mới không chỉ nằm ở phương tiện hay chất lượng dịch vụ. Yếu tố cốt lõi là khả năng kể chuyện thông qua những hành trình gắn với lịch sử và văn hóa của vùng đất Nam Bộ.
Đáng chú ý, việc xây dựng các tour tái hiện hành trình 115 năm Bác Hồ ra đi tìm đường cứu nước trên không gian sông nước được kỳ vọng sẽ mang đến cho du khách những trải nghiệm giàu cảm xúc, giúp lịch sử trở nên gần gũi và sinh động hơn.
"Du khách ngày nay không chỉ muốn tham quan mà còn mong muốn được lắng nghe những câu chuyện của điểm đến. Khi yếu tố lịch sử, văn hóa được lồng ghép vào hành trình, mỗi chuyến đi sẽ trở thành một trải nghiệm có chiều sâu, tạo dấu ấn riêng và tăng khả năng quay trở lại của du khách", ông Nguyễn Hữu Ân chia sẻ.
Theo Sở Du lịch TP.HCM, TP hiện đã phát triển hơn 60 tour, tuyến và sản phẩm du lịch đường thủy. Các sản phẩm trải rộng từ các hành trình ngắn trên sông Sài Gòn bằng buýt sông, ca nô, du thuyền đến các sản phẩm du lịch đêm kết hợp ẩm thực và giải trí. Không gian du lịch đường thủy cũng không ngừng được mở rộng để phục vụ dòng khách đa dạng. TP đã có các tuyến kết nối đến Vũng Tàu, Cần Giờ, Củ Chi, khu vực Đồng bằng sông Cửu Long và cả các tuyến liên vùng tới Campuchia.
Trong chiến lược phát triển thời gian tới, TP.HCM định hướng hình thành các tổ hợp dịch vụ ven sông gắn với kinh tế đêm, không gian văn hóa, mua sắm và giải trí nhằm gia tăng sức hấp dẫn của điểm đến. Hệ thống cảng, bến thủy nội địa cũng sẽ tiếp tục được đầu tư, nâng cấp để đáp ứng nhu cầu khai thác ngày càng tăng.
Ông Ân cho biết tuyến du lịch mới hiện có nhiều điều kiện thuận lợi để phát triển khi cả hai đầu bến đều đã được cấp phép hoạt động. Các điểm bến này gồm bến tàu tại Bến Bạch Đằng và bến thủy nội địa tại Khu di tích lịch sử Địa đạo Củ Chi. Đây là cơ sở quan trọng để doanh nghiệp chủ động xây dựng sản phẩm, kết nối điểm đến và nâng cao chất lượng phục vụ.
Theo bà Nguyễn Thị Khánh, Phó Chủ tịch Hiệp hội Du lịch Việt Nam, Chủ tịch Hiệp hội Du lịch TP.HCM, du lịch đường thủy là một trong những lợi thế khác biệt mà không nhiều đô thị lớn trong khu vực sở hữu. Cùng với xu hướng du lịch trải nghiệm ngày càng phát triển, các sản phẩm đường thủy đang có nhiều cơ hội trở thành một trong những trụ cột của du lịch TP.
Tuy nhiên, để khai thác hiệu quả tiềm năng này, theo bà Khánh, TP cần tiếp tục hoàn thiện quy hoạch hạ tầng, bến bãi, dịch vụ ven sông và cơ chế thu hút đầu tư. Đặc biệt, quá trình phát triển phải gắn với bảo vệ môi trường, bảo tồn cảnh quan và gìn giữ các giá trị văn hóa bản địa nhằm bảo đảm tính bền vững trong dài hạn.
Để phát huy tiềm năng du lịch đường thủy, Sở Du lịch TP.HCM kiến nghị ưu tiên nâng cấp hạ tầng giao thông đường sông, gồm nạo vét luồng tuyến, xây dựng bến tàu, cầu cảng hiện đại và phát triển các dịch vụ ven sông nhằm nâng cao trải nghiệm du khách.
TP cũng tập trung phát triển các sản phẩm đặc thù gắn với lịch sử, văn hóa và hệ sinh thái sông nước; tăng cường liên kết vùng để hình thành các tuyến du lịch đa dạng. Song song đó là các giải pháp bảo vệ môi trường, kiểm soát ô nhiễm và xử lý nước thải, rác thải.
Đặc biệt, TP.HCM kiến nghị hoàn thiện cơ chế, chính sách về giao, cho thuê đất và mặt nước để thu hút đầu tư xây dựng bến thủy nội địa.
