Hành trình hiện thực hóa giấc mơ trung tâm tài chính quốc tế (TTTCQT) tại Việt Nam nói chung và TP.HCM nói riêng đang ghi nhận những bước chuyển động tích cực mang tính nền tảng. Đây là bước đánh dấu thay đổi căn bản từ tư duy chiến lược đến hành động thực tiễn.
Bước đệm thể chế
Nhìn lại quá trình chuẩn bị cho vận hành TTTCQT có thể thấy quyết tâm chính trị của Trung ương khi xây dựng bước đệm vững chãi từ thể chế.
Khung pháp lý cho TTTCQT đã bước đầu được định hình. Nghị quyết 222/2025 xác lập rõ vai trò và vị thế của TP.HCM trong chiến lược phát triển TTTC, tạo nền tảng quan trọng để huy động và phân bổ nguồn lực. Nghị định 323/2025 về thành lập TTTCQT tại Việt Nam đã tiếp tục cụ thể hóa các định hướng lớn, thiết lập khuôn khổ về cơ chế thành lập, tổ chức hoạt động và các chính sách ưu đãi.
Bên cạnh đó, việc lập hội đồng điều hành TTTCQT tại Việt Nam, cơ quan điều hành TTTCQT TP.HCM cho thấy nỗ lực xây dựng một đầu mối điều phối tập trung. Tại các TTTC thành công, đầu mối không chỉ là tổ chức hành chính mà là trung tâm điều phối chính sách và dịch vụ công theo logic thị trường.
Đáng chú ý, nhận thức về vai trò của TTTCQT đã rõ hơn. TTTCQT không chỉ là dự án của ngành tài chính mà còn là công cụ để TP.HCM nâng cấp mô hình tăng trưởng, cải thiện chất lượng thu hút đầu tư và tăng sức bật của hệ sinh thái dịch vụ.
Dù vậy, tôi nhận thấy có một số điểm nghẽn nổi cần được tháo gỡ sớm để đảm bảo khả năng vận hành hiệu quả.
Trong đó, quy trình thủ tục vẫn “mờ” đối với doanh nghiệp (DN). Dù đã có Nghị định 323, nhiều DN phản ánh họ chưa nắm rõ đầu mối tiếp nhận hồ sơ là ai, các bước thực hiện, tiêu chuẩn xét duyệt cũng như thời gian xử lý dự kiến… Trong khi đó, hiện các thủ tục đăng ký doanh nghiệp và đầu tư vẫn chủ yếu theo quy trình chung. Nếu TTTCQT có cơ chế riêng thì điều thị trường cần nhất lúc này là một quy trình vận hành cụ thể, công khai…
Tôi cũng nhận thấy việc phân bổ nguồn lực tài chính còn nhiều khoảng trống. Nghị định 323 có đề cập ưu đãi thuế nhưng cơ chế quản lý, phân bổ nguồn thu từ TTTCQT vẫn là vấn đề DN và chính quyền địa phương quan tâm.
Nguồn thu sẽ được quản lý thế nào, tỉ lệ phân chia giữa Trung ương và TP.HCM ra sao, có cam kết tái đầu tư cho hạ tầng và dịch vụ công tại chỗ? Minh bạch về cơ chế tài chính sẽ tạo niềm tin cho nhà đầu tư, quyết định động lực của địa phương trong ưu tiên nguồn lực và chấp nhận “thử nghiệm” chính sách.
Ngoài ra, việc kết nối với cộng đồng DN còn hạn chế. Không ít DN tại TP.HCM cho biết chưa được tiếp cận thông tin đầy đủ về cơ hội tham gia, điều kiện hưởng lợi, vai trò trong chuỗi giá trị, hay lộ trình triển khai trong TTTCQT…
Năm giải pháp “vào việc”
Để TTTCQT TP.HCM vận hành thực chất, chính quyền TP.HCM có thể cân nhắc một số nhóm giải pháp theo hướng “đi vào việc”, rõ đầu mối, rõ thời hạn, rõ trách nhiệm.
Một là thiết kế cơ chế “một cửa” thực chất. Cơ quan điều hành TTTCQT cần được trao đủ thẩm quyền để xử lý thủ tục theo quy trình rút gọn, thống nhất. Quan trọng hơn, quy trình phải được công khai và cam kết thời hạn.
