Phản ánh đến Pháp Luật TP.HCM, ông Phạm Văn Trinh (thôn Châu Thuận Nông, xã Đông Sơn, tỉnh Quảng Ngãi) cho biết gia đình ông bị thu hồi đất hồ tôm phục vụ dự án từ năm 2001 nhưng đến nay vẫn chưa được giao đất bồi thường, chưa được cấp giấy chứng nhận đối với lô đất đã bốc thăm và được công nhận kết quả.
Bốc thăm trúng... đất quy hoạch nên không được cấp sổ
Theo ông Trinh, năm 2001, UBND tỉnh Quảng Ngãi đã thu hồi 14.000 m2 đất thuộc thửa đất 352, tờ bản đồ số 10, xã Bình Châu, huyện Bình Sơn của 37 hộ dân tại đây để thực hiện dự án. Tuy nhiên, dự án đi vào hoạt động từ năm 2002 đến 2006 thì ngừng.
Tháng 3-2006, 32 hộ dân trong số 37 hộ có đất bị thu hồi đã khiếu nại việc thu hồi đất; riêng hộ ông Trinh và bốn hộ khác do được chính quyền vận động, thuyết phục chờ giải quyết nên đã không tham gia khiếu nại.
Sau đó, năm hộ dân không tham gia khiếu nại đã không có tên trong danh sách được trả đất nên cả năm hộ khiếu nại.
Cuối năm 2020, UBND huyện Bình Sơn (cũ) ban hành kết quả giải quyết, yêu cầu UBND xã Bình Châu cũ công nhận năm hộ dân có đất thuộc dự án, đồng thời thực hiện giao đất nông nghiệp từ quỹ đất của xã.
Đến năm 2023, năm hộ dân được bốc thăm vị trí giao đất. Gia đình ông Trinh bốc thăm trúng thửa đất số 1711, diện tích 336,8 m² tại thôn Châu Thuận Nông.
Trong khi bốn hộ dân còn lại đã được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất thì hộ ông Trinh bị dừng lại với lý do không có người trực tiếp sản xuất nông nghiệp. Gia đình ông sau đó tiếp tục bổ sung hồ sơ, chứng minh con trai ông không có việc làm ổn định, trực tiếp sản xuất nông nghiệp.
Đến năm 2025, địa phương xác nhận hồ sơ đủ điều kiện cấp giấy chứng nhận thì lại phát sinh vướng mắc mới: Thửa đất 1711 nằm trong quy hoạch đất chuyên dụng, không đủ điều kiện cấp sổ...
“Tôi đã gương mẫu không khiếu nại suốt thời gian dài. Sau đó, được bốc thăm đất bồi thường để tiếp tục sản xuất, tôi vui mừng vô cùng vì nghĩ rằng cuối cùng mọi việc cũng được giải quyết. Tuy nhiên, đến nay quyền lợi của tôi vẫn còn treo lơ lửng. Tôi mong sớm được giải quyết cấp giấy để không còn phải chờ đợi nữa” - ông Trinh nói.
Chính quyền đề xuất hai phương án giải quyết
Trao đổi với PV, ông Phan Đình Chí, Chủ tịch UBND xã Đông Sơn, tỉnh Quảng Ngãi cho hay địa phương đã nắm thông tin và nhiều lần làm việc với ông Trinh để tìm hướng giải quyết.
Theo ông Chí, tại thời điểm làm giấy chứng nhận quyền sử dụng đất sau khi bốc thăm, gia đình ông Trinh không có người trực tiếp sản xuất nông nghiệp nên chưa đủ điều kiện giao đất. Sau này, khi con trai ông Trinh đủ điều kiện, địa phương tiến hành rà soát thì phát hiện thửa đất 1711 vướng quy hoạch đất chuyên dụng.
“Xã đã trao đổi với ông Trinh việc tiếp tục sử dụng đất. Việc giao đất và cấp giấy trái quy hoạch là không phù hợp quy định. Khi quy hoạch thay đổi, xã sẽ xem xét giao đất, cấp giấy. Trường hợp không thể, địa phương sẽ tìm vị trí khác để hoán đổi” - ông Chí nói.
