Như PLO đã đưa tin, TAND TP.HCM vừa tuyên án sơ thẩm đối với 100 bị cáo trong vụ án xảy ra tại Công ty TSL, Công ty Avatek và các tổ chức, cá nhân liên quan.
HĐXX tuyên phạt bị cáo Đoàn Hữu Lượng (cựu Chủ tịch Công ty TSL) 25 năm tù, Hồ Thị Thanh Phương (cựu Giám đốc Công ty TSL, Giám đốc Công ty Avatek) 27 năm tù, cùng về tội giả mạo trong công tác và tội đưa hối lộ.
98 bị cáo còn lại từ từ 2 năm tù nhưng cho hưởng án treo đến 17 năm tù.
Tại phần tuyên án, HĐXX kiến nghị liên quan đến việc hoàn thiện pháp luật và cơ chế quản lý nhà nước trong lĩnh vực kiểm nghiệm.
Nhiều bất cập trong công tác quản lý nhà nước
Theo HĐXX, vụ án xảy ra tại hai Công ty TSL và Avatek là đặc biệt nghiêm trọng. Trong thời gian dài, các bị cáo đã phát hành làm giả 220.637 Phiếu kết quả thử nghiệm cho 12.995 đơn vị, tổ chức, cá nhân trên toàn quốc.
Từ đó, các doanh nghiệp, các hộ kinh doanh cá nhân tại 34 tỉnh, thành phố sử dụng các Phiếu này lập hồ sơ tự công bố, đăng ký công bố sản phẩm, công bố hợp quy... Trong đó có nhiều sản phẩm đã lưu hành trên thị trường như sản phẩm kẹo Kera trong vụ án của hoa hậu Thùy Tiên hay sản phẩm sữa Hiup giả của Công ty Z Holding.
Thông qua thực tiễn xét xử vụ án, HĐXX nhận thấy hệ thống văn bản pháp luật quy định trách nhiệm quản lý theo lĩnh vực giữa các cơ quan còn thiếu, chồng chéo. Công tác quản lý nhà nước trong lĩnh vực kiểm nghiệm, chất lượng hoạt động cung cấp dịch vụ của các doanh nghiệp còn yếu kém; công tác thanh tra, kiểm tra không chặt chẽ, kịp thời...
Quy định pháp luật về điều kiện cấp phép, cấp chứng nhận kiểm định, kiểm nghiệm chưa cụ thể và còn để ngỏ cho sự tùy nghi của các cán bộ tham mưu, phê duyệt. Nhiều tiêu chí vẫn mang tính định tính như đủ năng lực nhân sự, có trang thiết bị phù hợp, đáp ứng điều kiện về cơ sở vật chất... nhưng những khái niệm này chưa được lượng hóa bằng tiêu chí cụ thể.
Quá trình điều tra cũng xác định sự thiếu liên thông giữa các cơ quan quản lý chuyên ngành, Bộ, ngành địa phương có thẩm quyền cấp phép quản lý phòng kiểm nghiệm, dẫn đến một số trường hợp doanh nghiệp nộp hồ sơ tại cơ quan nhưng việc xác minh năng lực lại dựa trên thông tin cung cấp trực tiếp từ doanh nghiệp. Đây là kẽ hở để một số doanh nghiệp câu kết với cán bộ có thẩm quyền để hợp pháp hóa năng lực không có thật, dễ dàng được cấp phép hoạt động.
HĐXX kiến nghị Chính phủ chỉ đạo các Bộ, ngành có liên quan tăng cường phối hợp, liên thông dữ liệu giữa các cơ quan; sửa đổi cơ chế quản lý trong lĩnh vực kiểm nghiệm theo nguyên tắc "một cơ quan thực hiện nhiều việc, một việc chỉ giao cho một cơ quan chủ trì và chịu trách nhiệm chính" để khắc phục triệt để tình trạng chồng chéo chức năng, nhiệm vụ.
Trong vụ án này, hồ sơ kiểm nghiệm giả hồ sơ kiểm nghiệm giả không có biên bản tiếp nhận mẫu, không mã hóa mẫu và không có bất kỳ bằng chứng nào chứng minh mẫu được gửi vào phòng thí nghiệm.
Hiện nay nhiều văn bản chuyên ngành đều có quy định về kiểm nghiệm nhưng không có mẫu biểu và quy trình thống nhất về tiếp nhận, mã hóa, lưu mẫu... Trong khi đó, nền tảng kiểm soát đầu được coi là yếu tố cốt lõi trong kiểm nghiệm gần như bị bỏ trống và tạo điều kiện cho hành vi làm giả Phiếu kết quả kiểm nghiệm.
Nghị định 107/2016/NĐ-CP quy định về điều kiện kinh doanh dịch vụ đánh giá sự phù hợp, quy định khung điều kiện nhưng thực tế việc bắt buộc áp dụng ISO/IEC 17025:2017 cho mọi phòng thí nghiệm, đặc biệt là các phòng thí nghiệm có rủi ro cao chưa được luật hóa đồng bộ, dẫn đến tình trạng phòng thí nghiệm có thể hoạt động mà không cần chứng nhận năng lực đầy đủ.
Thực tế, trong vụ án chỉ có Công ty TSL được cấp chứng nhận chứng chỉ và quyết định công nhận phòng thí nghiệm theo tiêu chuẩn trên, năng lực phòng thí nghiệm; Công ty Avatek không được cấp.
