Kinh tế thế giới thế nào trong 2 tháng chiến sự Trung Đông, sắp tới ra sao?

Hai tháng qua, phần lớn kinh tế thế giới đã thể hiện khả năng chống chịu trước sự gián đoạn nguồn cung năng lượng nghiêm trọng nhất trong thời hiện đại vì cuộc chiến Trung Đông. Song, những tác động lan tỏa của cuộc xung đột đang bắt đầu đẩy lạm phát tăng lên và khiến các dự báo tăng trưởng trở nên ảm đạm.

Tác động sâu rộng trên nhiều lĩnh vực

Kể từ khi các cuộc không kích của Mỹ–Israel nhằm vào Iran bắt đầu vào ngày 28-2, Tehran đã phóng một loạt tên lửa đạn đạo nhắm vào Israel, các căn cứ quân sự Mỹ, kho dầu và nhiều cơ sở hạ tầng khác trên khắp khu vực Vùng Vịnh.

Eo biển Hormuz - tuyến hàng hải hẹp vận chuyển khoảng 20% nguồn cung dầu và khí đốt toàn cầu - cũng gần như đóng cửa hoàn toàn. Những yếu tố này kết hợp với lệnh phong tỏa hàng hải cùng việc Mỹ và Iran tấn công tàu thuyền đi qua eo biển đã đẩy giá dầu tăng vọt.

Theo đài CNBC, giá dầu đã tăng hơn 55% kể từ khi chiến sự bắt đầu, trong đó dầu Brent tăng từ khoảng 72 USD/thùng vào ngày 27-2 lên gần 120 USD/thùng ở đỉnh điểm. Riêng trong tháng 3, giá dầu Brent đã tăng 51% – một trong những mức tăng theo tháng lớn nhất từng được ghi nhận.

Giá các sản phẩm tinh chế từ xăng, dầu diesel đến nhiên liệu máy bay và dầu nhiên liệu cũng tăng đáng kể, và xu hướng này được dự báo sẽ tiếp diễn nếu dòng chảy năng lượng qua eo biển Hormuz vẫn bị gián đoạn.

“Khi dầu thô và các sản phẩm tinh chế từ khu vực Vùng Vịnh Trung Đông không thể đến tay người mua, các quốc gia, đặc biệt ở châu Á, đang gấp rút tìm nguồn cung thay thế với giá cao hơn và áp dụng các biện pháp khẩn cấp để quản lý tồn kho và nhu cầu” - bà Muyu Xu, chuyên gia phân tích dầu thô cấp cao tại công ty dữ liệu Kpler, nói với kênh Al Jazeera.

Khi chi phí nhập khẩu năng lượng của các nền kinh tế tiêu thụ nhiều năng lượng tăng lên, năng suất kinh tế của họ cũng bắt đầu suy giảm.

Theo dữ liệu phân tích từ trang Global Petrol Prices, ít nhất 85 nước đã ghi nhận giá xăng tăng kể từ ngày 28-2. Việc giá xăng tăng cao đã buộc các chính phủ phải áp dụng những biện pháp mạnh để tiết kiệm nhiên liệu. Các nhà kinh tế cho rằng tất cả những điều này đều ảnh hưởng đến năng suất của nền kinh tế. Hoạt động sản xuất giảm, dịch vụ cung cấp ít hơn, từ đó làm trầm trọng thêm vấn đề kinh tế.

Thị trường chứng khoán toàn cầu đã bị cuốn vào đợt bán tháo mạnh mẽ trong giai đoạn đầu chiến sự dù sau đó có phần phục hồi. Tuy nhiên, Phó Thống đốc Ngân hàng Trung ương Anh Sarah Breeden ngày 24-4 cảnh báo rằng các thị trường cổ phiếu toàn cầu đang bị định giá quá cao và có thể sẽ giảm do các rủi ro kinh tế vĩ mô vẫn chưa được phản ánh đầy đủ vào giá cổ phiếu.

Đầu tháng 3, Tổng giám đốc Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) Kristalina Georgieva cảnh báo rằng nếu chiến sự kéo dài sẽ làm gia tăng rủi ro lạm phát đối với kinh tế toàn cầu. “Chúng ta đang thấy sức chống chịu tiếp tục bị thử thách do cuộc xung đột mới ở Trung Đông” - bà Georgieva nói, lưu ý các nhà hoạch định chính sách cần chuẩn bị cho kịch bản này.

