Cục Đăng kiểm đang lấy ý kiến dự thảo Thông tư quy định về tiêu chuẩn, tập huấn đăng kiểm viên; cấp mới, cấp lại, tạm đình chỉ và thu hồi chứng chỉ đăng kiểm viên phương tiện giao thông đường bộ. Điểm đáng chú ý là phục hồi quy định thu hồi chứng chỉ hành nghề với đăng kiểm viên bị kết án và điều chỉnh tiêu chí chuyên môn theo hướng linh hoạt hơn.
Thu hồi chứng chỉ với đăng kiểm viên bị kết án
Năm 2024, cả nước có 42 địa phương với 112 trung tâm đăng kiểm có đăng kiểm viên bị khởi tố do vi phạm liên quan đến hoạt động kiểm định. Việc này khiến nhiều trung tâm thiếu nhân lực, ảnh hưởng đến công tác kiểm định phương tiện.
Trước tình hình đó, Bộ GTVT (nay là Bộ Xây dựng) đã ban hành quy định tạm ngừng thu hồi chứng chỉ đối với đăng kiểm viên bị án treo đến ngày 1-1-2026, nhằm bảo đảm hoạt động kiểm định không bị gián đoạn.
Để khắc phục khoảng trống pháp lý sau thời điểm trên, Cục Đăng kiểm xây dựng dự thảo thông tư mới. Theo đó, đăng kiểm viên sẽ bị thu hồi chứng chỉ khi bị kết tội bằng bản án đã có hiệu lực pháp luật của Tòa án, nếu vi phạm các quy định liên quan đến hoạt động chứng nhận, kiểm định.
Dự thảo cũng quy định thu hồi chứng chỉ trong các trường hợp: cùng một thời điểm trong ngày thực hiện kiểm định, chứng nhận hoặc xác nhận kết quả kiểm định tại hai đơn vị trở lên; làm giả hồ sơ để được cấp chứng chỉ; hoặc bị tạm đình chỉ hành nghề từ 3 lần trong 12 tháng liên tục.
Ngoài ra, đăng kiểm viên sẽ bị tạm đình chỉ hành nghề 1 tháng nếu cố ý làm sai lệch kết quả kiểm định; nhũng nhiễu, gây khó khăn cho tổ chức, cá nhân; không thực hiện nhiệm vụ được giao mà không có lý do chính đáng; vi phạm kỷ luật lao động, nội quy, quy chế làm việc. Việc tạm đình chỉ cũng áp dụng khi có kiến nghị, phản ánh có căn cứ xác định có hành vi vi phạm.
Đề xuất bỏ phân hạng đăng kiểm viên
Một nội dung đáng chú ý khác là thay đổi cách phân loại đăng kiểm viên. Thay vì phân hạng I, II, III như hiện nay, dự thảo đề xuất phân loại theo công việc chuyên môn.
Với kiểm định khí thải xe mô tô, xe gắn máy, dự thảo quy định đăng kiểm viên chỉ cần tốt nghiệp trung học phổ thông. Hiện nay, người thực hiện công việc này phải có bằng trung cấp chuyên ngành kỹ thuật liên quan đến xe cơ giới, xe máy chuyên dùng.
Đối với kiểm định xe cơ giới và xe máy chuyên dùng, đăng kiểm viên phải tốt nghiệp tối thiểu trung cấp chuyên ngành kỹ thuật phù hợp. Đồng thời, phải có ít nhất 12 tháng làm việc tại cơ sở bảo hành, bảo dưỡng, sửa chữa ô tô hoặc tại cơ sở sản xuất, lắp ráp ô tô.
Riêng các công việc có tính chất phức tạp như cấp chứng nhận an toàn kỹ thuật và bảo vệ môi trường đối với xe cải tạo; kiểm tra, chứng nhận chất lượng an toàn kỹ thuật và bảo vệ môi trường của xe cơ giới, phụ tùng; đánh giá điều kiện bảo đảm chất lượng tại cơ sở sản xuất, lắp ráp, thử nghiệm, bảo hành, bảo dưỡng… thì đăng kiểm viên phải có trình độ đại học.