Do không có ISO và các quy trình như niêm phong mẫu, nhật ký thiết bị, phân quyền ký phiếu đều bị buông lỏng. Việc không bắt buộc ISO là lỗ hổng pháp lý, khiến chuẩn mực nghề nghiệp không được đảm bảo, dẫn đến nội bộ tự ý điều chỉnh số liệu hoặc lập phiếu khống, phiếu giả rất dễ dàng.
Nhiều cơ quan kiểm nghiệm chưa áp dụng bắt buộc chữ ký số; chưa có cơ sở dữ liệu quốc gia về phiếu kiểm nghiệm. Dẫn đến việc cơ quan quản lý doanh nghiệp, người dân không có cách nào tra cứu, xác thực phiếu...
Cạnh đó, mỗi cơ quan kiểm nghiệm đều sử dụng phần mềm nội bộ và không kết nối với cơ quan quản lý như Bộ Y tế, Bộ Công Thương... Do đó, cán bộ kiểm nghiệm chỉ cần in, đóng dấu là có giá trị pháp lý, kể cả khi mẫu không tồn tại, bị sửa dữ liệu, không có dữ liệu gốc.
HĐXX kiến nghị các cơ quan có thẩm quyền tiến hành rà soát, sửa đổi toàn diện hệ thống văn bản quy phạm pháp luật về quy trình gửi mẫu, lưu mẫu trong kiểm nghiệm. Bổ sung quy định, không có cho phép chỉ lập biên bản tiếp nhận mẫu trên giấy mà không có mẫu thật đi kèm. Xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về kiểm nghiệm, thực hiện thủ tục hành chính điện tử trong lĩnh vực kiểm nghiệm.
Xem xét xử lý trách nhiệm của người đứng đầu để xảy ra sai phạm
Cũng theo HĐXX, thực tiễn xét xử cho thấy trong gian dài các bị cáo đã phát hành làm giả 220.637 phiếu kết quả thử nghiệm, hậu quả sai phạm đặc biệt nghiêm trọng, dẫn đến việc sản phẩm kém chất lượng, thậm chí độc hại được đưa vào sử dụng, ảnh hưởng đến sức khoẻ, tính mạng người dân... Trong đó có nhiều sản phẩm đã công bố, lưu hành trên thị trường như kẹo Kera, sữa Hiup và nhiều sản phẩm, thực phẩm chức năng giả khác đang được cơ quan chức năng điều tra, xử lý.
Do đó, để kịp thời phát hiện sai phạm, HĐXX kiến nghị các Bộ trưởng Bộ KH&CN, Bộ Y tế, Bộ NN&MT, Bộ Công Thương... chỉ đạo thanh tra, kiểm tra trên toàn quốc đối với toàn doanh nghiệp tổ chức cung cấp, hoặc được chỉ định đánh giá sự phù hợp sản phẩm, hàng hoá bao gồm hoạt động thử nghiệm, hiệu chuẩn; chứng nhận, công bố hợp chuẩn, hợp quy theo lĩnh vực được phân công.
Thực tế vụ án, các bị cáo trong vụ án đã lợi dụng cơ quan quản lý lỏng lẻo, thiếu giám sát để thực hiện cấp phiếu Kết quả kiểm nghiệm giả không có mẫu hoặc chỉnh sửa kết quả theo yêu cầu.
HĐXX kiến nghị Chính phủ giao cho một cơ quan chủ trì thực hiện công tác kiểm tra, thanh tra, hậu kiểm đối với các doanh nghiệp được chỉ định thực hiện dịch vụ thử nghiệm; tăng cường kiểm tra đột xuất... nhằm kịp thời phát hiện sai phạm, chấn chỉnh.
Đáng chú ý, trong vụ án này, nổi bật lên tình trạng của một số đối tượng là giám đốc doanh nghiệp và cá nhân môi giới đã chủ động tiếp cận người có chức vụ, quyền hạn trong cơ quan nhà nước, như Bộ NN&MT, Bộ Công Thương, Bộ Y tế, Bộ KHCN... nhằm móc nối, thỏa thuận lợi ích để được các cơ quan trên tạo điều kiện cấp phép hoạt động dịch vụ kiểm nghiệm và quyết định chỉ định kiểm nghiệm.
Theo HĐXX, hành vi trên không chỉ nhằm trục lợi cá nhân mà còn trực tiếp làm suy giảm hiệu lực quản lý nhà nước đối với các lĩnh vực kiểm nghiệm, một lĩnh vực liên quan đến sức khỏe của người dân, an toàn cộng đồng.
HĐXX kiến nghị các Bộ trưởng của Bộ KH&CN, Bộ NN&MT, Bộ Công Thương, Bộ Y tế nghiêm túc xử lý trách nhiệm đối với cá nhân có liên quan trong vụ án nhưng chưa đến mức xem xét trách nhiệm hình sự như kết luận của Cơ quan CSĐT Bộ công an, đồng thời xem xét xử lý trách nhiệm của người đứng đầu để xảy ra sai phạm tại cơ quan, đơn vị. Kết quả xử lý đề nghị gửi về TAND TP.HCM để theo dõi theo quy định của pháp luật.
HĐXX còn kiến nghị tăng cường thực hiện các thủ tục hành chính điện tử trong lĩnh vực kiểm nghiệm để phòng chống tình trạng tham nhũng, tiêu cực trong lĩnh vực trên.
