Hồi đầu tuần, Ngoại trưởng Ukraine - ông Andrii Sybiha đã đề xuất một "thỏa thuận ngừng bắn sân bay" với Nga. Ông Sybiha cho biết Kiev đang kêu gọi các nước châu Âu giúp làm trung gian với Moscow về việc ngừng các cuộc tấn công vào sân bay, theo tờ Politico.
Theo ông Sybiha, thỏa thuận này sẽ là một lệnh ngừng bắn có giới hạn nhằm bảo vệ các sân bay khỏi các cuộc tấn công.
Ông Mykhailo Podolyak - cố vấn tổng thống Ukraine - nói rằng ý tưởng về một “thỏa thuận ngừng bắn tại sân bay” có thể được coi là cách để Nga tránh gây thêm rắc rối cho ngành hàng không dân dụng chính mình. Ông Podolyak nhấn mạnh rằng thỏa thuận ngừng bắn này đòi hỏi sự vắng mặt hoàn toàn của tên lửa và máy bay không người lái của Nga trong không phận Ukraine.
Nga sẽ đồng ý?
Đến nay, Nga vẫn chưa đưa ra phản hồi về đề xuất ngừng bắn sân bay của Ukraine. Tuy nhiên, ngoại trưởng Ukraine lập luận rằng Moscow có thể có động cơ để tham gia vào một thỏa thuận như vậy, vì các trung tâm giao thông quan trọng của Nga, bao gồm Sân bay Quốc tế Sheremetyevo ở Moscow và Sân bay Pulkovo ở St Petersburg, đang ngày càng dễ bị tổn thương trước các cuộc tấn công tầm xa của Ukraine.
Chẳng hạn, một cuộc tấn công của Ukraine vào tỉnh Rostov của Nga vào ngày 8-5 đã làm hư hại một trung tâm kiểm soát không lưu khu vực điều phối các chuyến bay trên khắp miền nam nước Nga, ảnh hưởng đến hoạt động tại 13 sân bay và khoảng 200 chuyến bay, theo tờ Kyiv Independent.
Các nhà phân tích cho rằng vụ việc có thể đã tạo động lực mạnh mẽ hơn cho Nga thảo luận về khả năng ngừng bắn tại sân bay. Nhà phân tích Nazarii Barchuk tại Trung tâm An ninh và Hợp tác Ukraine cho rằng những cuộc tấn công này không chỉ gây thiệt hại tài chính đáng kể cho các hãng hàng không Nga, mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống người dân.
Theo ông Barchuk, nghiên cứu xã hội học gần đây cho thấy các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái đã trở thành một trong những mối quan tâm hàng đầu của người Nga, cùng với sự quan tâm ngày càng tăng đối với các cuộc đàm phán hòa bình.
Tuy nhiên, nhiều câu hỏi lớn vẫn chưa được giải đáp liên quan đến đề xuất ngừng bắn sân bay. Không phận Ukraine vẫn bị đóng cửa kể từ năm 2022 và vẫn chưa rõ chính xác "ngừng bắn tại sân bay" sẽ bao gồm những gì, làm thế nào để giám sát các vi phạm, và liệu có cơ chế nào để thực thi thỏa thuận như vậy hay không.
Những thách thức
Vấn đề trọng tâm không chỉ là liệu Nga có đồng ý với thỏa thuận ngừng bắn sân bay hay không, mà còn là liệu có ai đủ tin tưởng để khôi phục các chuyến bay dân sự.
“Nếu chúng ta đang nói về hàng không dân dụng, thì đây là vấn đề bảo hiểm. Liệu các công ty bảo hiểm có bồi thường rủi ro trong thời chiến, ngay cả khi Nga hứa sẽ không tấn công?" - ông Oleksandr Merezhko, Chủ tịch Ủy ban Đối ngoại quốc hội Ukraine, nói với Kyiv Independent.
Merezhko cho biết các cuộc thảo luận trước đó về việc mở lại các sân bay ở miền tây Ukraine, đặc biệt là ở Lviv, đã bị đình trệ một phần vì các công ty bảo hiểm không sẵn lòng bồi thường rủi ro khi hoạt động trong vùng chiến sự.
Hàng không dân dụng cũng đặt ra các câu hỏi về việc giám sát. Cụ thể, việc vi phạm sẽ được giám sát như thế nào? Cơ sở hạ tầng nào sẽ được coi đủ an toàn? Các chuyến bay chở hàng có được bao gồm không? Và cơ chế nào có thể ngăn Nga tuyên bố hàng hóa dân sự có mục đích quân sự?
"Tôi muốn nghe những chi tiết cụ thể, gồm các cơ chế thực hiện, cơ chế giám sát, nhưng tôi vẫn chưa thấy" - ông Merezhko nói.
Các cuộc thảo luận về việc mở cửa trở lại một phần ngành hàng không dân dụng ở Ukraine thỉnh thoảng nổi lên trong suốt thời chiến, đặc biệt là xung quanh các sân bay ở miền tây Ukraine như Lviv hay Uzhhorod, cũng như Boryspil gần Kiev.
Theo chuyên gia Barchuk, việc mở cửa trở lại ít nhất một số chuyến bay dân dụng quốc tế có thể giảm bớt đáng kể áp lực lên hệ thống đường sắt của Ukraine, vốn đã trở thành huyết mạch hậu cần chính của đất nước kể từ năm 2022.
Ông Merezhko thì cho biết ngay cả việc mở cửa trở lại một phần các chuyến bay cũng sẽ báo hiệu cho sự trở lại một phần cuộc sống bình thường.
