Chiến thuật 'vừa đánh vừa đàm' của ông Trump với Iran

Xung đột giữa Mỹ và Israel với Iran đang ở ngã rẽ quyết định khi Washington đang theo đuổi chiến thuật "vừa đánh, vừa đàm". Một mặt, Tổng thống Mỹ Donald Trump nói đang đàm phán với Iran, mặt khác vẫn công khai để ngỏ nhiều kịch bản leo thang.

Vừa đánh, vừa đàm

Chia sẻ với tờ Financial Times ngày 29-3, ông Trump nêu ý định "lấy dầu ở Iran" và để ngỏ khả năng kiểm soát trung tâm xuất khẩu dầu mỏ của Tehran trên đảo Kharg. Động thái này, nếu diễn ra, đồng nghĩa với việc Mỹ phải giành quyền kiểm soát hòn đảo trung chuyển phần lớn lượng dầu xuất khẩu của Iran và thiết lập sự hiện diện quân sự lâu dài.

Đề cập vấn đề này, ông Trump cho biết trong cuộc phỏng vấn: “Có thể chúng tôi sẽ kiểm soát đảo Kharg, có thể không. Chúng tôi có rất nhiều lựa chọn. Điều đó cũng đồng nghĩa với việc chúng tôi sẽ phải hiện diện ở đó [trên đảo Kharg] một thời gian”.

Theo Financial Times, ông Trump đã tăng cường lực lượng Mỹ trong khu vực, khi Lầu Năm Góc ra lệnh triển khai 10.000 binh sĩ được huấn luyện cho các nhiệm vụ kiểm soát và duy trì hiện diện trên thực địa. Khoảng 3.500 binh sĩ đã đến khu vực hôm 28-3, trong đó có khoảng 2.200 lính thủy đánh bộ. Thêm 2.200 lính thủy đánh bộ khác đang trên đường, trong khi hàng nghìn binh sĩ từ Sư đoàn Dù 82 cũng đang được điều động tới khu vực.

Bên cạnh đó, ông Trump liên tục đưa ra các thông điệp răn đe. Trên mạng xã hội Truth Social ngày 29-3, ông tuyên bố đây là một "ngày trọng đại ở Iran", đồng thời nhấn mạnh nhiều “mục tiêu được mong đợi từ lâu” đã bị quân đội Mỹ triệt hạ và phá hủy.

Bất chấp các động thái quân sự và tuyên bố cứng rắn, ông Trump nhấn mạnh rằng các cuộc đàm phán gián tiếp giữa Washington và Tehran thông qua các đặc phái viên Pakistan đang tiến triển tốt đẹp. Dù từ chối cung cấp chi tiết về khả năng đạt được một lệnh ngừng bắn trong những ngày tới để mở lại eo biển Hormuz, ông Trump vẫn để ngỏ triển vọng hòa bình khi cho rằng “một thỏa thuận có thể đạt được khá nhanh chóng”.

Chiến thuật "vừa đánh, vừa đàm" này đã được Mỹ triển khai xuyên suốt những ngày cuối tháng 3. Vào ngày 21-3, Tổng thống Mỹ từng đe dọa tấn công các nhà máy điện của Iran nếu eo biển Hormuz không được mở cửa hoàn toàn trong vòng 48 giờ. Tuy nhiên, đến ngày 23-3, ông chỉ thị hoãn các cuộc tấn công này trong 5 ngày, viện dẫn lý do các cuộc đàm phán đang diễn ra "rất tốt đẹp và hiệu quả".

Đến ngày 26-3, thời hạn này tiếp tục được gia hạn thêm 10 ngày, song song với cảnh báo sẽ gia tăng sức ép nếu Iran không chấp nhận thỏa thuận.

Chủ tịch Quốc hội Iran - ông Mohammad Bagher Ghalibaf cáo buộc Mỹ “công khai nói về đàm phán nhưng âm thầm chuẩn bị cho một cuộc tấn công trên bộ”. Ông cũng khẳng định Iran “không bao giờ chấp nhận sự khuất phục”, đồng thời tuyên bố lực lượng nước này đã sẵn sàng đối đầu nếu Mỹ tiến vào.

Hai bên đang muốn gì?

Ở hậu trường, kênh Channel 12 (Israel) tiết lộ Mỹ đã gửi một kế hoạch hòa bình gồm 15 điểm tới Tehran thông qua trung gian Pakistan nhằm chấm dứt cuộc chiến. Ngoại trưởng Pakistan - ông Mohammad Ishaq Dar sau đó cũng xác nhận Islamabad đang đóng vai trò trung gian cho các cuộc đàm phán gián tiếp này.

