Ngày 10-4, Bộ GD&ĐT thông tin chính thức làm rõ một số thông tin liên quan đến vấn đề liêm chính học thuật của một dự án đoạt giải nhất tại cuộc thi nghiên cứu khoa học kỹ thuật quốc gia dành cho học sinh THCS và THPT năm học 2025-2026.
Không có cơ sở kết luận dự án đoạt giải nhất đạo văn
Cụ thể, Bộ cho biết sau khi có ý kiến phản ánh trên mạng xã hội về dự án đoạt giải nhất của một nhóm học sinh tại Ninh Bình, cơ quan này đã lập tức chỉ đạo xác minh.
Ngày 1-4, Sở GD&ĐT Ninh Bình có báo cáo rà soát, khẳng định nhà trường đã thực hiện công tác lựa chọn ý tưởng, tuyển chọn dự án theo đúng quy chế của Bộ. Dự án dự thi có đầy đủ hồ sơ hợp lệ và đã được thẩm định công khai, minh bạch tại cấp tỉnh trước khi nộp về ban tổ chức quốc gia.
Để đảm bảo tính khách quan và quyền lợi của học sinh, ngày 3-4, Bộ trưởng Bộ GD&ĐT đã ban hành Quyết định 784 thành lập tổ tư vấn gồm 5 chuyên gia trình độ từ tiến sĩ trở lên đến từ các viện nghiên cứu, trường đại học uy tín. Tổ tư vấn có nhiệm vụ đánh giá chuyên sâu dự án đoạt giải nhất “Phát triển vật liệu Polyurethane Composite đa chức năng chống cháy, cách nhiệt, kháng vi sinh hướng tới ứng dụng trong xây dựng và đời sống” do hai học sinh Ninh Bình thực hiện.
Sau quá trình thẩm định, tổ tư vấn đã đưa ra 5 kết luận:
- Về năng lực thực hiện: Với sự hướng dẫn của giáo viên, học sinh hoàn toàn có thể thực hiện được dự án. Các em có thể hiểu và tiến hành phân tích kết quả các phép đo (DTA, XRD, FT-IR) vì đây là những kiến thức có trong chương trình phổ thông. Các thiết bị thí nghiệm đều có sẵn tại các trung tâm nghiên cứu trong nước (Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam, Đại học Quốc gia...), đáp ứng được mục tiêu thu thập dữ liệu.
- Về tính khả thi: Kế hoạch nghiên cứu có các giai đoạn rõ ràng, dựa trên những quy trình đã được kiểm chứng, hoàn toàn có thể triển khai thực hiện dưới sự tư vấn của nhà khoa học. Việc sử dụng các vật liệu, thiết bị có thể tiếp cận được trong điều kiện phòng thí nghiệm hiện có.
- Về liêm chính khoa học: Dựa trên kết quả phần mềm kiểm tra đạo văn (Turnitin) và đối chiếu với các công trình trước đó, không ghi nhận sự trùng lặp. Đề tài không có dấu hiệu sao chép, nhóm nghiên cứu đã chủ động thiết kế thí nghiệm, chọn vật liệu, điều chỉnh quy trình và xây dựng hệ số liệu riêng rẽ. Do đó, không có cơ sở kết luận dự án sao chép hay đạo văn.
- Về tính mới: Dự án không có tính mới tuyệt đối nhưng có tính mới tương đối, phù hợp với bậc phổ thông. Đề tài sáng tạo ở chỗ không tập trung vào một tính năng riêng lẻ mà xây dựng hệ vật liệu cân bằng đồng thời 3 yếu tố: chống cháy - cách nhiệt - kháng vi sinh. Các phương pháp tiếp cận là các phương pháp chuẩn, tin cậy và được chấp nhận rộng rãi trong khoa học vật liệu.
- Về giá trị ứng dụng: Đề tài có giá trị ứng dụng cao trong thực tiễn, có thể làm cơ sở cho các sáng chế học sinh, sinh viên trong lĩnh vực vật liệu nano.
Quy trình chấm thi khắt khe, kiểm soát trùng lặp 100% hồ sơ
Liên quan đến công tác tổ chức, Bộ GD&ĐT cho biết quy trình chấm thi năm nay được thực hiện vô cùng chặt chẽ qua 2 phần đánh giá.
Ở phần đánh giá báo cáo (tối đa 65 điểm), mỗi dự án được 5 giám khảo chấm hoàn toàn độc lập. Ở phần trình bày (tối đa 35 điểm), giám khảo được bốc thăm ngẫu nhiên để phỏng vấn thí sinh không quá 15 phút, máy ghi âm luôn duy trì hoạt động trong suốt quá trình này. Đặc biệt, nếu điểm của bất kỳ giám khảo nào lệch từ 20% trở lên so với điểm trung bình, điểm đó sẽ bị loại bỏ để tính lại.
Nhằm bảo đảm liêm chính học thuật, hội đồng thẩm định đã thực hiện quét độ trùng lặp toàn bộ hồ sơ trước khi gửi đến ban giám khảo. Trong thời gian diễn ra cuộc thi, ban tổ chức cũng trang bị sẵn thiết bị, phần mềm để giám khảo tra cứu tại chỗ sự trùng lặp nội dung.
Như PLO đã thông tin, cuộc thi nghiên cứu khoa học, kỹ thuật cấp quốc gia dành cho học sinh THCS và THPT năm học 2025-2026 diễn ra từ ngày 20 đến 22-3 tại Hà Nội. Chung cuộc, ban tổ chức trao giải chính thức cho 145 dự án, trong đó có 14 giải nhất.
Ngay sau khi cuộc thi kết thúc, các diễn đàn mạng xã hội xôn xao thông tin về các dự án đoạt giải. Đáng chú ý là nghi vấn dự án đoạt giải nhất của nhóm học sinh của một trường THPT bị phản ánh giống với bài báo của nhóm nghiên cứu thuộc Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam. Sự trùng lặp được chỉ ra nằm ở cấu trúc bài, cách trình bày dữ liệu và các chi tiết nhỏ đặc trưng.
Ngay sau đó, hiệu trưởng nhà trường nơi có học sinh đoạt giải nhất đã lên tiếng khẳng định tính liêm chính của dự án.