Người thực hiện thử nghiệm phụ tùng xe cơ giới; thử nghiệm khí thải, tiêu thụ năng lượng xe cơ giới cũng phải có bằng đại học. Ngoài ra, phải có giấy phép lái xe ô tô còn hiệu lực, hoàn thành lớp tập huấn và đạt yêu cầu kiểm tra nghiệp vụ theo quy định.
Như vậy, dự thảo thiết kế theo hướng công việc đơn giản không yêu cầu bằng cấp cao, còn các nội dung phức tạp vẫn giữ yêu cầu trình độ đại học.
Nhiều ý kiến trái chiều
Trao đổi với phóng viên, đại diện một số cơ sở đăng kiểm cho rằng nên giữ nguyên yêu cầu về trình độ chuyên môn đối với đăng kiểm viên kiểm định ô tô, xe máy chuyên dùng. Theo các cơ sở này, phương tiện ngày càng hiện đại, công nghệ phức tạp, nên đăng kiểm viên cần nền tảng kiến thức được đào tạo bài bản.
Ở chiều ngược lại, anh T.H, nhân viên đăng kiểm tại Hà Nội, cho rằng công việc kiểm định thiên về tay nghề và kinh nghiệm thực tế. Theo anh, đăng kiểm viên trình độ trung cấp nhưng có kinh nghiệm thực tế có thể đạt hiệu quả cao hơn người có bằng đại học nhưng thiếu trải nghiệm thực tế. Chỉ những công việc phân tích, đánh giá sâu mới cần trình độ cao.
Trong lĩnh vực kiểm định khí thải xe máy, nhiều ý kiến ủng hộ giảm tiêu chí. Ông Trương Quốc Nam, chủ một cơ sở sửa chữa, bảo dưỡng xe máy tại phường Đại Mỗ, Hà Nội, cho biết quy định hiện hành yêu cầu mỗi cơ sở phải có ít nhất một đăng kiểm viên hạng III. Trong khi đó, hạng III phải có bằng trung cấp kỹ thuật, khiến việc tuyển dụng gặp khó khăn.
Theo ông Nam, kiểm định khí thải xe máy có quy trình đơn giản, số công đoạn ít, thao tác không phức tạp. Việc yêu cầu trình độ trung cấp là cao so với tính chất công việc. Ông bày tỏ ủng hộ đề xuất giảm tiêu chí.
Kinh nghiệm quốc tế không đặt nặng bằng cấp đại học
Cục Đăng kiểm cho biết qua khảo sát, tại nhiều quốc gia, đăng kiểm viên không bắt buộc phải có trình độ đại học. Các nước như Mỹ, Nhật Bản, Trung Quốc và nhiều nước châu Âu không đặt nặng yêu cầu này.
Theo cơ quan này, bản chất công việc kiểm định là kỹ thuật mang tính lặp lại, thiên về tay nghề. Việc sử dụng đăng kiểm viên có trình độ trung cấp, được đào tạo nghề bài bản và có kinh nghiệm thực tế, có thể phù hợp và hiệu quả.
Cục Đăng kiểm dẫn kinh nghiệm từ lực lượng kiểm định của Quân đội và một số quốc gia cho thấy nhiều đăng kiểm viên xuất thân là kỹ thuật viên được đào tạo tại trường nghề, từng làm việc tại xưởng sửa chữa. Sau đó, họ được tuyển chọn, đào tạo chuyên sâu để trở thành đăng kiểm viên. Đội ngũ này được đánh giá có tay nghề tốt, khả năng phát hiện hư hỏng và chẩn đoán chính xác.
Theo Cục Đăng kiểm, chỉ những vị trí đòi hỏi phân tích, nghiên cứu, đánh giá chuyên sâu hoặc chứng nhận cải tạo phương tiện mới cần yêu cầu trình độ đại học trở lên.
Thực tế tại Việt Nam, nhiều kỹ sư, cử nhân sau khi tốt nghiệp được tuyển thẳng vào cơ sở đăng kiểm mà chưa trải qua thời gian làm kỹ thuật viên tại xưởng bảo dưỡng, sửa chữa. Điều này dẫn đến thiếu kinh nghiệm thực tế, ảnh hưởng đến chất lượng đội ngũ. Cục Đăng kiểm cho rằng mô hình tuyển dụng này chưa phù hợp với thông lệ quốc tế.
