Cuộc đàm phán rất được kỳ vọng giữa Mỹ và Iran tại Pakistan đã không mang lại thỏa thuận.
Họp báo tại Islamabad sau cuộc đàm phán với Iran, Phó Tổng thống JD Vance nói rằng điểm bế tắc chủ yếu nằm ở việc Iran từ chối từ bỏ chương trình hạt nhân. Ông Vance nói rõ Mỹ muốn Iran cam kết không phát triển vũ khí hạt nhân cũng như không theo đuổi năng lực giúp nước này nhanh chóng sở hữu loại vũ khí này, nhưng “chúng tôi vẫn chưa thấy điều đó”.
Về phía Tehran, theo đài Al Jazeera, sau các cuộc đàm phán, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran - ông Esmail Baghaei cho biết Iran và Mỹ đã “đạt được sự hiểu biết về một số vấn đề” và vẫn còn “những khác biệt về quan điểm đối với 2 đến 3 nội dung quan trọng”.
“Các cuộc đàm phán này được tổ chức sau 40 ngày xảy ra cuộc chiến bị áp đặt lên Iran, trong một bầu không khí thiếu tin tưởng và ngờ vực. Việc không nên kỳ vọng đạt được thỏa thuận ngay trong một cuộc gặp duy nhất từ đầu là điều tất nhiên” - ông Baghaei nói.
Trước đó, hãng thông tấn Fars dẫn lời nguồn tin từ phái đoàn đàm phán Iran rằng phía Mỹ đã có những “yêu sách phi lý”. Hãng thông tấn Tasnim thuộc sở hữu nhà nước của Iran đổ lỗi cho “tham vọng quá mức của Mỹ” đã ngăn cản "một khuôn khổ và thỏa thuận chung". Đài Press TV của Iran đưa tin rằng phía Mỹ đã “đòi hỏi quá mức” khiến hai bên không thể đạt được một khuôn khổ thỏa thuận. Theo Press TV, “nhiều vấn đề khác nhau, bao gồm eo biển Hormuz, quyền về hạt nhân và một số nội dung khác, đã nằm trong số những điểm gây tranh cãi” giữa hai bên.
Bên muốn nhanh, bên không vội
Cuộc đàm phán Mỹ-Iran là cuộc gặp có tầm quan trọng rất lớn –– các cuộc đàm phán cấp cao nhất giữa các quan chức Mỹ và Iran kể từ khi Cộng hòa Hồi giáo Iran được thành lập năm 1979 –– và thật khó để đánh giá thấp mức độ phức tạp của các cuộc thảo luận này, theo đài CNN.
Ngoài những gì đã được nói trong phòng họp, các tài liệu kỹ thuật đã được trao đổi và xem xét nhiều lần. Nhưng hai bên đơn giản là quá khác biệt, không chỉ về nội dung mà còn về phong cách và thái độ. Các phái đoàn tương ứng bước vào các cuộc đàm phán này với những cách tiếp cận hoàn toàn khác nhau: Phó Tổng thống Mỹ J.D. Vance dường như muốn một giải pháp tương đối nhanh chóng sau khi thực hiện lệnh ngừng bắn hai tuần, nhưng Tehran thường hành động chậm hơn nhiều, đàm phán trong thời gian dài.
Cựu nhà đàm phán Trung Đông của Bộ Ngoại giao Mỹ - ông Aaron David Miller cho rằng Iran “rõ ràng không vội vàng nhượng bộ”. Ông đánh giá rằng Iran dường như đang hành động với nhịp điệu chậm rãi hơn so với Mỹ và thà chấp nhận rủi ro bị Mỹ và Israel tấn công quân sự trở lại còn hơn là ra về tay trắng sau các cuộc đàm phán.
Nhận định này khớp với lời một nguồn tin am hiểu vấn đề mà hãng thông tấn Tasnim của Iran dẫn lại cho biết “Iran không vội vàng” đàm phán, “quyền quyết định nằm trong tay Mỹ”.
“Iran đã đưa ra những sáng kiến và đề xuất hợp lý trong các cuộc đàm phán. Giờ đây, trách nhiệm thuộc về phía Mỹ để xem xét các vấn đề một cách thực tế” – Tasnim dẫn lời nguồn tin.
Nguồn tin này cho rằng Mỹ tính toán sai lầm trong các cuộc đàm phán, giống như họ đã từng làm trong chiến tranh, và cảnh báo rằng tình hình ở eo biển Hormuz sẽ không thay đổi "cho đến khi Mỹ đồng ý với một thỏa thuận hợp lý".
Iran nắm giữ nhiều quân bài
Theo Fars, các chuyên gia của hai bên hiện đang làm việc để tìm tiếng nói chung, trong khi “phía trung gian Pakistan đang nỗ lực tháo gỡ bất đồng và thu hẹp khác biệt quan điểm”.
