Thời gian gần đây, biến động mạnh của giá xăng dầu và vật liệu xây dựng đang gây áp lực lớn lên các dự án giao thông. Nhiều doanh nghiệp cho biết chi phí tăng cao khiến việc thi công gặp khó, thậm chí có nguy cơ thua lỗ nếu tiếp tục thực hiện hợp đồng đã ký.
Trước thực tế này, một số nhà thầu đã đề nghị Bộ Xây dựng cho phép điều chỉnh giá hợp đồng. Tuy nhiên, theo Cục Đường bộ, quy định pháp luật hiện hành chưa cho phép thực hiện việc này trong nhiều trường hợp.
Nhiều dự án đội chi phí vì giá vật liệu
Cục Đường bộ Việt Nam cho biết giá xăng dầu tăng đột biến cũng ảnh hưởng trực tiếp đến hàng loạt dự án do đơn vị làm chủ đầu tư.
Đơn cử, dự án cải tạo, nâng cấp Quốc lộ 14E đoạn Km15+270 – Km89+700 (tỉnh Quảng Nam) có tổng mức đầu tư 1.435 tỉ đồng. Dự án áp dụng hợp đồng trọn gói nên theo quy định sẽ không được điều chỉnh giá.
Thực tế, gói thầu XL05 của dự án này bị tác động rất lớn bởi biến động giá nhiên, vật liệu. Theo tính toán cập nhật, chi phí của gói thầu này tăng khoảng 25% so với ban đầu.
Tương tự, dự án cải tạo, nâng cấp Quốc lộ 28B qua Bình Thuận và Lâm Đồng có tổng mức đầu tư 1.848 tỉ đồng cũng ghi nhận chi phí tăng mạnh.
Cụ thể, tổng chi phí tăng thêm do biến động giá nhiên, vật liệu của dự án ước khoảng 56,4 tỉ đồng. Trong đó, riêng phần chi phí phát sinh cho khối lượng thi công từ ngày 1-3 đến khi hoàn thành khoảng 47,8 tỉ đồng.
Dù vậy, do các gói thầu của dự án này áp dụng hợp đồng theo đơn giá điều chỉnh và vẫn còn chi phí dự phòng khoảng 65,6 tỉ đồng nên cơ bản vẫn đảm bảo không vượt tổng mức đầu tư.
Bảo trì đường bộ chịu tác động nặng
Đáng chú ý, các dự án bảo trì đường bộ năm 2026 được đánh giá chịu tác động nặng nề nhất từ biến động giá nhiên liệu.
Theo Cục Đường bộ, hiện các khu quản lý đường bộ đã hoàn thành lựa chọn nhà thầu 89/119 gói thầu. Tất cả đều áp dụng hợp đồng đơn giá cố định.
Trong trường hợp giá xăng dầu và nhựa đường tiếp tục tăng cao, các nhà thầu sẽ gặp nhiều khó khăn, thậm chí có nguy cơ ảnh hưởng tiến độ thi công.
Qua rà soát sơ bộ, nếu cập nhật theo mặt bằng giá đầu tháng 4, tổng chi phí các gói thầu bảo trì có thể tăng khoảng 946 tỉ đồng, mức tăng tương đương 28,7%, từ 3.294 tỉ đồng lên 4.240 tỉ đồng.
Nguyên nhân là phần lớn khối lượng bảo trì liên quan đến thảm bê tông nhựa mặt đường. Đây là hạng mục chịu tác động trực tiếp từ giá xăng dầu và nhựa đường.
Trong khi đó, các hạng mục khác như biển báo, an toàn giao thông hay thoát nước chỉ chiếm tỉ trọng nhỏ.
Cũng theo Cục Đường bộ, với các gói thầu đã ký hợp đồng, nếu tiếp tục triển khai trong bối cảnh giá tăng mạnh, nhà thầu có thể chịu thiệt hại lớn. Chi phí tăng gần 30% khiến nhiều doanh nghiệp không còn khả năng cân đối tài chính. Thực tế đã xuất hiện tình trạng một số nhà thầu trì hoãn thi công.
Việc chậm triển khai có thể kéo dài thời gian hoàn thành công trình. Điều này kéo theo nguy cơ mất an toàn giao thông trên các tuyến đường đang khai thác.
Ngoài ra, tiến độ giải ngân vốn đầu tư công năm 2026 cũng bị ảnh hưởng.