Hai là cụ thể hóa chính sách tài chính. Cần sớm có hướng dẫn chi tiết về ưu đãi thuế theo từng nhóm hoạt động; làm rõ cơ chế phân chia nguồn thu giữa Trung ương và TP.HCM. Hay một cam kết tái đầu tư tỉ lệ nhất định từ nguồn thu TTTCQT cho hạ tầng và dịch vụ công như giao thông, tiện ích đô thị… sẽ tạo động lực mạnh cho trung tâm và tăng niềm tin của thị trường.
Ba là chủ động xây dựng “cộng đồng TTTCQT”. Cơ quan điều hành TTTCQT có thể phối hợp tổ chức chuỗi hoạt động như hội nghị giới thiệu TTTCQT cho DN trong và ngoài nước; tọa đàm giải đáp vướng mắc, tiếp nhận phản hồi chính sách; diễn đàn kết nối với tổ chức tài chính quốc tế… Mục tiêu là hình thành một hệ sinh thái - nơi DN hiểu rõ họ là một phần của dự án.
Bốn là ưu tiên nguồn lực nội tại song hành với thu hút vốn ngoại. Nền móng của TTTCQT phải được tạo bởi các ngân hàng, chứng khoán, quỹ đầu tư, DN công nghệ tài chính, dịch vụ pháp lý - kế toán - kiểm toán… đang hiện diện tại TP.HCM. Chính sách ưu đãi nên được thiết kế để giúp các DN này nâng chuẩn, mở rộng quy mô, tăng khả năng kết nối xuyên biên giới. Đó mới là lực đẩy bền vững.
Năm là đặt ra lộ trình rõ và cơ chế đánh giá định kỳ. Giai đoạn 2025-2030, TTTCQT TP.HCM có thể ưu tiên các trụ cột có lợi thế như thị trường vốn, dịch vụ tài chính DN xuyên biên giới, fintech và giải quyết tranh chấp thương mại. Đồng thời, xây dựng bộ chỉ số đánh giá định kỳ về giao dịch, đóng góp ngân sách, mức độ lan tỏa… để theo dõi tiến độ và điều chỉnh chính sách kịp thời.
Nghị quyết 222/2025 và Nghị định 323/2025 đã tạo ra khung pháp lý ban đầu, bộ máy điều hành được thiết lập với vai trò dẫn dắt rõ ràng. Phần việc quan trọng nhất từ nay là đưa trung tâm từ mô hình trên giấy thành cơ chế vận hành thực chất.
TP.HCM có lợi thế để phát triển một TTTC nhưng biến lợi thế thành hiện thực đòi hỏi nỗ lực cải cách thể chế, cải thiện môi trường đầu tư và một cơ chế phản hồi được điều chỉnh liên tục dựa trên thực tiễn.
Nếu giữ được nhịp triển khai quyết liệt, phối hợp đồng bộ và kiên trì tháo gỡ vướng mắc, TTTCQT sẽ trở thành một đóng góp đáng kể cho tăng trưởng của TP.HCM và cho vị thế kinh tế của Việt Nam trong giai đoạn mới.
Có cơ chế để rút ngắn nhiều thủ tục
Một vấn đề khác đặt ra cho TTTCQT là chính sách nhân sự quốc tế chưa đủ rõ để tạo sức hút. Một TTTCQT cạnh tranh không thể thiếu chuyên gia tài chính, quản trị rủi ro, luật sư tài chính quốc tế, trọng tài viên, nhân sự fintech…
Tuy nhiên, các quy định về thị thực, tạm trú, thường trú và giấy phép lao động (work permit) cho chuyên gia nước ngoài chưa được làm rõ theo hướng “đặc thù, rút gọn, ưu tiên”. Trong khi Singapore hay HongKong có thể xử lý visa và work permit trong vài ngày, việc TP.HCM sẽ áp dụng cơ chế nào để cạnh tranh thu hút nhân tài vẫn chưa có câu trả lời rõ ràng.
Tôi cho rằng TP.HCM cần phối hợp các bộ, ngành để thực thi cơ chế thị thực, cư trú và giấy phép lao động cho chuyên gia làm việc tại TTTCQT. Trong đó, quan trọng là thực sự rút ngắn thời gian cấp giấy phép lao động; đơn giản hóa quy trình cấp tạm trú, thường trú cho chuyên gia và gia đình; cơ chế gia hạn tự động theo điều kiện…