Hãng tin này cho biết thêm cả hai đoàn đàm phán đã tạm thời rút về để tham vấn với các nhóm chuyên gia của mình về những dự thảo văn bản đề xuất, và các cuộc thảo luận sẽ được nối lại sau khi các bản dự thảo hoàn tất. Tuy nhiên, cũng có nguồn tin của Fars nói rằng Iran chưa có kế hoạch cho vòng đàm phán tiếp theo.
Về phía Mỹ, trong cuộc họp báo, ông Vance gợi ý rằng Iran vẫn có thể quay lại chấp nhận “đề nghị cuối cùng và tốt nhất” của Mỹ, nhưng ông không đưa ra bất kỳ dự đoán nào về các cuộc đàm phán trong tương lai nhằm thu hẹp những khác biệt.
Chưa có ngày giờ hay địa điểm nào được ấn định cho vòng đàm phán tiếp theo.
Theo CNN, với việc ông Vance tuyên bố Mỹ đã đưa ra đề nghị “tốt nhất và cuối cùng” của mình, giờ đây quyền quyết định dường như nằm trong tay Iran. Và nếu muốn có thêm các cuộc đàm phán, Iran sẽ phải thay đổi lập trường của mình bằng cách nào đó.
Iran tin rằng các cuộc đàm phán thất bại do những yêu cầu “quá đáng” của Mỹ, và rõ ràng từ cả hai phía rằng việc làm giàu uranium là điểm mấu chốt gây bất đồng. Tehran đã khẳng định trong nhiều năm rằng họ sẽ không chế tạo vũ khí hạt nhân và chỉ muốn theo đuổi chương trình điện hạt nhân, nhưng các hành động đẩy mạnh làm giàu uranium trong những năm gần đây đã gây ra mối lo ngại lớn ở phương Tây - và là chất xúc tác cho cuộc xung đột kéo dài 12 ngày với Israel năm ngoái. Iran dường như vẫn không muốn từ bỏ việc làm giàu uranium. Nhà Trắng muốn có một cam kết chắc chắn rằng Iran sẽ không chế tạo vũ khí hạt nhân.
Theo ông Aaron David Miller - cựu nhà đàm phán Trung Đông của Bộ Ngoại giao Mỹ - phía Iran "nắm giữ nhiều quân bài hơn phía Mỹ".
“Theo tôi thấy, họ vẫn còn uranium được làm giàu cao. Họ đã chứng minh rằng họ có thể vũ khí hóa địa lý, họ kiểm soát và hiện đang quản lý eo biển Hormuz” – ông Miller nói với CNN, cho rằng đã chứng minh được mình giữ “những quân bài quan trọng” là có khả năng tác động đến an ninh và ổn định.
Tương lai cuộc chiến lại bị đặt câu hỏi
Cùng với kết quả đàm phán không như kỳ vọng, giới quan sát đặt câu hỏi về tính hiệu lực của thỏa thuận ngừng bắn 2 tuần giữa Mỹ-Iran vốn bắt đầu từ ngày 8-4. Nếu Iran không cam kết mở lại eo biển Hormuz, nguồn cung năng lượng toàn cầu sẽ tiếp tục bị hạn chế.
Một điều lo ngại nữa, trước khi lệnh ngừng bắn có hiệu lực, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã cảnh báo rằng “toàn bộ nền văn minh của Iran sẽ diệt vong” nếu các nhà lãnh đạo nước này không đồng ý với một thỏa thuận.
Họp báo tại Pakistan, ông Vance không nói rõ điều gì sẽ xảy ra khi các cuộc đàm phán dường như đã bế tắc, song có nói việc không đạt được thỏa thuận “là tin xấu với Iran nhiều hơn là với Mỹ”.
Trước đó, vào sáng 11-4, ông Trump tuyên bố không quan tâm đến kết quả của các cuộc đàm phán, rằng "có đạt được thỏa thuận hay không không quan trọng đối với tôi". Không rõ liệu ông sẽ hành động thế nào với Iran thời gian tới.
Có vẻ Tổng thống Mỹ Donald Trump đã được thông báo về kết quả đàm phán. Theo đài CNN, tối 11-4 (giờ Mỹ), không lâu trước cuộc họp báo của ông Vance, người ta nhìn thấy Ngoại trưởng Marco Rubio nghiêng người thì thầm với ông Trump khi hai ông đang cùng xem một trận đấu võ thuật tổng hợp UFC ở Miami. Hai người dường như đã trao đổi vài lời trước khi ông Trump quay sang đám đông phía sau và giơ nắm đấm lên, mỉm cười. Trong cuộc họp báo, ông Vance cũng nói ông thường xuyên trao đổi báo cáo với ông Trump trong suốt quá trình đàm phán với Iran.