Viễn cảnh sắp tới

Theo báo cáo của IMF, đăng tải ngày 14-4, vừa chống chịu các rào cản thương mại gia tăng và mức độ bất định cao trong năm ngoái, kinh tế toàn cầu hiện đối mặt một phép thử lớn từ cuộc chiến bùng phát ở Trung Đông.

Theo IMF, với giả định xung đột vẫn bị giới hạn về thời gian và phạm vi, tăng trưởng toàn cầu được dự báo sẽ chậm lại còn 3,1% vào năm 2026 và 3,2% vào năm 2027. Lạm phát chung toàn cầu được dự báo tăng nhẹ trong năm 2026 trước khi quay lại xu hướng giảm vào năm 2027. Sự suy giảm tăng trưởng và gia tăng lạm phát được dự báo sẽ rõ nét hơn tại các nền kinh tế mới nổi và đang phát triển.

Triển vọng kinh tế toàn cầu đang nghiêng rõ về phía tiêu cực, khi hàng loạt rủi ro lớn cùng lúc gia tăng. IMF cảnh báo rằng nếu xung đột địa chính trị kéo dài hoặc lan rộng, trong khi tình trạng phân mảnh giữa các quốc gia tiếp tục sâu sắc hơn, tăng trưởng kinh tế thế giới có thể chịu tác động nghiêm trọng.

Tuy nhiên, vẫn còn những yếu tố có thể cải thiện triển vọng. Nếu căng thẳng thương mại được hạ nhiệt một cách bền vững, đà tăng trưởng kinh tế có thể được củng cố trong thời gian tới.

Theo IMF, việc tăng cường khả năng thích ứng, duy trì các khuôn khổ chính sách đáng tin cậy và củng cố hợp tác quốc tế là yếu tố then chốt để vượt qua cú sốc hiện tại, đồng thời chuẩn bị cho những gián đoạn trong tương lai trong một môi trường toàn cầu ngày càng bất định.

Các nhà kinh tế cho rằng tác động kinh tế từ cuộc chiến tại Iran có thể “chưa từng có tiền lệ”. Theo giới phân tích, vẫn còn nhiều điều chưa rõ ràng và nhiều hệ quả tiềm tàng của cuộc khủng hoảng vẫn chưa bộc lộ hết, nhưng cảnh báo khả năng xảy ra “mức độ đình trệ kinh tế tương tự thời COVID-19” nếu chiến sự kéo dài.

“Đến một thời điểm nào đó, với quy mô gián đoạn như hiện nay, chúng ta không chỉ đối mặt tác động về giá, mà là không còn nguồn cung thực sự, dẫn đến sự sụt giảm nhu cầu” - ông Saad Rahim, kinh tế trưởng của tập đoàn Trafigura, nhận định.

Ngoài ra, nếu xung đột và các gián đoạn liên quan kéo dài, chúng có thể ảnh hưởng đáng kể đến sản xuất lương thực vào cuối năm nay và sang năm 2027, theo ông Maximo Torero của Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO).

Tác động này một phần xuất phát từ việc khu vực Vùng Vịnh giữ vai trò trung tâm trong nguồn cung phân bón toàn cầu, vừa là nơi sản xuất vừa là tuyến thương mại quan trọng.

“Tình hình rất phức tạp và tác động trên thị trường có thể kéo dài một năm hoặc hơn cho đến khi chúng ta giải quyết được vấn đề” - ông Torero cảnh báo.

Vậy trong bối cảnh tác động ngày càng gia tăng, doanh nghiệp và các nhà hoạch định chính sách nên phản ứng ra sao? Các nhà kinh tế của Diễn đàn Kinh tế thế giới (WEF) cho rằng những biến động hiện nay có thể khiến các quốc gia thay đổi cách nhìn về an ninh dài hạn, tăng cường tập trung vào chuỗi cung ứng bền vững và kế hoạch dự phòng.

Nhu cầu giảm phụ thuộc vào nhập khẩu dầu khí cũng có thể thúc đẩy đầu tư vào năng lượng bền vững và quá trình chuyển đổi năng lượng, theo WEF.

Chiến sự Trung Đông ngày 58: Ông Trump lệnh đặc phái viên khoan tới Pakistan; Động thái chú ý từ Ngoại trưởng Iran; Ông Netanyahu chỉ thị tấn công mạnh Lebanon

Báo động hết công suất dự trữ dầu ở đảo Kharg