Trước tình hình đó, Cục Đường bộ cho biết đã triển khai một số giải pháp tạm thời. Cụ thể, với các gói thầu đã ký, cơ quan này tổ chức làm việc với nhà thầu để chia sẻ khó khăn, đồng thời điều chỉnh kế hoạch thi công.
Các hạng mục ít chịu ảnh hưởng bởi biến động giá nhiên liệu như hệ thống an toàn giao thông, thoát nước được ưu tiên thực hiện trước.
Với các gói thầu đã đấu thầu nhưng nhà thầu chưa ký hợp đồng, cơ quan quản lý sẽ xử lý theo quy định. Trường hợp cần thiết có thể thu bảo lãnh dự thầu hoặc tổ chức đấu thầu lại.
Đối với các gói thầu chưa đấu thầu, giá gói thầu sẽ được cập nhật lại. Đồng thời, áp dụng hình thức hợp đồng đơn giá điều chỉnh để giảm rủi ro.
Nút thắt nằm ở quy định pháp luật
Vấn đề lớn nhất hiện nay là các quy định pháp luật liên quan đến điều chỉnh hợp đồng chưa thống nhất.
Luật Xây dựng năm 2025 cho phép điều chỉnh hợp đồng trong trường hợp bất khả kháng hoặc hoàn cảnh thay đổi cơ bản (thiên tai, hỏa hoạn, dịch bệnh...).
Tuy nhiên, Luật Đấu thầu lại không quy định việc điều chỉnh hợp đồng đơn giá cố định trong trường hợp bất khả kháng. Sự khác biệt này khiến việc áp dụng trên thực tế gặp nhiều vướng mắc.
Đáng chú ý, nghị định hướng dẫn Luật Xây dựng năm 2025 đến nay vẫn chưa được ban hành. Do đó, các cơ quan chưa có cơ sở pháp lý rõ ràng để thực hiện điều chỉnh.
Trong trường hợp muốn điều chỉnh giá, chủ đầu tư buộc phải sửa đổi hợp đồng từ đơn giá cố định sang đơn giá điều chỉnh. Tuy nhiên, việc sửa đổi hợp đồng cũng phải đáp ứng điều kiện “hoàn cảnh thay đổi cơ bản” theo quy định của pháp luật dân sự.
Theo đó, sự thay đổi phải mang tính khách quan, không thể lường trước, gây thiệt hại nghiêm trọng và các bên không thể khắc phục.
Vì vậy, Cục Đường bộ nhận định việc tăng giá nhiên liệu hiện nay chưa đủ cơ sở để xác định là “hoàn cảnh thay đổi cơ bản” theo quy định. "Việc điều chỉnh hợp đồng trong các trường hợp này là chưa thể thực hiện" - đại diện Cục Đường bộ cho hay.
Từ những vướng mắc nêu trên, ngày 20-4, Cục Đường bộ có báo cáo Bộ Xây dựng về vấn đề này và kiến nghị xem xét, báo cáo Quốc hội và Chính phủ bổ sung, hoàn thiện các quy định pháp luật để tạo cơ sở điều chỉnh hợp đồng khi cần thiết.
"Nếu không có giải pháp kịp thời, nhiều dự án giao thông có nguy cơ chậm tiến độ, ảnh hưởng đến chất lượng hạ tầng và hiệu quả đầu tư..."- Cục Đường bộ cho hay.
Giá nhiên liệu tăng mạnh, nguồn cung nhựa đường gặp khó
Xung đột quân sự tại khu vực Trung Đông đang tạo áp lực lớn lên giá nhiên liệu toàn cầu. Từ đầu tháng 3-2026 đến nay, giá dầu thô tăng mạnh, kéo theo giá xăng dầu trong nước liên tục điều chỉnh.
Cụ thể, giá xăng tăng khoảng 15%, dầu diesel tăng tới 70%. Giá nhựa đường cũng tăng khoảng 31,77% so với cuối tháng 2.
Dự báo trong thời gian tới, nếu xung đột tiếp tục kéo dài, giá dầu có thể duy trì ở mức 100-120 USD/thùng.
Không chỉ giá tăng, nguồn cung nhựa đường cũng gặp khó. Nhiều đơn vị cho biết hàng nhập khẩu bị gián đoạn, lượng cung ra thị trường hạn chế.
Điều này khiến các nhà thầu gặp khó trong việc mua vật liệu phục vụ thi công bê tông nhựa mặt đường. Trong khi đây là hạng mục chiếm tỉ trọng lớn trong giá trị công trình đường bộ.