Ông Nguyễn Hồng Vân, Trưởng phòng Kinh tế xã Đông Sơn, cho biết UBND xã đã đề xuất hai phương án giải quyết. Trước mắt, ông Trinh vẫn được sử dụng thửa đất 1711 và được hỗ trợ đăng ký hồ sơ địa chính. Trường hợp Nhà nước thu hồi đất theo quy hoạch, ông Trinh vẫn được bồi thường theo quy định.
“Trong thời gian tới, nếu địa phương bố trí được quỹ đất phù hợp quy hoạch, xã sẽ đề xuất đổi thửa đất khác cho ông Trinh và thực hiện cấp giấy chứng nhận. Chúng tôi không né tránh trách nhiệm và vẫn đang tìm hướng giải quyết cho công dân” - ông Vân khẳng định.
Không thể đẩy cái khó về phía người dân
Việc chính quyền xã đưa một thửa đất đang nằm trong quy hoạch đất chuyên dụng vào danh sách bốc thăm để giao cho dân là một sai sót nghiệp vụ nghiêm trọng trong quản lý hành chính đất đai. Theo quy định của Luật Đất đai, việc giao đất phải căn cứ vào quy hoạch và kế hoạch sử dụng đất đã được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt.
Việc UBND xã không rà soát kỹ trạng thái pháp lý của thửa đất 1711 trước khi tổ chức bốc thăm đã vi phạm nguyên tắc sử dụng đất đúng mục đích và đúng quy hoạch. Sai sót này không chỉ khiến quyền lợi hợp pháp của người dân bị treo lơ lửng mà còn cho thấy sự thiếu thống nhất trong khâu lập bản đồ vị trí đất bồi thường. Trong khi các hộ dân khác đã có sổ, việc ông Trinh bị từ chối do vướng quy hoạch đã vô tình tạo ra sự bất bình đẳng trong việc giải quyết khiếu nại, gây ra sự bức xúc chính đáng cho người dân sau 25 năm chờ đợi.
Đối với trường hợp của ông Trinh, việc chấp nhận tiếp tục sử dụng một mảnh "đất treo" mà không có Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất là vô cùng rủi ro. Để bảo vệ quyền lợi, ông Trinh cần yêu cầu UBND xã có văn bản trả lời chính thức, nêu rõ lý do thửa đất đã bốc thăm lại không đủ điều kiện cấp sổ và xác nhận lỗi này thuộc về cơ quan quản lý. Dựa trên văn bản này, ông khiếu nại đối với phương án giao đất hiện tại, yêu cầu hủy bỏ kết quả bốc thăm, đề nghị được bố trí một vị trí đất khác “sạch” về pháp lý. Ngoài ra, do vụ việc đã kéo dài từ năm 2001, ông Trinh có cơ sở pháp lý để yêu cầu xem xét các khoản hỗ trợ thỏa đáng do sự chậm trễ của chính quyền đã khiến quyền khai thác giá trị kinh tế từ đất bị ảnh hưởng…
Pháp luật có trách nhiệm bảo vệ người dân, đặc biệt là những người yếu thế. Chính quyền khi làm sai phải có trách nhiệm sửa sai bằng những phương án thỏa đáng nhất, không thể đẩy cái khó về phía người dân. Để đảm bảo quyền lợi người dân, xã cần khẩn trương rà soát quỹ đất công ích hoặc đất dự phòng để thực hiện phương án hoán đổi vị trí đất tương đương. Nếu địa phương hết quỹ đất, thì xã phải báo cáo UBND tỉnh để điều chỉnh cục bộ quy hoạch hoặc bồi thường bằng tiền theo giá thị trường để người dân tự tạo lập nơi sản xuất mới.
Việc ông Trinh không cam chịu sự thiệt thòi sau khi đã hết lòng "gương mẫu" vì cái chung, chính là một minh chứng cho niềm tin mãnh liệt vào sự công bằng. Sự lên tiếng đúng lúc, đúng luật của ông Trinh vừa giúp đòi lại tài sản cho gia đình ông, vừa góp phần thúc đẩy sự minh bạch trong quản lý tại địa phương.
LS-ThS TRẦN ANH TUẤN, Đoàn Luật sư TP.HCM