Tổng thống Trump ngày 29-3 nói rằng Iran đã đồng ý với “phần lớn” danh sách 15 yêu cầu mà Mỹ chuyển tới, thông qua Pakistan, nhằm chấm dứt chiến tranh. “Họ đang đồng thuận với chúng tôi về kế hoạch. Chúng tôi đưa ra 15 yêu cầu, và về cơ bản, chúng tôi sẽ bổ sung thêm một vài điều nữa” - ông tiếp tục.

Trước đó, như CNN đưa tin, kế hoạch 15 điểm được cho là bao gồm việc Iran cam kết không sở hữu vũ khí hạt nhân, bàn giao uranium làm giàu ở mức độ cao, áp đặt các giới hạn đối với năng lực quốc phòng của Tehran, chấm dứt các lực lượng ủy nhiệm trong khu vực và mở lại eo biển Hormuz.

Iran chưa lên tiếng về phát ngôn nói trên của ông Trump. Tuy nhiên, trước đó, các kênh Press TV và Al Jazeera đều dẫn nguồn quan chức Iran (không tiết lộ danh tính) cho hay Tehran coi các yêu sách của Mỹ là “quá đáng và phi lý”. Theo đó, Tehran đưa ra kế hoạch 5 điểm, gồm chấm dứt các vụ ám sát quan chức Iran, bảo đảm không có thêm cuộc chiến nào nhằm vào nước này, bồi thường thiệt hại chiến tranh, chấm dứt giao tranh và công nhận quyền chủ quyền của Iran đối với eo biển Hormuz.

Vẫn chưa rõ tiến trình đàm phán hiện đang ra sao. Theo Al Jazeera, một số nhà quan sát cho rằng Iran có thể sẵn sàng đối thoại ở mức độ hạn chế. Các chuyên gia cho rằng khả năng diễn ra đàm phán là có cơ sở, khi sức ép đang gia tăng đối với cả Iran và Mỹ. Tuy nhiên, họ vẫn thận trọng khi dự đoán liệu các cuộc đàm phán có thành công hay không.

Theo đài CNN, ngay cả khi gác lại câu hỏi liệu các cuộc đàm phán giữa Mỹ và Iran có thực sự diễn ra hay không, thì lập trường hiện tại của hai bên vẫn còn cách xa nhau.

Kế hoạch 15 điểm của Washington giống một bản yêu cầu đầu hàng vô điều kiện hơn là khuôn khổ cho đối thoại. “Với yêu sách 15 điểm, Mỹ đang đưa ra những điều họ mong muốn và theo đuổi những gì họ không đạt được trên chiến trường” - ông Ghalibaf bình luận.

Ở chiều ngược lại, kế hoạch 5 điểm của Iran nhằm chấm dứt chiến tranh cũng bị xem là thiếu thực tế, khi bao gồm các yêu cầu như bồi thường chiến tranh cho Tehran, quyền kiểm soát eo biển Hormuz và việc Mỹ rút các căn cứ quân sự khỏi khu vực.

Theo tay bút kỳ cựu Matthew Chance của CNN, khả năng đạt được một thỏa thuận vẫn có, vì cả Mỹ và Iran đều ngày càng có lý do để muốn kết thúc cuộc chiến đang gây tổn thất nặng nề. Tuy nhiên, đến thời điểm này vẫn chưa thấy dấu hiệu hai bên nhượng bộ, mà ngược lại, căng thẳng vẫn tiếp tục leo thang.

Iran đang chịu thiệt hại lớn, song vẫn cho thấy khả năng chịu đựng và ứng phó đáng kể. Việc Tehran kiểm soát eo biển Hormuz, cùng khả năng gây sức ép lên kinh tế khu vực và thế giới, khiến tình hình trở nên khó đoán hơn nhiều.

Tình hình càng rối rắm hơn khi lực lượng Houthis ở Yemen đã tham chiến, phóng tên lửa vào Israel và có thể đe dọa một điểm nghẽn quan trọng trên Biển Đỏ - tuyến vận chuyển hàng hóa rất lớn của thế giới. Vì vậy, hy vọng của Washington về một chiến thắng nhanh chóng trong cuộc chiến, nay đã bước sang tháng thứ hai, có lẽ thêm xa, ông Chance nhận định.