Khi cuộc chiến Nga-Ukraine bước sang năm thứ năm, cả hai bên đều đối mặt những thách thức ngày càng rõ nét. Nga duy trì được sức ép quân sự nhưng phải trả giá bằng tổn thất nhân lực gia tăng, trong khi Ukraine đạt một số tiến bộ chiến thuật song lại bị bào mòn bởi thiếu hụt nhân lực và những vấn đề trong quản lý lực lượng.
Nga đối mặt nhiều thách thức
Dù Nga đã điều chỉnh chiến thuật tác chiến, hiệu quả chiến đấu của nước này không cải thiện. Trên thực tế, quân đội Nga đang giữ được trang bị nhưng phải chịu tổn thất nhân lực ngày càng lớn, tờ Foreign Affairs đưa tin.
Theo chuyên gia quân sự Mỹ Michael Kofman, trong giai đoạn 2022-2024, Nga có thể chấp nhận mức thương vong ngày càng cao mà vẫn mở rộng lực lượng. Công tác tuyển quân khi đó đủ mạnh để khoảng 30% tân binh được dùng lập các đơn vị mới. Quy mô quân đội Nga tăng từ gần 900.000 người trước cuộc xâm lược năm 2022 lên khoảng 1,3 triệu người vào năm 2025.
Tuy nhiên, gần như toàn bộ tuyển quân trong năm 2025 - khoảng 30.000-35.000 người mỗi tháng - chỉ nhằm bù đắp tổn thất trên chiến trường. Đến tháng 12, số thương vong không thể hồi phục (tử trận và bị thương nặng) bắt đầu vượt quá số tân binh tuyển mới, vốn cũng suy giảm.
Hệ quả là quân đội Nga không thể tiếp tục mở rộng trong khi vẫn duy trì nhịp độ tấn công hiện nay. Các đơn vị Nga được cho là sẽ ngày càng thiếu quân và mất cân đối nội bộ khi việc bù đắp tổn thất trở nên khó khăn hơn.
Dù Nga hiện vẫn vượt trội Ukraine về quân số, lợi thế này đang có nguy cơ suy giảm. Phần lớn những người Nga chấp nhận ra trận để đổi lấy tiền đã nhập ngũ, khiến Moscow ngày càng khó tuyển thêm lính. Vì vậy, Nga buộc phải xoay xở bằng các biện pháp khác, như điều lực lượng dự bị đi canh gác các cơ sở hạ tầng trong nước, để rút thêm binh sĩ chính quy đưa ra tiền tuyến.
Chất lượng tân binh đi xuống cũng khiến tỉ lệ đào ngũ của Nga tăng trong năm 2025. Tuy nhiên, điều này không đồng nghĩa Nga sắp cạn kiệt nhân lực. Những dự báo trước đây cho rằng Nga sẽ thiếu người, thiếu đạn hay thiếu trang bị đều không trở thành hiện thực.
Dù vậy, nếu mức thương vong hiện nay kéo dài, Moscow có thể buộc phải giảm nhịp độ tấn công hoặc thu hẹp số hướng tiến công trong năm 2026. Trong trường hợp Nga không thay đổi đáng kể cách tác chiến, hoặc Ukraine không mắc sai lầm lớn trong phòng thủ, triển vọng tạo ra đột phá của Moscow sẽ ngày càng mờ nhạt.
Theo ông Kofman, ngày càng rõ ràng rằng thời gian đang chống lại Nga.
Các bản tin chiến sự hằng ngày từ cả Nga và Ukraine đều đề cập tới mức thương vong lớn của đối phương, nhưng phần lớn các con số này vẫn nằm trong “cuộc chiến thông tin”, khi hầu như không bên nào kiểm chứng hay thừa nhận số liệu của bên kia.
Ukraine cũng gặp nhiều trở ngại
Bước sang năm thứ năm của cuộc chiến, Ukraine đạt được một số kết quả tấn công ở mức khiêm tốn, chứ không chỉ dừng ở phòng thủ. Một số đơn vị đã xây dựng được cách tiếp cận tương đối hiệu quả và có hệ thống: sử dụng UAV để cô lập khu vực tác chiến, từng bước bào mòn lực lượng Nga, rồi bộ binh tiến lên giành lại địa bàn.
Ví dụ điển hình là cuộc phản công chậm nhưng chắc ở TP Kupiansk (tỉnh Kharkiv) vào mùa thu năm 2025, khi quân Ukraine cuối cùng đã tái chiếm lãnh thổ và làm chủ phần lớn thành phố.
Dù diễn ra ở mặt trận thứ yếu, chiến dịch này cho thấy Ukraine có thể dựa vào đổi mới chiến thuật, thay vì dồn thêm các trung đoàn xung phong để vá lỗ hổng hay mở những cuộc phản công tốn kém, nhằm giành lại đất. Lực lượng vũ trang Ukraine cũng liên tục tận dụng công nghệ để bù đắp bất lợi về nhân lực.
Thách thức lớn nhất của Ukraine là duy trì sức chiến đấu tại tiền tuyến. Các đơn vị UAV thường mở rộng bằng cách tuyển người từ trong quân đội hơn là từ bên ngoài. Dù có tiến bộ về tự động hóa và trí tuệ nhân tạo, phần lớn hệ thống tại Ukraine vẫn cần kíp vận hành, cùng bảo dưỡng, hậu cần và các công nghệ hỗ trợ.
Nói ngắn gọn, chiến tranh UAV vẫn rất tốn nhân lực. Và đây chính là điểm yếu của Ukraine. Hàng nghìn quân nhân vắng mặt không phép. Binh sĩ mệt mỏi, tại các khu vực ác liệt, bộ binh phải bám trụ nhiều tháng liền không được luân phiên. Khi trọng tâm chiến sự chuyển từ bộ binh xung phong sang các đơn vị UAV, việc thay thế tổn thất càng khó khăn hơn, vì những vị trí này đòi hỏi đào tạo dài hạn và kỹ năng chuyên sâu.
Dù các đơn vị cơ động của Ukraine đổi mới chiến thuật và được chỉ huy tốt, nước này vẫn gặp khó trong quản lý lực lượng. Các đơn vị mới tiếp tục được thành lập nhưng thiếu sĩ quan, quân số và trang bị, đồng thời việc này làm suy yếu khả năng tăng cường cho các đơn vị hiện có.
Do thiếu lực lượng dự bị tác chiến, các đơn vị tinh nhuệ thường phải chạy chữa khắp mặt trận để chặn đà tiến của Nga. Những quân đoàn mới được kỳ vọng sẽ tăng tính phối hợp bằng cách điều hành các lữ đoàn trực thuộc, và trong một số trường hợp, điều này đã phát huy hiệu quả.
Tuy nhiên, các chỉ huy trên thực địa vẫn bị trói buộc bởi sự kiểm soát quá chi li từ cấp trên, khiến họ không thể tự điều chỉnh vị trí dù tình hình chiến trường thay đổi. Chính sách “không lùi một bước”, trên thực tế là cấm rút lui, khiến các lữ đoàn không thể áp dụng phòng thủ cơ động, làm xuất hiện các mũi lồi và gia tăng nguy cơ bị đối phương từng bước bao vây.
Nghiêm trọng hơn, một số chỉ huy đã báo cáo sai vị trí khi tuyến phòng thủ không còn trụ vững trước các đợt tấn công liên tục của Nga. Ukraine sẽ phải giải quyết các vấn đề về nhân lực và quản lý lực lượng nếu muốn giảm tổn thất và tiếp tục duy trì lợi thế trước quân đội Nga trong năm tới.
